Global bozorlar 6-fevral kuni, avvalgi kunning keskin pasayishidan so‘ng, butunlay tiklana boshladi. O‘sha kuni aksiyalar, kriptovalyuta va tovarlar juda arzonlashib ketgandi. Bitkoin taxminan 70 000 dollarga qaytdi. AQSh aktsiyalari, oltin va kumush ham ko‘tarildi. Bu asosiy sabab – texnik yondashuv asosida sotib olishlar kuchaydi va qisqa muddatli iqtisodiy havotirlar yumshadi.
Bu tiklanish asosan moliyaviy risklarni qisqartirish bilan bog‘liq bo‘lib, asosiy omillar o‘zgarmadi.
Texnik darajalar dastlabki sakrashga sabab bo’ldi
Tiklanish turli aktiv toifalarida asosiy texnik darajalar ushlab qolinishi bilan boshlandi. «S&P 500» (aksiyalar bozori indeksi, AQShda kapital bozorlarining umumiy ko‘rsatkichi) o‘zining 100 kunlik o‘rtacha harakatlanish chizig‘iga tegdi. Bu ko‘rsatkich tizimli va mustaqil investorlarda diqqat markazida turadi.
Shundan so‘ng, ketma-ket bir necha kunlik kuchli sotuvlar ortidan risklarni muvozanatga keltiruvchi moliyaviy fondlar avtomatik sotib olishni boshladi.
Bitkoin ham xuddi shunday harakat qildi. U qisqa vaqt ichida 60 000 dollargacha tushgan edi, keyin esa investorlarga majburiy sotish bosimi kamaydi, moliyalashtirish stavkalari barqarorlashdi va bitkoin tezda tiklana boshladi.
Yangi majburiy sotuvlar bo‘lmaganligi sababli, asosiy narxdan xarid qiluvchilar bozorda faol bo‘ldi va qisqa muddatli tiklanishni qo‘llab-quvvatladi.
Pozitsiyani qayta sozlash sotuv bosimini kamaytirdi
Avvalgi sotuv bosqichi bozordagi kredit yelkalarini (leverage) to‘liq tozaladi.
Kriptosohada, hosilaviy instrumentlarga qiziqish asosan narxning ko‘tarilishiga yo‘naltirilgan edi. Natijada, narx pasayganda yorqin pasayish sodir bo‘ldi. 6-fevralga kelib, bozor ortiqcha moliyaviy yelkadan xalos bo‘ldi.
Buning hisobiga majburiy sotuvlar va ortiqcha bosim kamaydi. So‘nggi kunlarda yirik zarar bilan bog‘liq qo‘shimcha chaqiriqlar (margin call) deyarli bo‘lmadi. Vaholanki, yangi kuchli ijobiy omillar yo‘qligiga qaramay, narxlar tiklandi.
Grafikda ko‘rinadiki, yanvar davomida leverage o‘sdi, biroq fevral boshida narx pasayishi bilan u tezda bozorga tushdi.
Shundan keyin, majburiy sotuv bosimi kamaydi va yangi ijobiy sabablar bo‘lmasa-da, narxlar tiklanishga muvaffaq bo‘ldi.
Makro ko‘rsatkichlar qisqa muddatli bosimni kamaytirdi
AQSh iqtisodiy statistikasi ham umumiy bozor kayfiyatining barqarorlashuviga yordam berdi. 6-fevralda e’lon qilingan iste’molchilar kayfiyati ko‘rsatkichi kutilganidan yuqori chiqqan va oxirgi olti oy ichida eng yuqori nuqtaga yetdi.
Bu real iqtisodiy o‘sish boshqa kuchli, degani bo‘lmasa-da, statistik ma’lumotlar iqtisodiy inqiroz haqidagi havotirlarni ancha kamaytirdi.
Obligatsiyalar bozorida ham shunga mos reaksiya kuzatildi. AQSh Markaziy banki («Federal Reserve» davlat tashkiloti) tomonidan foiz stavkalarini tez orada pasaytirish ehtimoli biroz oshdi. Bu qisqa muddatli foiz stavkalarini pasaytirib, moliyaviy sharoitlarni yumshatdi va riskli aktivlarni qo‘llab-quvvatladi.
Oltin va kumush ham keskin tiklandi. Bu esa oldingi pasayish asosan naqd pul muammosi bilan bog‘liq bo‘lganini, ommaviy xavfsiz aktivlarga (masalan, oltin va kumushga) ishonchsizlik emasligini tasdiqlaydi.
AQSh dollari biroz zaiflashdi va iqtisodiy faydasini ko‘rayotgan investorlar foydali takliflarni ilg‘ab olishga kirishdi.
Yengillik rallysi, bu trend o‘zgarishi emas
6-fevraldagi tiklanish – bu texnik asosda yuzaga kelgan qisqa muddatli ko‘tarilish. Uning asosiy sababi: arzonlashgan bozor, investorlar pozitsiyalari qayta muvofiqlashgani va qisqa muddatli iqtisodiy havotirlar yumshagani. Hali barqaror o‘sish yoki to‘liq burilishni tasdiqlaydigan signal yo‘q.
Bozorlar likvidlik (erkin pul) sharoitlariga, foiz stavkalariga va investitsiya kapitali oqimiga juda sezgir bo‘lib qoldi. Bozorda o‘zgaruvchanlik (volatilnost) hali ham yuqori. Investorlar, risklarni qayta baholashda davom etadi va moliyaviy muhit jiddiy nazorat ostida bo‘ladi.
