Bugun 2,3 milliard dollardan ortiq qiymatga ega Bitkoin va Efirium (ETH) opsionlari muddati tugash arafasida. Himoyalanishga yonaltirilgan pozitsiyalar ko‘paymoqda. Bitkoin narxi esa taxminan 71 500 AQSH dollarida barqaror turibdi. Taxminiy o‘zgaruvchanlik esa yaqinda ko‘tarilgan darajadan pasaymoqda.
So‘nggi 24 soat ichida kriptovalyuta fyucherslari bo‘yicha ochiq pozitsiyalar hajmi 2 foizga oshib, 102 milliard dollarga yetdi. Biroq, moliyalashtirish stavkalari o‘zgarmas yoki salbiy bo‘lib qolmoqda hamda umumiy hajm differensiali ehtiyotkorlik bilan ochilayotgan qisqa (pasayishiga tikilgan) kontraktlar ustuvorligini ko‘rsatmoqda. Bu esa yangi yuqoriga harakatlanuvchi pozitsiyalarga emas, aksincha, ehtiyotkor sarmoyadorlarga xosdir.
Opsionlar joylashuvi ehtiyotkorlikka og‘moqda
Bitkoin opsionlarining nominal qiymati 1,93 milliard dollarni tashkil qilmoqda. Bunda 26 948 ta kontrakt amal qilmoqda. Put-to-call (qo’yish va chaqirish opcioni) nisbati 0,97 ni tashkil qilmoqda. Bu deyarli muvozanat, biroq hamon himoyaviy kayfiyatga ega. Eng ko‘p zarar keltiruvchi narx (maksimal og‘riq nuqtasi) 69 000 dollar atrofida, ya’ni hozirgi narxdan pastda joylashgan.
Efirium bo‘yicha holat ancha yaqqol. 394 million dollarlik nominal qiymatga ega 186 732 ta kontrakt mavjud. Bu yerda Efiriumda put-to-call nisbati 1,20 ga chiqmoqda.
Bu shuni anglatadiki, «qo‘yish» opsionlarini sotib oluvchilar soni «chaqirish» opsioniga tikuvchilardan sezilarli ko‘proq. Ya’ni, sarmoyadorlar narx pasayishidan ehtiyot bo‘lib, o‘z xavfini himoya qilish niyatini bildirmoqda. Efirium uchun maksimal og‘riq nuqtasi 2 000 dollar, bu esa hozirgi 2 110 dollarlik narxdan taxminan 5% pastdir.
«Greeks.live» (kriptomarkaziy tahlil platformasi) ekspertlari ta’kidlashicha, yirik opsionlar bo‘yicha taxmin qilinadigan o‘zgaruvchanlik keskin pasaygan. Oylik volatilite xavf ustunligi (Volatility Risk Premium, VRP) bir kunda +2% dan -9% gacha tushgan.
Kengayib borayotgan salbiy VRP, ya’ni volatilite xavf ustunligi, investorlar kelajakda narxlar hozirgidan sustroq o‘zgaradi, deb kutayotganini bildiradi. Biroq, makroiqtisodiy xavflar oshib borayotgan bir paytda bu signal muhim ahamiyatga ega.
20 000 dollarlik put opsiyasi va uning nimani anglatishi
«Deribit» (kripto-opsionlar birjasi) maydonida eng yirik ochiq kontraktlar deyarli 800 million dollarlik hajmda bo‘lib, ular Bitkoin uchun 20 000 dollarlik put (qo‘yish) opsioniga to‘g‘ri keladi.
Ushbu kontrakt Bitkoin narxi ayni ko‘rsatilgan qiymatdan pastga tushishiga qoyilgan pul tikuvdir. Bu esa platformada eng yirik to‘rtinchi salbiy tikuv deb hisoblanadi.
«Bitkoin bardavom ko‘rinadi, biroq deyarli 800 million dollarlik ochiq pozitsiyalar aynan 20 000 dollarlik putda to‘plangan», — deb yozdi «Deribit» (kripto-opsionlar birjasi) tahlilchilari ijtimoiy tarmog’i X da.
Barcha ochiq kontraktlarning aksariyati uzoq narxdan tashqaridagi (aniqrog‘i past narxga mo‘ljallangan) putlarni sotishdan iborat. Investorlar ko‘pincha chuqur narxlar ustida putlarni sotadi, chunki bu darajaga tushish ehtimoli juda kam.
Konsolidatsiya, ya’ni Barqarorlik davri Bitkoinda ortiqcha qarzlarni (leverage) «tozalash» imkonini beradi. Shu tariqa, navbatdagi kuchli harakat uchun mustahkam asos tayyorlanadi. Bu esa yangi makroiqtisodiy omil paydo bo‘lishi bilan sodir bo‘ladi.
Neft, obligatsiyalar va umumiy iqtisodiy bosim
Bitkoinning 70 000 dollardan yuqoridagi bardavomligi an’anaviy moliya bozorlari bosimi ostida sinovdan o‘tmoqda. Neft narxlari 100 dollar atrofida harakat qilmoqda. Bu aktsiyalar bozoriga salbiy ta’sir qilmoqda, inflyasiya xavotirlarini kuchaytirmoqda.
Lekin asosiy ko‘rsatkich, ya’ni signal obligatsiyalar bozoridan kelmoqda. «MOVE» (moliya bozoridagi qisqa muddatli o‘zgaruvchanlik indeksi) 30 kunlik AQSH xazina obligatsiyalari bo‘yicha kutilayotgan o‘zgaruvchanlikni ko‘rsatadi. 12 mart kuni indeks 21% ga oshib, 95,30 ga yetdi. Fevral oxirida esa bu ko‘rsatkich 60 dan past edi.
Obligatsiyalar, ya’ni davlat qimmatli qog‘ozlari, butun dunyo moliyaviy tizimi uchun asos hisoblanadi. Agar obligatsiyalar bozorida o‘zgaruvchanlik oshsa, bu odatda moliyaviy shartlarni keskinlashtiradi va tavakkal bozorlarida bosim kuchayadi.
Bitkoin va Efirium bo‘yicha taxminiy o‘zgaruvchanlik indekslari — «BVIV» va «EVIV» — xotirjam qolmoqda. Neft narxlari oshishi va aktsiyalar bozoridagi zaiflik shunga qaramay, asosiy kriptoaktivlar bo‘yicha derivativ (hosila) kontraktlar bilan ishlovchi sarmoyadorlar hali zaxiralarga jiddiy xavf olib kirgan emas.
Bu tafovut uzoq davom etmasligi mumkin. Agar obligatsiya bozoridagi o‘zgaruvchanlik o‘sishi davom etsa va bu jarayon FOMC yig‘ilishi (AQSH Federal zaxira tizimi bo‘yicha ochiq bozor amaliyotlari qo‘mitasi) – 17-18 mart kuni oldidan ko‘payib borsa, bosim kriptovalyuta bozori pozitsiyalariga ham o‘tishi mumkin.
Hozircha Bitkoin 69 000 – 71 700 dollar oralig‘ida harakatlanmoqda. Lekin opsionlar bozori sarmoyadorlarning ehtiyotkor holda himoya qilayotganini va to‘liq bir yo‘nalishga tikmaganini ko‘rsatmoqda. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi. Xavfsizlik va barqarorlik eng muhim omil bo‘lib qolmoqda.
