«Apollo Global Management» (sarmoya boshqaruv kompaniyasi) chorshanba kuni ogohlantirish berdi: giper-masshtabli infratuzilmaga ega kompaniyalar qarzi bo‘yicha kredit defolt svoplari (qarz sug‘urtasi instrumenti) xavfni yuqoriroq baholmoqda. Kompaniyaning bosh iqtisodchisi Torsten Slok bunga sabab qilib, kreditning asosiy ko‘rsatkichlari zaiflashganini ta’kidladi. U bu o‘zgarishni oddiy obligatsiya dilerlarining sug‘urta qilish harakati emas, balki bozordagi muhim o‘zgarish deb tushuntirdi.
Giper-masshtabli infratuzilmaga ega kompaniyalar — «Amazon» (savdo va texnologiya kompaniyasi), «Microsoft» (texnologiya kompaniyasi), «Google» (texnologiya kompaniyasi) hamda «Meta» (ijtimoiy tarmoq va texnologiya kompaniyasi) hisoblanadi. Ular bulutli hisoblash sohasining eng yirik vakillari. Ular ayni paytda «Sunʼiy intellekt» rivojlanishining asosiy infratuzilmasini boshqarishmoqda. Bu kompaniyalar bank qarzlariga nisbatan kredit defolt svoplarida (CDS) farq paydo bo‘ldiki, bu ko‘rsatkich 2025-yil oktabrdan buyon qariyb 60 bazis punktga kengaydi.
Qarz hisobidan qurilgan Sunʼiy intellekt infratuzilmasi – 2008-yilga o‘xshashliklar
Torsten Slok chorshanba kuni bu fikrlarini «CNBC» (moliya va axborot teleradiokompaniyasi) e’lon qilgan xabar orqali bildirgan.
«Bozor qayta baholayotgan narsa – bu giper-masshtabli kompaniyalarning asosiy kredit ko‘rsatkichlari. Bular: qarz hisobidan amalga oshirilayotgan Sunʼiy intellekt uchun kapital xarajatlar sikli, ortib borayotgan qarzdorlik, salbiy erkin pul oqimi va qadrsizlanayotgan aktivlardan foyda qaytimi noaniqligi», – dedi Torsten Slok.
Dan Alpert, «Westwood Capital» (investitsiya kompaniyasi) asoschisi va boshqaruvchi hamkori, sodir bo‘layotgan vaziyatni 2008-yildagi ipoteka inqirozi arafasiga qiyosladi. U banklar o‘sha davrga nisbatan ancha ko‘proq sarmoya zaxirasiga ega bo‘ldi va hozirda ularning faoliyati ancha xilma-xil, deb hisoblaydi.
Bu qiyos «The Big Short» («Katta o‘yin») filmidagi voqealarni eslatadi. Mazkur film 2008-yil moliyaviy inqirozidan oldin ipoteka obligatsiyalari noto‘g‘ri baholanganini ilgari payqagan investorlar haqida hikoya qiladi.
Slokning ogohlantiruvchi xabari shanba kuni yirik Sunʼiy intellekt laboratoriyalari tomonidan xavfsizlik masalalari sababli yangi modellar ustida ishlarni sekinlashtirish taklifi bilan chiqilganidan keyin paydo bo‘ldi. Bu esa, o‘z navbatida, giper-masshtabli kompaniyalar tomonidan moliyalashtirilayotgan hisoblash quvvatiga bo‘lgan talab pasayishiga olib kelishi mumkin.
Qarz bozorida xavotirlar kuchaymoqda
Analitiklar alohida tarzda xususiy kredit bozori ham shunga o‘xshash ogohlantiruvchi belgilar bilan yuzma-yuz kelayotganini ta’kidlaydilar. Xususiy kredit bozorida ham 2008-yilgi moliyaviy inqirozga o‘xshashliklar qayd etilmoqda.
Bu tendensiya yil boshida Sunʼiy intellekt bilan bog‘liq qarzlar investitsion daromadlarni so‘nggi yillarda rekord darajaga olib chiqqani bilan hamohang.
Barcha mutaxassislar tavakkalchilik to‘la aniqlik kasb etdi, deya olmayapti. Pol Miks, «Freedom Capital Markets» (moliya kompaniyasi)da texnologik tadqiqotlar rahbari, giper-masshtabli kompaniyalar foyda marjalari allaqachon yaxshilana boshlaganini va quvvat oshirilishi sekinlashgani tufayli risk nisbatan pasayganini ta’kidlaydi.
Dinning Beyker, «Iqtisodiy va siyosiy tadqiqotlar markazi» (ilmiy-tadqiqot markazi) asoschisi, kredit defolt svoplarida ishtirok etayotgan investorlar Sunʼiy intellekt kompaniyalarining moliyaviy majburiyatlarini bajara olishiga shubha qilishayotganini bildiradi. U kompaniyalar o‘z qarzlarini qoplash uchun yetarli natija bera olishiga ishonmayotganini aytadi.
«Alphabet» (texnologiya kompaniyasi) hamda «Meta» (ijtimoiy tarmoq va texnologiya kompaniyasi)da taxminan 25 milliard dollar atrofida salbiy erkin pul oqimi bor. «Amazon» (savdo va texnologiya kompaniyasi)da esa bu ko‘rsatkich 30 milliard dollar atrofida. «Microsoft» (texnologiya kompaniyasi) esa «FactSet» (moliya ma’lumotlari kompaniyasi) ma’lumotlariga ko‘ra ijobiy pul oqimi ko‘rsatmoqda, deya qayd etiladi Slok eslatmasida.
Kredit defolt svoplaridagi bu tafovutlar tezkor ogohlantirishmi yoki vaqtincha baholashmi – bu hali aniqlik kiritilmagan savol. Yaqin kelajakda Sunʼiy intellektdan olinadigan daromad qanchalik tez xarajatlarga yetib borishi bu savolga javobni belgilab beradi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi hozirgi vaqtda muhim ahamiyat kasb etmoqda.











