2026-yil mart oyidagi Moliya vazirligi (AQSh davlat tashkiloti) hisobotida Kongressga rasmiy ravishda kripto-mikserlar qonuniy shaxsiylikni taʼminlash vositalari sifatida xizmat qilishi mumkinligi tan olingan.
Bu yillar davomida bu kabi vositalarni asosan jinoyatchilik infratuzilmasi sifatida qaralgan siyosatdan sezilarli o‘zgarishni bildiradi.
Kripto mikserlarga qog‘ozda qisqa muddatli yengillik berildi
Hisobot «GENIUS Act» qonun loyihasi doirasida taqdim qilindi. Shu orqali birinchi marta Moliya vazirligi (AQSh davlat tashkiloti) rasmiy kongress hujjatida mikser xizmatlaridan shaxsiylikka asoslangan foydalanish holatlarini ochiq tan oldi.
Moliya vazirligi rasmiy tasdig‘i shundan dalolat beradi: ochiq blokcheynlar odatda tranzaksiya maʼlumotlarini hamma uchun ko‘rinadigan qilib beradi.
Shaxsiy mulkni himoya qilish, biznes uchun to‘lovlarni yashirish yoki xayriya mablag‘larini maxfiy saqlash kabi qonuniy ehtiyojlari bo‘lgan foydalanuvchilar bu oshkoralikdan saqlanish uchun mos vositalarni qidirmoqda.
Hisobotda qayd etilishicha, raqamli aktivlar to‘lovi kengaygani sari, isteʼmolchilarda tranzaksiya maxfiyligi bo‘yicha talab ham o‘sadi.
Bu avval hukumat mikser xizmatlariga qanday munosabat bildirganiga qarama-qarshi holatdir. AQSh Moliya vazirligining Tashqi aktivlarni nazorat qilish boshqarmasi («OFAC» – davlat tashkiloti) 2022-yil avgustida «Tornado Cash» (kripto xizmat)ni sanksiya qilgan edi.
Shunda Shimoliy Koreyaning «Lazarus Group» nomli guruhini o‘g‘irlangan mablag‘larni yuvishda foydalanishda ayblashdi. O‘sha paytda bu xizmatlar asosan jinoiy maqsadlarda ishlatilayotganiga urg‘u berilgan edi.
Yangi so‘zlashuv formasi bu sanksiyalarni bekor qilmaydi va avvalgi chora-tadbirlarni qayta ko‘rib chiqishga ishora bermaydi. Biroq, bu muhim til o‘zgarishi bo‘lib, rasmiy yondashuvdagi almashinuvni ko‘rsatadi.
«Ethereum» (blokcheyn platformasi) hammuassisi Vitalik Buterin esa, 2026-yil boshida «Tornado Cash» yozuvchisi Roman Shtormni sud hukmi oldidan ochiq qo‘llab-quvvatladi va shunga o‘xshash fikrlarni bildirdi.
Vitalik Buterin yozganidek, maxfiylik vositalari – bu asosiy himoya choralari, jinoyatchilik uchun emas. U «Tornado Cash»dan o‘zi ham dasturiy ta’minot xaridini va inson huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlarga xayriya qilishda foydalanganini ta’kidladi.
Roman Shtorm 2025-yil avgustda litsenziyasiz pul o‘tkazish biznesini yuritishda til biriktirganlikda aybdor deb topildi.
Sud hay’ati ko‘maklashgan pul yuvish va sanksiyalarni buzish bo‘yicha asosiy ayblovlar masalasida kelisha olmadi. Shtorm besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilinishi mumkin.
Noqonuniy moliyalashtirish muammosi hali ham mavjud
Moliya vazirligi (AQSh davlat tashkiloti) mikserlarning qonuniyligini yumshoqroq tan olish bilan ularning noto‘g‘ri foydalanilishi borasidagi xavotirlarni kamaytirgani yo‘q.
Hisobotda ta’kidlanishicha, Shimoliy Koreyaga aloqador shaxslar 2024-2025-yillar davomida kamida 2,8 milliard dollarlik raqamli aktivlarni o‘g‘irlagan va mikserlardan tez-tez iz qoldirmaslik maqsadida foydalangan.
2020-yildan beri barqaror tokenlar yordamida blokcheyn ko‘priklaridan chiqarilgan 37,4 milliard dollardan ortiq mablag‘ning 1,6 milliard dollari mikserlar orqali o‘tkazilgan. Shu bilan bir vaqtda, 900 million dollardan ortiq mablag‘ Shimoliy Koreya operatsiyalari bilan bog‘liq ko‘prikda to‘plangan.
Bu raqamlar tartibga solish muammosining mohiyatini ochib beradi: donor maxfiyligini himoya qilish uchun ishlatiladigan vositalar ayni vaqtda davlat tomonidan tayinlangan xakerlar tomonidan yuzlab million dollarlarni yuvishda ham qo‘llanilmoqda.
Yangi “Hold” qonuni birjalarga mablag‘laringizni muzlatish imkonini berishi mumkin
Hisobotda eng muhim taklif – bu yangi «ushlab turish to‘g‘risidagi qonun» bo‘lib, u kripto platformalari (masalan, birjalar)ga surishtiruv vaqtida shubhali raqamli aktivlarni vaqtincha muzlatib qo‘yish vakolatini beradi. Bu uchun sud buyrug‘i yoki rasmiy ayblov zarur emas.
Kripto tahlilchisi Kayl Chassening fikriga ko‘ra, amaldagi shubhali faoliyat to‘g‘risidagi hisobot (SAR) qoidalari asosida platformalar foydalanuvchilarga ularning mablag‘lari nima uchun muzlatilgani haqida izoh bera olmaydi.
“Sizniki muzlatildi. Hech qanday izoh yo‘q. Vaqt belgilanmagan. Qayta muhokama yo‘q”, — deb yozdi Kayl Chasse «X» ijtimoiy tarmog‘ida.
Moliya vazirligi bu vakolatni «tor doirada cheklangan» deb ta’riflaydi, biroq tanqidchilar amaliyotda bu doira ko‘pincha buzilishini ta’kidlaydi.
Taklif natijasida xususiy kompaniyalar (kriptovalyuta birjalari) anchadan beri fuqarolik erkinliklari himoyachilari moliyaviy senzura deb hisoblagan vakolatlarga ega bo‘lishadi.
«TFTC» (mustaqil axborot nashri) xabariga ko‘ra, yangi tartib asosida faoliyat yurituvchi, qonuniy mikser operatorlari «FinCEN» (AQSh moliyaviy jinoyatlarga qarshi kurash idorasi – davlat tashkiloti)ga hisobot berishda davom etishi shart.
Bu shuni anglatadiki, mikserlar qonuniylashtirilsa ham, ular uchun jiddiy hisobdorlik va tartibga rioya qilish majburiyati vujudga keladi.
Keyingi bosqichda nima sodir bo‘ladi
Moliya vazirligi, shuningdek, «DeFi» (Markazlashmagan moliyaviy protokollar) subyektlari qaysi hollarda pul yuvishga qarshi kurash (AML – «Anti-Money Laundering»), va terrorizmni moliyalashga qarshi kurash (CFT – «Countering the Financing of Terrorism») talablariga rioya qilishi bo‘yicha yanada aniqroq ta’riflarni taklif qilmoqda.
Bu – soha tartibga soluvchilari uchun anchadan beri murakkab muammo, chunki markazlashmagan protokollar orada markaziy vositachisiz ishlaydi.
Roman Shtorm ishi yaqin kelajakda sudlar dasturchilarning javobgarligini, yangi siyosiy qarashlar fonida, qanday baholashini ko‘rsatuvchi belgi bo‘lishi mumkin.
Shtormning advokatlari va «Ethereum» jamiyati tarafdorlari ochiq manbali maxfiylik kodini yozish jinoyat deb baholab bo‘lmasligini ta’kidlab kelmoqda.
Moliya vazirligi hisobotida qat’iy ehtiyotkor til ishlatilgan bo‘lsa-da, endi qisman shu fikr yaqqolroq aks etmoqda.
Kongress yangi «muzlatib qo‘yish vakolati»ni qabul qilishi mumkin. Sudlar esa bu vakolatlarni qanday qo‘llash tartibini belgilaydi. Shu orqali mikserlarning qonuniyligi tan olinishi amalda qanday ahamiyat kasb etishi aniqlanadi.
