Bu hafta, AQShning bir nechta yirik kompaniyalari, jumladan «Amazon» (internetda savdo kompaniyasi) va «Pinterest» (ijtimoiy tarmog’i), turli sohalarda shtat qisqartirishlarini e’lon qildi.
Ushbu harakatlar bir yil davom etgan yirik ishdan bo‘shatishlarning davomi hisoblanadi. Shu vaqt ichida AQSh ish beruvchilari qariyb 1,2 million ish o‘rnini qisqartirdi. Muhimi, mehnat bozori haqidagi so’nggi belgilar ehtimol turgan iqtisodiy inqiroz bo‘yicha xavotirlarni oshirmoqda.
Amerikaning yirik kompaniyalari 2026-yil yanvar oyida ish o‘rinlarini qisqartirishini e’lon qildi
Chorshanba kuni, «Amazon» (internetda savdo kompaniyasi) taxminan 16 000ta ofis xodimining shtatini qisqartirdi. Bu kompaniyaning oktabr oyida taxminan 14 000ta ishlovchini ishdan bo‘shatganidan keyingi navbatdagi qisqartishdir.
Blog postida «Amazon» (internetda savdo kompaniyasi) Xodimlar tajribasi va texnologiyalari bo‘yicha katta vitse-prezidenti Bet Galetti, shtat qisqartirishlari tashkilotni kuchaytirish, boshqaruv qatlamlarini kamaytirish, javobgarlikni oshirish va byurokratiyani olib tashlashga qaratilganini aytdi. Bu qisqartirishlar, «Amazon» (internetda savdo kompaniyasi) Sunʼiy intellekt sohasidagi tashabbuslariga sarmoya kiritishni davom ettirayotgan bir paytda amalga oshirilmoqda.
«Pinterest» (ijtimoiy tarmog’i) ham 27-yanvar kuni xodimlarining 15 foizidan kamrog‘ini ishdan bo‘shatishi va ofis maydonlarini qisqartirishini ma’lum qildi. Kompaniya bu tuzilmani qayta tashkil etish, Sunʼiy intellektga oid ustuvor yo‘nalishlarini qo‘llab-quvvatlash uchun qilinayotganini aytdi. Ushbu jarayon 30-sentabrga qadar yakunlanadi, deb ko‘rsatilgan nazorat organlariga topshirilgan hujjatda.
Ayni vaqtda, «United Parcel Service» (pochta va yuk tashish kompaniyasi) bu yil 30 000ta operatsion ish o‘rnini qisqartirishni rejalashtirayotganini bildirdi. «Nike» (sport anjomlari ishlab chiqaruvchi kompaniya) ham o‘zining xodimlar sonini qisqartirmoqda.
«CNBC» (iqtisodiy yangiliklar telekanali) xabar berishicha, kompaniya 775ta xodimni ishdan bo‘shatadi, bu esa foydalilikni oshirish va avtomatlashtirilgan texnologiyalardan kengroq foydalanishni ta’minlash maqsadida qilinmoqda. Bu, 2026 yilda qisqartirishlar e’lon qilgan ko‘plab korxonalardan faqat ayrimlaridir.
Ishdan bo’shatishlar sonining oshishi va ish imkoniyatlarining zaiflashuvi AQSHda iqtisodiy tanazzul xavotirini kuchaytirmoqda
Yil boshida kompaniyalar budjet va xodimlarni qayta ko‘rib chiqishi natijasida shtat qisqartirishlari odatda tez-tez uchraydi. Biroq, o‘tgan yilgi tendensiyalar bilan solishtirilganda, bu jarayon yanada tashvishli ko‘rinadi.
Global Markets Investor (investitsiya tahlil kompaniyasi) ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda AQShdagi ishdan bo‘shatishlar o’tgan yilga nisbatan 58 foizga ko‘paydi. Bu o‘sish pandemiya davri – 2020 yildan beri eng yuqori ishdan bo‘shatish ko‘rsatkichlariga olib keldi.
Agar 2020 yilning o‘ziga xos holatlarini hisobga olmasak, 2025 yil ishdan bo‘shatishlar miqdori bo‘yicha 2008 yilgi moliyaviy inqirozdan beri eng og‘ir yil bo‘lib turibdi.
«Tarixiy jihatdan, shunday yirik qamrovdagi qisqartirishlar faqat inqiroz yillarida kuzatilgan: 2001, 2008, 2009, 2020 va inqirozdan keyingi 2002 hamda 2003 yillarda», — deb yozdi «Global Markets Investor» (investitsiya tahlil kompaniyasi) X ijtimoiy tarmog‘ida.
Yangi ish topish uchun sarflanadigan uzoq vaqt ham xavotirlarni oshiradi. O‘rtacha, hozirda AQShda ishsiz qolganlar yangi ish topishi uchun taxminan 11 hafta vaqt sarflaydi. Bu ko‘rsatkich, 2021 yildan buyon eng uzun davr sifatida qayd etildi.
Bundan tashqari, dekabr 2025 yilda yangi ish topish ehtimoli 43,1 foizgacha tushib ketdi, bu o‘tgan yilga nisbatan 4,2 foizga kam. Mazkur mehnat bozori belgilarining barchasi tahlilchilar orasida inqiroz xavotirini kuchaytirdi.
«So‘nggi 3 oyda AQSh har oyda o‘rtacha 22 ming ish o‘rnini yo‘qotdi. Bu ketma-ket 3 oy mobaynida ishsizlik o‘sishi ro‘y bermoqda. 1950 yildan beri bunday holat 12-marta kuzatilmoqda; avvalgi 11 holatda ham AQSh iqtisodiy inqirozda bo‘lgan», — deb yozdi Charlz Bilello, «Creative Planning» (moliyaviy rejalashtirish kompaniyasi) bosh bozor strategiyasi bo‘yicha mutaxassisi.
Shuningdek, Henrik Zebarg (Henrik Zeberg), «Swissblock» (blokcheyn tahlil kompaniyasi) katta makroiqtisodchisi, iqtisodiyot «bevosita inqiroz sari qarab ketyapti» deb ogohlantirdi va bu borada mehnat statistikasi ochiq indikator ekanini alohida ta’kidladi.
«Biz “Tungi zona”damiz. Chalkashlik! Xuddi 2007 yil uchinchi choragidagi kabi. Biroq — Mehnat bozorini diqqatda kuzating va aniqlikni topasiz!», — deb yozdi u X ijtimoiy tarmog‘ida.
Ishdan bo’shatishlar ko’payishi va iqtisodiy tanazzuldan xavotir kriptovalyutalarga qanday ta’sir qilishi mumkin
Endi asosiy savol — bu mehnat bozori sharoitlari raqamli aktivlarga qanday ta’sir qilishi mumkin? Ishsizlik ortishi tavakkal darajasi yuqori bo‘lgan aktivlarga, jumladan kriptovalyutalarga ham tazyiq qiladi. Inqiroz xavotiri kuchayganda, investorlar odatda tahlikali aktivlardan chiqib, ehtiyotkor yo‘l tutadi.
Bu o‘zgarishni hozirgi bozor harakatlaridan ham ko‘rish mumkin. Masalan, qimmatbaho metallarning yuqori natijalari odamlarda an’anaviy xavfsiz aktivlarga bo‘lgan ishonchni ko‘rsatmoqda. Ayni paytda, Bitkoin umuman olganda makroiqtisodiy noaniqlik va xalqaro ziddiyatlar fonida tez o‘sishga erisha olmadi.
Biroq, mehnat bozorining yumshoq holati daromadlar o‘sishining sekinlashishiga olib kelishi mumkin. Bu esa, aholining iste’moli kamayishiga sabab bo‘ladi. Xarajatlarning qisqarishi kutilayotgan sarmoya loyihalariga ham bosim o‘tkazadi va bunga sababli sarmoyadorlar yanada ehtiyotkor harakat qilishadi.
Shu bilan birga, ba’zi bozor ishtirokchilari uzoq davom etadigan iqtisodiy qiyinchiliklar oxir-oqibat raqamli aktivlarni qo‘llab-quvvatlashi mumkinligini ta’kidlashadi. Pul-kredit siyosatining yumshatilishiga, foiz stavkalari pasayishiga yoki iqtisodiy tanazzul davrida likvidlik ko‘payishiga bo‘lgan umidlar uzoq muddatda kriptovalyutalar uchun qulay muhit yaratishi mumkin. Riskga tayyorlik yangidan tiklanganda esa, raqamli aktivlar asosiy foyda oluvchilarga aylanishi mumkin.
