Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi «Bitkoin» bankomatlarining milliy tarmog‘i tubdan nazorat va tartibga solinish yoqasida turibdi, chunki davlat ma’lumotlari bu qurilmalarni moliyaviy firibgarlik uchun asosiy vosita sifatida ko‘rsatmoqda.
Amerikaliklar 2025-yilda «kriptovalyuta» terminallari orqali sodir etilgan firibgarliklar natijasida 333 million dollardan ortiq mablag‘ yo‘qotgan.
Bitkoin bankomatlarida firibgarliklar tufayli siyosatda o‘zgarishlar bo‘ldi
Xabarlarga ko‘ra, «Federal tergov byurosi» (AQSh huquqni muhofaza qilish organi) 2025-yil yanvaridan noyabrigacha bu bankomatlar bilan bog‘liq 12 000 dan ortiq shikoyatni qayd etgan.
«FinCEN» (AQSh Moliya jinoyatlarini kuzatish tarmog‘i) ma’lumotlariga ko‘ra, Bitkoin bankomatlari bilan bog‘liq firibgarlik holatlari o‘tgan yilga nisbatan deyarli ikki barobar oshgan.
Natijada, nazorat organlari hozirda mamlakat bo‘ylab 31 000 ga yaqin terminalni qayta ko‘rib chiqmoqda. Ular ko‘pincha benzin quyish shoxobchalari va qulay do‘konlarda joylashgan. Endi regulatorlar ushbu tarmoqni oddiy iste’molchini xabardor qilish masalasi emas, balki moliya tizimi uchun keng xavf sifatida ko‘rmoqda.
Diqqatga sazovor tarafi shundaki, bu qurilmalar firibgarlar uchun eng oson yo‘lni ochadi: ular qaytarib olish mumkin bo‘lgan naqd pul va bekor qilib bo‘lmaydigan kriptotranaktsiyalar o‘rtasidagi bo‘shliqni yopadi.
Firibgarlar odatda jabrlanuvchilarga qo‘ng‘iroq qilib, ularni aniq manzilga borib naqd pul kiritishga yo‘naltiradi.
Bankomat naqd pulni Bitkoin’ga aylantirgach, jabrlanuvchi uni firibgarning hamyoniga yuboradi va bu pulni ortga qaytarib bo‘lmaydi. Bu holatda odatdagi bank tizimidagi pulni qaytarish himoyasi ishlamaydi.
Shu bilan birga, moliyaviy zarar ko‘proq yoshi katta fuqarolar orasida to‘planmoqda.
«Federal tergov byurosi» ma’lumotiga ko‘ra, 60 yoshdan oshgan odamlar eng ko‘p zararga uchramoqda. Ular ko‘pincha «texnik yordam», davlat tashkiloti vakili yoki «tezda hal qilinishi kerak bo‘lgan muammo» kabi bahonalar bilan, keng tarqalgan terminallar orqali nishonga olinadi.
Bunga javoban AQShdagi «Moliyaviy himoya va innovatsiyalar departamenti» (moliya sohasi agentligi) o‘z fuqarolari uchun ochiqlik bilan ogohlantirish kampaniyasini kuchaytirdi. Xususan, moliyaviy idora yaqinda Bitkoin bankomati orqali sodir etilayotgan firibgarliklarning oldini olish maqsadida «O‘zingizni himoya qiling» deb nomlangan tavsiya ham e’lon qildi.
«Hech qanday haqiqiy tashkilot sizdan muammoni hal qilish yoki pulingizni himoya qilish uchun kripto bankomatiga naqd pul kiritishni so‘ramaydi.
Agar kimdir bunday so‘rov bilan murojaat qilsa, bu firibgarlikdir», — deyiladi «Moliyaviy himoya va innovatsiyalar departamenti» bayonotida.
Ayni paytda, siyosatchilar faqat ogohlantirish yetarli emas deb hisoblashmoqda, endi axborot berishdan qat’iy tartibga o‘tishmoqda.
Masalan, Avstraliyada kundalik tranzaksiyalar uchun limitlar belgilash va bu qurilmalar sonining haddan tashqari ko‘payishini cheklash bo‘yicha yangi qonunlar qabul qilindi.
Shu nuqtai nazardan, sohaga oid tahlilchilar ushbu qat’iy me’yorlarni Bitkoin bankomatlari bilan bog‘liq firibgarliklarning oldini olishda muhim qadam, deb baholamoqda.
