Yirik kriptovalyuta birjalari «Binance» (birja) va «OKX» (birja) tokenlashtirilgan AQSh aksiyalarini qayta joriy etishni ko‘rib chiqayotganliklari haqida xabarlar tarqaldi.
Bu qaror, kriptovalyuta savdosidagi harakatsizlik fonida, an’anaviy moliya (TradFi) foydasini jalb etish uchun strategik o‘zgarishni anglatadi. Platformalar real iqtisodiyotga oid aktivlarga (RWA) diversifikatsiya qilishga harakat qilmoqda.
Tokenlashtirilgan aksiyalarga qaytish ehtimoli bormi?
Bu tashabbus, aslida, «Binance» (birja) tomonidan 2021-yilda sinovdan o‘tkazilib, tartibga soluvchi muammolar sabab bekor qilingan mahsulotni qayta faollashtiradi. Shunga qaramay, bu amalga oshsa, birjalar tez rivojlanayotgan, lekin hali endigina shakllanayotgan tokenlashtirilgan aksiyalar bozorida raqobat qilish imkoniga ega bo‘ladi.
2021-yil aprel oyida, «Binance» (birja) «Tesla», «Microsoft» va «Apple» kabi yirik kompaniyalar aksiyalari bo‘yicha tokenlarni ishga tushirdi. Ularni Germaniyaning «CM-Equity AG» (brokerlik kompaniyasi) chiqarib bergan va savdoni «Binance» (birja) amalga oshirgan edi.
Ushbu xizmat 2021-yil iyul oyida Germaniyaning «BaFin» (moliyaviy nazorat organi) va Buyuk Britaniyaning «FCA» (moliyaviy bozorlarni nazorat qiluvchi organi) tomonidan bosim bo‘lgani sababli to‘xtatilgan edi. Nazorat organlari bunday mahsulotlarni litsenziyasiz qimmatli qog‘oz taklifi va yetarlicha hujjatlarsiz chiqarilgan deya hisoblashgan.
O‘sha paytda «Binance» (birja) tijorat strategiyasining o‘zgarishini asos qilib ko‘rsatgan edi. Ammo, «The Information» (ommaviy axborot vositasi) yaqinda bergan xabarlarga ko‘ra, «Binance» (birja) endi AQShdan tashqaridagi foydalanuvchilar uchun ushbu xizmatni qayta ishga tushirish va AQSh Qimmatli qog‘ozlar va birjalar komissiyasi (SEC) nazoratidan chetlab o‘tishni rejalashtirmoqda. Bu orqali doimiy, kunu-tun ishlaydigan parallel bozor yaratiladi.
Xabar qilinishicha, «OKX» (birja) ham o‘z RWA (real aktivlar) yo‘nalishini kengaytirish doirasida shunga o‘xshash servisni yo‘lga qo‘yishni o‘ylamoqda. Hozircha hech bir birjadagi rasmiy tasdiqlashlar yo‘q. Emittentlar, aniq ro‘yxatlar yoki muddatlar haqida batafsil ma’lumotlar xali mavjud emas.
Xabarda «Binance» (birja) vakilining so‘zlariga tayanib, tokenlashtirilgan aksiyalar yo‘nalishini o‘rganish TradFi va kriptovalyuta o‘rtasida ko‘prik qurishning «mantiqiy navbatdagi qadami» sifatida ta’riflangan.
Nima uchun kriptovalyuta birjalari hozirda Amerika Qo‘shma Shtatlari aksiyalariga qiziqmoqda?
2026-yilda kriptovalyuta bozorlarida savdo hajmining uzluksiz sustlashuvi sababli birjalar yangi daromad manbalarini qidirmoqdalar.
«Bitkoin spot savdo harakati 2026-yilda ham cheklanganligicha qolmoqda: Yanvar oyidagi kunlik o‘rtacha spot hajmlar dekabrga nisbatan 2 foizga va noyabrga nisbatan 37 foizga kamaydi», – deb yozdi tadqiqotchi Devid Lawant «X» ijtimoiy tarmog‘idagi so‘nggi postida.
Tahlilchilar, shuningdek, kriptovalyuta bozorlari yanvar oyida deyarli harakatsiz qolgani, o‘zgaruvchanlik va savdo hajmi esa dekabr oyidagi eng past darajalarda ekanini ta’kidlashmoqda.
Bu vaziyat oddiy konsolidatsiya emas, balki likvidlik tuzog‘idir. Bu degani, savdo buyurtmalari kam bo‘lgani sababli tavakkal kuchayadi va birgina noto‘g‘ri bitim haddan tashqari ochiqlikka ega treyderlar uchun katta yo‘qotishlarga olib kelishi mumkin.
Bu orada AQShning texnologik aksiyalari («Nvidia», «Apple», «Tesla») kuchli o‘sishni davom ettirmoqda. Shu sababli, ayniqsa barqaror «steiblkoin» balansiga ega kripto egalari orasida aksiyalarga, ekotizimdan chiqmagan holda, sarmoya kiritishga bo‘lgan talab ortdi.
Tokenlashtirilgan aksiyalar 24/7 ishlovchi savdo imkonini beradi. Bu aktivlar haqiqiy aksiyalar narxiga mos keladi, biroq ko‘plab holatlarda ular to‘g‘ridan-to‘g‘ri egalik emas, chet eldagi ishonchli tashkilotlar yoki derivativlar (moliyaviy vositalar) bilan kafolatlanadi.
Bozor hajmi hali kichik bo‘lsa-da, o‘sish tezlashmoqda. Umumiy tokenlashtirilgan aksiyalar qiymati taxminan 912 million dollarni tashkil etadi. «RWA.xyz» (ma’lumotlar xizmat ko‘rsatuvchi tashkilot) ma’lumotlariga ko‘ra, bu miqdor oy davomida 19% ga ko‘paygan. Shu bilan birga, oylik o’tkazmalar hajmi 2 milliard dollardan oshgan, faol manzillar soni esa ortib bormoqda.
«Men ilgari «Binance» hamyonida «Nvidia» aksiyalarini sotib olganman. Aslida, hozir ikki kompaniya uchun eng asosiy vazifa – qimmatbaho metallar bozorini yo‘lga qo‘yishdir. Ayniqsa, kumush – tilla esa jismoniy saqlash uchun mos keladi, boshqalarida bunday qiymat yo‘q. Men Xitoydaman, hatto qog’oz kumushni ham sotib olish qiyin; faqat ETF’lar orqali olish mumkin», – dedi bir foydalanuvchi «X» ijtimoiy tarmog‘idagi fikrida.
Tahlilchi AB Kuai Dong ta’kidlashicha, hozir rasmiy spot bozorlar faqat kumush, tilla va boshqa metallar uchun fyuchers yoki uchinchi tomon tokenlari (masalan, «PAXG») bilan chegaralangan.
Tokenlashtirilgan aktivlar sohasida raqobat kuchaymoqda
Bu tashabbus kengroq miqyosda tokenlashtirilayotgan real aktivlar raqobati fonida yuzaga kelmoqda. An’anaviy o‘yinchilar – «NYSE» (birja) va «Nasdaq» (birja) regulyatsiyalangan blokcheyn asosidagi aksiyalar platformalari uchun tasdiqlash olishga harakat qilmoqda. Bozordagi kelajak esa, ehtimol, offshor kripto-birlabla markazlashtirilgan modellar o‘rtasidagi raqobatni keltirib chiqaradi.
«Robinhood» (sarmoya platformasi) Yevropa Ittifoqi va Yevropa iqtisodiy hududida allaqachon tokenlashtirilgan AQSh aksiyalari va ETFlarni 2025-yilning o‘rtalarida ishga tushirib, muhim ulushni egalladi. «Robinhood» xizmatining eng asosiy indikatorlari quyidagilar:
- Taxminan 2 000 ta aktivga kengaygan va komissiyasiz savdo imkoniyati mavjud,
- 24 soatlik, 5 kunlik savdo (kelajakda «Robinhood» kompaniyasining Arbitrum blokcheynida qurilayotgan rejalashtirilgan Layer 2 «Robinhood Chain» tarmog‘iga to‘liq 24/7 rejimiga o‘tmoqda), va
- Oddiy foydalanuvchilar uchun qulay ilovaga integratsiya qilindi.
Bu xizmat asosan yosh, kriptosoha va texnologiyani yaxshi biladigan foydalanuvchilar uchun mo‘ljallangan. Ularga bir nechta aktivlarni bir joyda ishlatish imkoniyati kerak. «Binance» kriptovalyuta birjasi va «OKX» kriptovalyuta platformasi global miqyosda katta foydalanuvchilar bazasiga ega va kunu tun ishlaydi. Bu ularga «Robinhood» kompaniyasining Yevropa Ittifoqidagi yetakchiligiga raqobatchi bo‘lish hamda Osiyo va Lotin Amerikasi kabi yetarlicha xizmat qilinmagan hududlargacha kengayish imkonini beradi.
Ularning kriptovalyuta sohasidagi auditoriyasi tokenlashtirilgan aksiyalarni yangi imkoniyat sifatida qabul qilishga tayyor. Agar ushbu xizmat ishga tushirilsa, uning ommalashuvi tezlashishi mumkin.
Bozorda yana bir muhim qarama-qarshilik bor – bu «Robinhood» savdo platformasi va «Coinbase» kriptovalyuta birjasi o‘rtasidagi raqobat. Har ikkala tashkilot ham hammasi bir joyda bo‘lgan savdo birjalari – aktsiyalar, kriptovalyutalar, prognoz bozorlarini va boshqa xizmatlarni birlashtiruvchi platformalar yaratmoqda.
«Coinbase» kriptovalyuta birjasining yaqinda qo‘shilgan yangiliklari (komissiyasiz aktsiyalar, «Kalshi» prognoz bozori, «Deribit» birjasini xarid qilish orqali hosilaviy qismlar) to‘g‘ridan-to‘g‘ri «Robinhood»ning retail kuchli tomonlariga qaratilgan. Bunga javoban, «Robinhood» xorijda chuqurroq kripto xizmatlari va tokenlashtirilgan aktivlarni taqdim etmoqda.
Agar «Binance» kriptovalyuta birjasi va «OKX» kriptovalyuta platformasi harakatni davom ettirsa, tokenlashtirilgan aktsiyalar maydonchalar uchun likvidlik manbai bo‘lib, kapitalni yana kripto platformalariga jalb qilishi va anʼanaviy moliya sohasidagi daromadlarni kripto dunyosi bilan birlashtirishi mumkin.
Muvaffaqiyat esa asosan global tartibga solish, likvidlik va to‘g‘ri hisob-kitobni taʼminlash, shuningdek, ilgari yopilgan bozorlar tufayli paydo bo‘lgan ishonch muammolarini hal qilishga bog‘liq.
