Yangi tahlil kriptovalyuta sohasining eng muhim savollaridan birini yana kun tartibiga chiqarmoqda: investorlar tokenlarni airdrop (havodan tarqatilgan sovg’alar) orqali olganidan keyin ushlab turishlari kerakmi yoki darhol sotishlari to’g’rimi?
Bir savdogar tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlar ko‘rsatadiki, ko‘pchilik airdrop orqali berilgan tokenlar bozorga chiqqandan keyin o‘z qiymatining katta qismini yo‘qotgan. Bu esa, tokenni sotish yanada oqilona strategiya bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda.
Ko‘plab kriptovalyuta tokenlarining narxi ishga tushirilgandan so‘ng past bo‘ladi, tahlil natijalariga ko‘ra
Yaqinda «X» ijtimoiy tarmog’ida (ilgari Twitter deb atalgan) kriptovalyuta savdogari Didi o‘tgan yildagi shaxsiy airdrop qabul qilingan tokenlarini kuzatdi. Maʼlumotlar shuni ko‘rsatdiki, deyarli barcha tokenlar chiqishidan keyin jiddiy yo‘qotishlarga uchragan. Masalan, «M3M3» 99,64% pasaydi, «Elixir» 99,50%, «USUAL» esa 97,67% ga tushib ketdi.
Katta loyiha tokenlari ham katta qiymat yo‘qotdi. «Magic Eden» 96,6% pasaydi, «Jupiter» TGE (token muomalaga chiqarilgan payt) narxidan 75,9% tushib ketdi, «Monad» esa chiqqanidan beri 39,13% arzonlashdi. Faqat birgina token – «Avantis» o’z boshlang’ich narxidan 30,4% ko’tarildi.
«2024-yil dekabridan beri olgan 30 ta airdropning faqat biri hozirgi kunda TGE (boshlangʻich savdo) narxidan biroz yuqoriroqda sotilyapti. Airdropni bozorga chiqqanda sotganlar esa, qandaydir “xoin” boʻlib ko‘rinadi. Haqiqatga yuzlanaylik: barchamiz bu yerda daromad olish uchunmiz. Boshqasini aytadigan odam, o‘zini aldamoqda», — deyiladi postda.
Analitikning qo‘shimcha qilishicha, tarixiy ma’lumotlar uzoq muddatli altkoinlarni ushlab turish koʻpincha zarar keltirishini va doimiy daromad olish imkoniyati ancha past ekanligini ko‘rsatadi.
«Siz faoliyat yuritayotgan muhitni to‘g‘ri tushuning va har narsadan ko‘ra kapitalingizni asrashga birinchi o‘rinda ahamiyat bering. Haqiqiy foyda — bu uni real tarzda qo‘lga kiritganingizdadir», — dedi Didi.
Butun soha bo‘yicha olib borilgan tahlillar ham shu xulosalarni tasdiqlaydi. «Memento Research» tahlil markazi 2025-yilda 118 ta token chiqarilishi holatini ko‘rib chiqdi va shundan 84,7% token hozirda TGE (dastlabki taklif) qiymatidan past narxda savdo qilinmoqda.
Bundan tashqari, ushbu tokenlarning 65% atrofida o‘z qiymatining qariyb yarmidan ayrilgan. Shu bilan birga, ularning yarmidan ko‘pi 70% yoki undan ko‘proq arzonlashgan.
Hisobotda ta’kidlanishicha, to‘liq suyultirilgan baholash (FDV) yuqori bo‘lgan loyihalar ayniqsa yomon natija ko‘rsatgan. 1 milliard AQSh dollaridan ortiq FDV bilan boshlangan 28 ta tokendan birortasi ham hozir ijobiy o‘sishga chiqqani yo‘q.
«Yil davomida boshlang‘ich FDV bo‘yicha to‘rt qismga bo‘lib tahlil qilinsa, natija aniq: eng arzon va past FDV bilan chiqqanlar ichida omon qolish darajasi (40% ijobiy natija) va o‘rtacha yo‘qotish (-26% atrofida) eng yaxshi bo‘ldi. Qolgan yirik loyihalarda esa yo‘qotishlar -70% dan -83% gacha, deyarli hech biri ijobiy natija bermadi», — deyiladi hisobotda.
Bir tahlilchining aytishicha, ko‘plab kripto loyiha egalari o‘z mahsulotlari rivojlanish darajasi va foydasi qanday bo‘lishidan qat’i nazar, bir necha milliard dollarlik baholangani tarafdori. Ko‘plab tokenlar savdoni asosiy qiymatidan yoki adolatli narxidan ancha yuqori darajada boshlaydi, natijada bozor o‘z kuchini ko‘rsatganida tezda qayta baholanadi.
«Agar kimdir tokenlarni to‘g‘ri narxda sotmayotgan bo‘lsa yoki qiymat qanday aniqlanishini tushunmaydi, yoki bu sohada tajribasi juda kam», — deya ta’kidladi u.
Airdrop (kripto tangalarni bepul tarqatish)dan charchoq ortmoqda: mexanizmlar yomonlashmoqda va ishonch kamaymoqda
Doimiy narx bosimi bilan bir qatorda, investorlarning airdroplarga qiziqishi 2025-yilda tizimli sabablar tufayli pasayib bormoqda. Bozor ishtirokchilari shunday fikr bildirmoqda: airdrop modeli o‘ta murakkab, ko‘pchilik uchun yopiq va aldovlarga ochiq boʻlib qolgan.
Kripto sohasidagi sharhlovchi Maran avvalgi va hozirgi airdrop tizimlarini taqqoslab, ushbu o‘zgarishni ko‘rsatdi. Ilgari airdroplarda oddiy harakat — masalan, hamyonni ulash yoki oddiyqatnashish yetarli bo‘lgan, sovg‘a esa ko‘proq taqsimlangan.
2025-yildan boshlab ko‘plab loyihalar qattiqroq mezon va talablarni joriy qilmoqda — ular uzoq vaqt faol bo‘lish, texnik malaka, maxsus ro‘yxatdan o‘tish yoki cheklangan muddatlarda foydalanishni (vesting) talab qilmoqda.
«Avvalgi davrda to‘rt xonali raqam olish juda oson edi. Hozir esa to‘rt xonali raqam eng yuqori natija», — deya izoh berdi foydalanuvchi.
Boshqa bir tahlilchi 2025-yilda airdroplar «butunlay ishdan chiqqanini» ta’kidladi. Zamza Salim aytishicha, Sybil hujumlari tufayli 2025-yilda bir nechta yirik airdrop loyihalar buzib yuborilgan, garchi aldovga qarshi choralar ko‘rilgan bo‘lsa ham.
«2025-yildagi airdroplarning holati tubdan buzilgan. Yil davomida mayda ulush uchun bosh qotirmang, asosiy sovrinlarning 20% ni “farmerlar” olib ketadi», — deya izoh berdi Salim.
Barcha dalillar shuni ko‘rsatmoqdaki, airdrop orqali tarqatilgan tokenlar aksariyat hollarda bozorga chiqqandan keyin ortidan narx pasayishiga uchramoqda. Shu bilan birga, butun airdrop modeliga xos bo‘lgan asosiy tuzilmaviy muammolar ham ajralib turibdi. Ba’zi tokenlar vaqt o‘tishi bilan o‘z qiymatini saqlab qolsa yoki oshirsa-da, yuqori boshlang‘ich baholash, bozorda qayta narxlanish va tarqatish tizimlarining murakkablashuvi natijalarning noaniqligini yanada oshirdi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi — bu sohada ishonch mustahkam bo‘lishi uchun, investorlar ham ehtiyotkor bo‘lishlari lozim.
