Ko‘pchilik tomonidan kvant hisoblash texnologiyalari Bitkoin uchun uzoq kelajakdagi xavf sifatida ko‘riladi, lekin diqqat bilan qarasak, uning salbiy ta’siri allaqachon namoyon bo‘la boshlaganini ko‘rish mumkin.
So‘nggi tadqiqotlar va yirik tashkilotlarning harakatlari shuni ko‘rsatadiki, vaqt kutilganidan tezroq o‘tmoqda.
Kvantar hisoblash allaqachon Bitkoin’ga ta’sir qila boshladi, biroq bu siz kutgan tarzda emas
Bitkoinning so‘nggi paytlarda tilla oldida past ko‘rsatkich qayd etishi yirik investorlar e’tiborini jalb qildi. Bunday yondashuv oddiy bozor omillari bilan emas, aynan kvant hisoblash texnologiyalarining xavfi sabab bo‘lmoqda. Chunki bir kun kelib, bu texnologiyalar Bitkoin kriptografiyasiga putur yetkazishi mumkin.
Mutaxassislar endi ushbu xavflarni faqat nazariy emas, balki real tahdid sifatida ko‘rishmoqda. Ular portfellarini yangi sharoitga moslashtirishyapti va Bitkoinning uzoq muddatli himoyasi borasida bahs-munozaralar yuzaga kelmoqda.
«BeInCrypto» axborot sayti xabar berishicha, «Jefferies» (moliyaviy tashkilot) mutaxassisi Kristofer Vud o‘zining asosiy «Greed & Fear» («Ochko‘zlik va Qo‘rquv») model portfelidan 10% Bitkoin ulushini olib tashladi hamda uni oltin va mayning kompaniyalari aksiyalariga yo‘naltirdi.
Vud kvant hisoblash texnologiyalari Bitkoinning Elliptik Egri Raqamli Imzo Algoritmi (ECDSA) kalitlarini buzib, uning qadriyat sifatida saqlanish tamoyiliga zarar yetkazishidan xavotirda ekanini ta’kidladi.
«Moliyaviy maslahatchilar bu kabi tadqiqotlarni o‘qib, mijozlarga Bitkoin ulushini kam yoki umuman ajratmaslikka tavsiya qilishmoqda. Sababi, kvant hisoblash texnologiyalari bitkoin uchun katta tahdid. Bu muammo hal etilmagunicha, Bitkoin uchun og‘ir yuk bo‘lib qoladi», — deya yozgan «X» ijtimoiy tarmog‘i foydalanuvchisi batsoupyum (manba).
Tadqiqotlar ehtiyotkorlikni dalillaydi. «Chaincode Labs» (tadqiqot tashkiloti) tomonidan 2025 yilda o‘tkazilgan tadqiqotga (manba) ko‘ra, muomaladagi Bitkoin manzillarining 20–50 foizi kelajakda kvant hujumlariga ta’sirchan bo‘lishi mumkin. Buning sababi, umumiy ochiq kalitlarining bir necha marta ishlatilganidir. Taxminan 6,26 million Bitkoin – bu 650 milliarddan 750 milliard dollargacha bo‘lgan qiymat – xavf ostida bo‘lishi mumkin.
Ayni vaqtda, Projection Calculator jadvali ham ushbu tahdid o‘sayotganini ko‘rsatadi. U kvant qurilmalari quvvati vaqt o‘tishi bilan qanday tez ortib borayotganini aks ettiradi.
Kvant mashinalaridagi kubitlar soni tez ortmoqda. Ayniqsa, «Google» (texnologik kompaniya) tomonidan 2025-yilda erishilgan yutuqlardan so‘ng, shifrlashni ishdan chiqarishi mumkin bo‘lgan, ya’ni shifrlash uchun xavfli bo‘lgan kvant kompyuterlari real voqelik bo‘lishi tobora haqiqatga aylanmoqda.
Bitkoinning markazlashmagan tuzilmasi bu muammoni yanada kattalashtiradi. Masalan, an’anaviy banklar singari markazlashgan tartibda yangilanishlarni joriy eta olmaydi. Bitkoinda esa o‘zgarishlarni barcha ishtirokchilardan iborat tarqoq tarmoq orqali amalga oshirish zarur.
Bitkoinda na maxsus xavfsizlik qo‘mitasi, na qat’iy majburiy tartib, na hamma uchun birday ko‘rsatmalar beradigan yagona tashkilot yo‘q.
«Ilgari men kvant hisoblash texnologiyalari tahdidini Bitkoin uchun uzoq deb hisoblagan edim. Endi esa bunday emas. Odatda, javob shunday bo‘ladi: “Kvant hisoblash yillar davomida tahdid bo‘lgani yo‘q va agar tahdid bo‘lsa, butun moliyaviy tizim xavf ostida qoladi… Bitkoin texnik jihatdan yangilanishi mumkin. Lekin bunga markazlashmagan tarmoq bo‘ylab sekin va murakkab muvofiqlashtirish talab qilinadi. Hech kim ‘hozir o‘tib olamiz’ deb ayta olmaydi,”» – deya qayd etgan Jeymi Kouts («X» ijtimoiy tarmog‘i, manba).
Kvamt hisoblash xavfi Bitkoinning institutsional jozibasiga tobora ko‘proq putur yetkazmoqda
Bozor ham ushbu xavotirlarni o‘z aksini topa boshladi. 2026 yilda Bitkoinning yil boshidan buyon tilla oldida qiymati 6,5% ga kamaydi, tilla esa 55% ga oshdi. 2026 yil yanvarida Bitkoin/tilla nisbatining 19,26 bo‘lishi moliyaviy maslahatchilar ehtiyotkorligini ko‘rsatmoqda.
Tashkilotlar bu vaziyatga har xil javob bermoqda. Kristofer Vud Bitkoin ulushini qisqartirgan bo‘lsa, «Harvard» (ta’lim muassasasi) o‘z sarmoyasini deyarli 240% ga oshirdi.
Xuddi shuningdek, «Morgan Stanley» (moliyaviy tashkilot) o‘zining boy mijozlariga portfelining 4% gacha qismini raqamli aktivlarga ajratishni tavsiya qildi. Bundan tashqari, «Bank of America» (moliyaviy tashkilot) ham 1% dan 4% gacha sarmoya ajratishga ruxsat bermoqda (manba).
Bu esa, Bitkoinni qo‘llab-quvvatlash to‘liq yo‘qolganini emas, balki xavfga nisbatan turlicha yondashuvlar vujudga kelganini bildiradi.
Shunga qaramay, ayrimlar fikricha, kvant xavfi ehtimoli kichik, lekin ta’siri katta bo‘lishi mumkin. «Coinbase» (kriptovalyuta birjasi) vakili Devid Duong ikki muhim xavfga e’tibor qaratadi: kvant kompyuterlarining ECDSA kalitlarini buzishi va SHА-256 algoritmini nishonga olishi. SHА-256 — bu Bitkoinning isbotlash mexanizmi asosidir.
Xavfli manzillarga avvalgi «To‘g‘ridan-to‘g‘ri ochiq kalitga to‘lash» (legacy Pay-to-Public-Key) yozuvlari, ayrim ko‘p imzoli hamyonlar va ochiq Taproot sozlamalari kiradi.
Manzillardan ehtiyotlik bilan foydalanish, bir manzildan bir necha bor foydalanmaslik va tokenlarni kvantga chidamli manzillarga o‘tkazish asosiy himoya choralari sifatida ko‘riladi.
2024 yilda «NIST» (standartlarni ishlab chiqadigan tadqiqot tashkiloti) tomonidan qabul qilingan «post-kvant kriptografiyasi» me’yorlari kelajakda himoya qilish uchun yo‘l xaritasini beradi. Biroq, bunday standartlarni Bitkoinda tatbiq etish — murakkab jarayonligicha qolmoqda.
«Kardano» (blokcheyn platformasi) asoschisi Charlz Hoskinson ogohlantirmoqda: tezdik bilan joriy etish samaradorlikni keskin kamaytirishi mumkin. Shu bilan birga, AQSH Mudofaa Ilmiy Tadqiqotlari Agentligi – «DARPA» (davlat tadqiqot tashkiloti)ning Kvant Blokcheyn Tashabbusi ta’kidlashicha, real xavf-xatarlar 2030-yillarda paydo bo’lishi ehtimoli mavjud.
Bundan tashqari, rivojlanish sur’atlari aniq ko’rsatilgan grafiklar asosida tahlil qilinsa, voqealar tezlashishi mumkin. Ayniqsa, agar sunʼiy intellekt (AI) kvant texnologiyalari rivojlanishini tezlashtirsa, bu jarayon yana ham tezlashadi.
Kvant hisoblash masalasi ilgari nazariy bo‘lgan bo‘lsa, endi u real portfel natijalariga ta’sir qiladigan muammo bo‘lib qoldi. «Bitkoin» so‘nggi vaqtlarda past ko‘rsatkichlarga ega bo‘lyapti. Bu holat faqat bozor sikllari bilan bog‘liq emas. Aslida, bu xavfli vaziyatlarning borayotganini ko‘rsatadi: yirik tashkilotlar kapital taqsimotini o‘zgartirmoqda, «Bitkoin» tarmog‘i esa ilgari uchramagan texnik muammoni hal qilishga majbur bo‘layapti.
To «Bitkoin»ning markazlashmagan tizimi kvant hujumlariga qarshi to‘liq himoya qila oladigan yangilanishni muvofiqlashtirmaguncha, «Bitkoin» bo‘ynidagi «yakka» hanuz saqlanib qoladi.
