AQSH spot «Bitkoin» ETF (birjada sotiladigan fond) xaridorlari, asosan, kriptovalyutaning kashshof turiga uzoq muddatli va barqaror talabni ta’minlashi kutilgan sarmoyadorlardir. Lekin ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, hozir ushbu investorlar yirik, hali ro‘yobga chiqmagan zararlarni ko‘rib o‘tiribdi va vaziyatni o‘zgartiradigan yangi talab belgisi deyarli sezilmayapti.
Shu sharoitda, «Bitkoin» narxining asta-sekin pasayishi, ETF orqasidan boshlanib, yangi davrning zaif nuqtasini ochib bermoqda.
Bitkoin $84 000 xarajat darajasidan pastga tushgani sababli ETF (birjada sotiladigan fond) investorlar zarar ko‘rmoqda
«Glassnode» tahlil kompaniyasining blokcheyn ma’lumotlariga ko‘ra, AQSH spot «Bitkoin» ETF investorlari uchun o‘rtacha kirish narxi taxminan 84 100 AQSH dollariga teng.
Ushbu maqola yozilayotgan paytda, Bitkoin narxi taxminan 78 657 dollar atrofida savdolanmoqda. Dam olish kunlari u qisqa muddatga 75 000 dollardan pastga tushgan edi. Bu sarmoyadorlar hozircha qog‘ozda 8-9 foiz zarar ko‘rmoqda.
Rasmiy tartibga solingan mahsulotlar orqali bozorda qatnashgan investorlar uchun bu pasayish g‘ayrioddiy, biroq uzoq davom etayotgan sinovga aylanib qoldi.
Bu zararlar allaqachon tezlashgan chiqib ketishlarga sabab bo‘ldi. Yanvar oyining boshida mablag‘ kirimi kuchli bo‘lgan bo‘lsa, daqiqiy vaziyat keskin o‘zgardi. Faqat so‘nggi ikki hafta ichida AQSH spot «Bitkoin» ETF laridan taxminan 2,8 milliard – 3 milliard dollargacha mablag‘ chiqib ketdi.
Haftasiga mos ravishda 1,49 milliard va 1,32 milliard dollarlik pul yechib olish holatlari umumiy harakatlarni salbiy tomoniga qaytardi. Bu yil boshidagi ishonch va optimizmni deyarli butunlay yo‘qqa chiqardi.
Kunlik mablag‘ oqimi raqamlari bosimni ko‘rsatadi: savdo sessiyalarida ko‘proq mablag‘ chiqib ketmoqda. Masalan, 21-yanvarda – 708,7 million dollar, 29-yanvarda – 817,8 million dollar, 30-yanvarda esa 509,7 million dollar chiqib ketgan.
Eng ko‘p sotishlar yirik ETF larda kuzatildi. Jumladan, «BlackRock» investitsiya kompaniyasining IBIT fondi 30-yanvarda bir o‘zi 528 million dollarlik chiqishga duch keldi. «Fidelity» investitsiya kompaniyasining FBTC fondi ham shunday bosim ostida qoldi.
2-fevral kuni qisqa muddatda 419,8 million dollarlik mablag‘ kirimi bo‘ldi, biroq bu uzoq davom etayotgan pasayishda faqat bir kunlik yengillik bo‘ldi.
«Umuman olganda, ETF lardagi mablag‘ oqimi pastga tushgan narxdan foydalanmayapti. Asosiy institutsional talab asosan bir nechta, hanuz balansda imkoniyati qolgan, byudjetga o‘xshash, yirik investorlar guruhi tomonidan yuzaga kelmoqda», — dedi tahlilchi Jeymi Koutts («Jamie Coutts»).
Jeymi Kouttsga ko‘ra, agar bosim davom etsa, bu uzoq vaqt barqaror bo‘la olmaydi. Bitkoinning haqiqiy barqaror pastki narxi uchun bu investorlar nafaqat sotuvi sekinlashishi, balki o‘z strategiyasini butunlay o‘zgartirishi – ya’ni xarid qilishga qaytishi kerak bo‘ladi.
Talabning kamayishi va global iqtisodiy narrativlarning susayishi Bitkoin ETF fondlarini noaniq holatda qoldirmoqda
Sotuv bosimining asosiy sababi talabning pasayishi bo‘ldi. Bitkoin 2025-yildagi 126 000 dollarlik cho‘qqisidan 35 foizdan ko‘proqqa tushib ketdi. Shu bilan birga, ilgari narxni ushlab turgan keng ko‘lamli makroiqtisodiy sabablarga bo‘lgan ishonch ham yo‘qoldi.
Tahlilchilar likvidlikning qisqarishi, moliyaviy sharoitlarning torayishi va Bitkoinning an’anaviy himoya aktivlardan ajralib chiqayotganini (ya’ni, avvalgi strategiyalar ishlamay qolganini) ta’kidlamoqda.
Avvalgi bosqichlardan farqli o‘laroq, bu aktiv dollarning qadrsizlanishi yoki siyosiy xavflar kuchayganda ham o‘sishga muvaffaq bo‘lmadi. Natijada, spekulyativ qiziqish pasaydi va Bitkoin aniq yo‘nalishsiz qoldi.
Bu birinchi martab emaski, ETF sarmoyadorlari zarar holatiga tushib qolmoqda. Masalan, 2025-yil noyabr oyida Bitkoin o‘rtacha ETF kirish narxidan (89 600 dollardan) qisqa muddatga pastga tushganda, tahlilchilar o‘sha paytda ham shunga o‘xshash sinovni qayd etgan edi.
Farqi shundaki, hozirgi bozorda vahima yo‘q. Sarmoyadorlar birdaniga uydan chiqib ketayotgani ham yo‘q. Ular, shuningdek, faol xaridga ham shoshilmayapti.
«Investorlar aniqroq signallarni kutmoqda. Ular makroiqtisodiy vaziyat, likvidlik va Bitkoin avvalgi yuqori narxdan barqaror ushlab tura olishiga ishonch hosil qilmaguncha, katta mablag‘ kiritmayapti», — deya xabar berdi «Bloomberg» axborot agentligi, «Glassnode» kompaniyasining katta tahlilchisi Shon Rouz (Sean Rose) izohiga tayanib.
Uning aytishicha, ochiq va xususiy kompaniyalar o‘rtasida Bitkoin jamg‘arish sekinlashgani ham xuddi ETF lardagi tendensiyani takrorlamoqda.
Agar yangi, kuchli turtki paydo bo‘lmasa — masalan, ETF (birjada savdo qilinadigan fondlar)larga qayta sarmoyalar, likvidlikning yaxshilanishi yoki jozibador yangi narrativ (voqealar zanjiri) — hozirgi vaziyat o‘zgarishsiz qolishi mumkin. Bunday holatda narxlar pasayishi, xaridorlarning qiziqishini kamaytirishi va bo‘sh turgan kapital bozor zaifligini kuchaytirishi mumkin. Vaqt o‘tishi bilan qat’iylik ham susayadi.
Shunga qaramay, AQSH spot «Bitkoin» ETF (birjada savdo qilinadigan fondlar)lari umumiy hisobda taxminan 104,48 milliard dollarga teng sarmoya saqlamoqda. Bu uzoq muddatli, barqaror kapital uchun katta zaminni tashkil etadi.
