«Cardano» blokcheyn loyihasi asoschisi Charlz Hoskinson, BIP-361 loyihasidagi nol bilimli (zero-knowledge) tiklash mexanizmi 2013-yilga qadar yaratilgan manzillarda qulflangan taxminan 1,7 million «Bitkoin»ni qayta tiklashga yordam bera olmasligini ta’kidlamoqda. Bu miqdorga «Satoshi Nakamoto»ga taalluqli taxminan 1,1 million «Bitkoin» ham kiradi.
«Casa» kompaniyasi hamasoschisi Jeymson Lopp va yana besh nafar muallif «Bitkoin»ni yaxshilash taklifi BIP-361ni taqdim etdilar. Bu taklif eski ECDSA/Schnorr raqamli imzolaridan foydalanishni tugatishga va bu manzillardagi mablag‘larni harakatsiz qilib qo‘yishga qaratilgan.
Hoskinson Bitkoinning kvantga qarshi rejasidagi muhim bo‘shliqni ta’kidlaydi
Taxminlarga ko‘ra, umumiy «Bitkoin»larning 34% dan ortig‘i kelajakda kvant xavfiga duchor bo‘lishi mumkin bo‘lgan manzillarda saqlanmoqda. Shu sababli, muammoni oldini olishga e’tibor ortmoqda. BIP-361 taklifi aynan ushbu muammoni bartaraf etishni ko‘zlagan.
Ko‘rib chiqilayotgan loyiha eski «Bitkoin» imzolarini bosqichma-bosqich bekor qilishni taklif etadi. «A» bosqichida kvant xatariga duchor manzillarga yangi «Bitkoin» yuborish to‘xtatiladi. «B» bosqichida esa tugunlar (tarmoq ishtirokchilari) ECDSA va Schnorr imzolari ishlatilgan barcha tranzaksiyalarni rad etadi.
«C» bosqichi, ya’ni keyingi tadqiqotlardan so‘ng, sarmoyadorlarga muzlatilgan tokenlarni tiklashga imkon beradi. Buning uchun ular BIP-39 ochqich so‘z birikmasiga egalik qilishni nol bilimli isbot orqali tasdiqlashlari kerak bo‘ladi. Biroq, bunday tiklash usulining amalga oshirilishida hamon shubhalar mavjud. Yaqinda Charlz Hoskinson video chiqishida shunday dedi:
«Bu imkoniyatdan 1,7 million token foydalana olmaydi. Bu amaliy emas. Ulardan 1,1 millioni — Satoshi’ga tegishli.»
Bizning YouTube kanalimizga obuna bo‘ling, boshqaruvchilar va jurnalistlar ekspert fikrlarini kuzatish uchun
U ta’kidlashicha, bu tokenlar «Bitkoin»ning ilk paydo bo‘lgan davridagi arxitekturadan kelib chiqqan. O‘sha davrda zamonaviy BIP-39 ochqich so‘z tizimi va ierarxik deterministik (HD) kalitlar hali qo‘llanilmagan edi.
Shuning uchun, bunday eski tokenlar nol bilim asosida tiklash tizimlari uchun zarur bo‘lgan shartlarni qondira olmaydi. Bu esa BIP-361 kabi takliflarni eski tokenlar uchun amalda samarasiz qiladi.
«Agar siz isbotlashga asoslangan ZK tizimini, ya’ni BIP-39 ochqich so‘zidan foydalanib, “menda mana bu kalitlar bor”, deb tasdiqlasangiz, 8 milliondan ortiq tokenning bir qismini tiklashingiz mumkin. Lekin 1,7 million — bu tizimga mos kelmaydi. Xususan, 2013-yilgacha chiqarilgan barcha «Bitkoin» uchun», — dedi Charlz Hoskinson.
BIP-361 taklifining o‘zida ham bu cheklov tan olingan. Unda «BIP-32 paydo bo‘lishidan oldin yaratilgan UTXO’lar HD hamyon egaligini isbotlovchi dalilga ega bo‘lmaydi» deb yozilgan.
«C bosqichi, agar mos «Hourglass» uslubidagi BIP amalga oshgan bo‘lsa, P2PK bloklangan mablag‘larni sarflash imkonini beradi. Ammo bu BIP joriy etilgan bo‘lishi kerak», — deyiladi loyiha loyiha matnida.
Hoskinson, shuningdek, bu o‘zgarishlar yumshoq (soft-fork) emas, balki qattiq (hard fork) tarmoqlanish talab qilinishini ta’kidlamoqda. BIP-361 matnida ham konsensus qoidalari kelajakda yumshatilishi ehtimoli qayd etiladi.
«B bosqichidan so‘ng, jo‘natuvchi va qabul qiluvchilar yangilangan hamyonlarga ega bo‘lishlari talab etiladi. C bosqichi, agar B bosqichi bilan birga joriy qilinsa, yumshoq tarmoqlanish bo‘lishi mumkin. Aks holda, xavfli tokenlarni qayta tiklash uchun konsensus qoidalarini yumshatish, ya’ni qattiq tarmoqlanish zarur bo‘lishi ehtimoli bor,» deya yozadi mualliflar.
Shuningdek, Lopp loyihaga nisbatan noqulayliklar borligini ochiq tan oldi. U o‘zi ham ushbu taklifni ma’qul ko‘rmasligini, biroq alternativasi yanada yomonroq variant ekanini bildirdi.
Bizni X ijtimoiy tarmog’i orqali kuzatib boring, voqealarning eng so‘nggi tafsilotlaridan birinchilardan bo‘lib xabardor bo‘lish uchun
