Bitkoin tarixiy ahamiyatga ega bo‘lgan $70 000 darajasidan pastga tushdi. U bor-yo‘g‘i 24 soat ichida $5 000 dan ortiq qiymatini yo‘qotib, so‘nggi o‘sishlarni birdaniga yo‘qqa chiqardi. Bu keskin pasayish birja ishtirokchilarini hayratda qoldirdi.
Bitkoindagi pasayish bitta sabab bilan emas, bir nechta global iqtisodiy omillar birlashib, butun jahon investitsiya muhitini o‘zgartirmoqda.
Bitkoinda makroiqtisodiy omillar sababli sotuvlar, bu faqat kriptovalyutaga xos hodisa emas
Hozirda «Bitkoin» narxi $69 913 atrofida, bu so‘nggi 24 soat ichida deyarli 5% ga kamayishini anglatadi. Narx qariyb bir haftadan ortiq vaqt muqaddam bo‘lgan darajaga qaytdi.
Oldingi tuzatishlar asosan kriptovalyutaga oid omillarga bog‘liq bo‘lgan edi. Bu safar esa bozordagi kuchli bosim butun dunyo moliya tizimiga bog‘liq. Xususan:
- inflyatsiyaning oshishi,
- foiz stavkalarining pasayishini kechiktirishi va
- likvidlik sharoitining yanada qattiqlashuvi.
Mana shu omillar investorlarni o‘z tavakkalchilik darajasini qayta ko‘rib chiqishga majbur qilmoqda. Aynan shu sababli, «Bitkoin» narxi $70 000 darajasini saqlab qola olmadi va keyingi o‘sishga tayyorlanayotganda pasayib ketdi.
Markaziy banklar foiz stavkalarini uzoq vaqt yuqori darajada saqlab turishga qaror qilgan bir paytda, kapital xavfli aktivlardan chiqib, obligatsiya va naqd pul kabi xavfsiz vositalarga yo‘nalmoqda.
Tarixan, bunday muhit «Bitkoin» uchun noqulay bo‘lgan. Chunki «Bitkoin» asosan likvidlik ko‘payganida yaxshi natija ko‘rsatadi.
Energiya inqirozi global bozorda narxlarning qayta ko‘rib chiqilishiga sabab bo‘ldi
Bitkoin sotuvining asosiy sababi sifatida Yaqin Sharqdagi energiya inqirozi yanada kuchaygani ko‘rsatilmoqda. Gormuz bo‘g‘ozi atrofidagi beqarorlik sababli dunyo bozoriga yetkaziladigan neft hajmining katta qismi qisqardi. Bu esa mutaxassislar nazarida zamonaviy tarixdagi eng kuchli neft yetkazib berish inqirozlaridan biriga sabab bo‘lyapti.
Jismoniy neft bozorlari hozirda juda qiyin ahvolda. Oman nefti 1 barrel uchun $173 gacha ko‘tarildi, Dubay nefti esa $150 dan oshdi. Bu ko‘rsatkichlar eng mashhur Brent va WTI indeksi narxlaridan anchagina baland. Ushbu farq global bozorlar hali ham yetkazib berishdagi jiddiy tanqislikni to‘liq baholamaganini bildiradi.
Energiyaning umumiy narxi oshgani sari inflyatsion kutishlar ham ortmoqda va bu foiz stavkalarining qisqarishini uzoqlashtirmoqda.
Oltin va kumush kengroq bozordagi bosimni tasdiqladi
Sotuv faqat kriptovalyutalar bozorigina emas, balki an’anaviy xavfsiz sarmoya vositalari ham bosim ostida. Bu holat ushbu muammo butun jahon iqtisodiy muhitidagi o‘zgarishlardan kelib chiqayotganini tasdiqlaydi.
Oltin narxi 5% ga tushdi, kumush esa bir kunda 10%dan ko‘proqqa arzonlashdi. Bu kamayishlar natijasida investorlar xavfsiz vositalarga o‘tib ketmayapti, aksincha, barcha bozorlarda o‘z sarmoyalarini naqdga aylantirmoqda.
Oltin o‘zining so‘nggi eng yuqori cho‘qqisidan deyarli $1 000 ga arzonlashdi. Bu esa bozordagi hissiyotlar qanchalik tez o‘zgarayotganini ko‘rsatadi.
Neft bozoridagi belgilar yashirin global silkinish haqida darak bermoqda
Bugungi bozorda eng muhim indikatorlardan biri Brent va WTI neft narxlari o‘rtasidagi tafovutning kengayib borishidir.
Butun dunyo miqyosida asosiy narx belgisi sifatida e’tirof etiladigan Brent neft narxi $115–$119 gacha ko‘tarildi. WTI esa $95–$99 atrofida qolmoqda. Bu tafovut Yaqin Sharqda bo‘layotgan urush va yetkazib berishda yuzaga kelgan muammolarning Yevropa hamda Osiyoga ta’siri natijasida yuzaga kelgan bozor ortig‘ini aks ettiradi.
Analitiklarning ta’kidlashicha, bu muammo G‘arb davlatlari bozorida hali to‘liq namoyon bo‘lmagan. Agar ta’minotdagi uzilishlar davom etsa, AQSH va Yevropa zaxiralari yanada qisqarib, global narxlar yanada oshishi mumkin.
Likvidlik sharoitlari xavfli aktivlarga qarshi tus olmoqda
«Federal Reserve System» (AQSH markaziy banki) foiz stavkalarini o‘zgartirmasdan saqlab turish haqidagi qarorini qabul qildi va yaqin orada pasaytirish rejalashtirilmayotganini bildirdi. Bu esa «uzoq muddat yuqori foiz» mavzusining dolzarbligini kuchaytirdi.
Bozorlarda 2026-yil o‘rtalariga qadar foiz stavkalari pasaytirilishi kutilayotgan bir vaqtda, moliyaviy sharoitlarning torayishi yuz bermoqda.
Bozor kuzatuvchilarining ta’kidlashicha, bu o‘zgarish sababli xavfli aktivlar tezda qayta baholanmoqda. Shu jarayonda, «Bitkoin» narxi bir necha soat ichida $72 400 dan $70 000 pastiga tushib ketdi.
Tarixga nazar tashlansa, bunday vaziyatlarda spekulyativ aktivlar bosimi ortadi. Sababi, kapital barqarorlik va daromad izlab, boshqa yo‘nalishlarga o‘tadi.
Endi bitkoin uchun nima bo’lishi mumkin?
Qisqa muddatli o‘zgaruvchanlikka qaramay, tahlilchilar bu kabi makroiqtisodiy pasayishlar yangilik emasligini aytmoqda. O‘tgan yillarda ham foiz stavkalari oshirilgan vaqtlarda «Bitkoin» narxi keskin tushgan, ammo moliyaviy sharoit yaxshilana boshlaganda yana o‘zini tiklagan.
Kripto strategiyasiga ixtisoslashgan Maykl van de Poppe ta’kidlashicha, energiya bozoridagi muammolar davom etsa, narxlar yanada tushishi mumkin. Biroq, hozirgi narxlar uzoq muddatda jamg‘arish uchun qulay hudud bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.
«…bozorlarda keskinlik ortib, Yaqin Sharqda yana bir ziddiyat kuchaymoqda. Agar vaziyat barqarorlashmasa, bozorlarda o‘sish uchun sabab ko‘rmayapman. O‘ylashimcha, barcha bozorlar, jumladan, Bitkoin ham pastga siljishi mumkin. Biroq uzoq muddatda Bitkoin’ni aynan ana shunday past narxlarda sotib olish yaxshi imkon», — deb yozdi tahlilchi X ijtimoiy tarmog‘i sahifasida.
Eng muhim tashqi omillar — 21 martda AQSh Federal Rezerv tizimi raisi Jerom Pauellning nutqi va Yaqin Sharqdagi vaziyat rivoji.
Aynan shu voqealar keyingi foiz stavkalariga doir kutilmalar qayta paydo bo‘lishini yoki bugungi savdo bosimi yanada kuchayish-kuchaymasligini hal qiladi.
Asosiy xulosa
«Bitkoin»ning $70 000 pastiga tushishi — oddiy kripto bozori to‘g‘rilanishi emas. Bu hodisa likvidlik torayishini, energiya narxlari oshayotganini va global siyosiy bosimni aks ettirmoqda.
Xavf bahosini bozorlar qayta hisoblayotgan bir paytda, «Bitkoin» makroiqtisodiy vaziyatga nihoyatda sezgirligicha qolmoqda.
