Bu hafta «Bitkoin» 17 yilligini nishonlamoqda — u endi chekka tajriba emas, balki xalqaro moliya tizimining muhim tayanchi. 2008-yil 31-oktabrda Satosi Nakamoto e’lon qilgan Bitkoin oq qog‘ozi (texnik hujjat) vositachilarsiz, foydalanuvchidan foydalanuvchiga bevosita ishlaydigan raqamli pul uchun asos yaratdi.
Oradan 17 yil o‘tib, uning ta’siri hukumatlar, yirik korporatsiyalar va institutsional investorlarni ham qamrab oldi.
Bitkoin isyondan qanday boshlandi?
Bir paytlar «xakkerlar puli» deb kamsitilgan «Bitkoin» bugun dunyodagi eng yirik moliyaviy ishtirokchilarning portfellarida mavjud.
Faqatgina «BlackRock» (aktivlarni boshqaruvchi kompaniya)ning o‘zi «Bitkoin»ning aylanishdagi taklifining qariyb 3 foizini ushlab turadi, birjada ro‘yxatga olingan kompaniyalar esa birgalikda 725 000 dan ortiq Bitkoinga egalik qiladi.
Yana 300 000 Bitkoin xususiy kompaniyalar qo‘lida. Bu ko‘rsatkich kriptovalyuta korporativ moliyaga qanchalik chuqur kirib borganini ko‘rsatadi.
«Ripio» (kriptovalyuta kompaniyasi) bosh direktori va hammuassisi Sebastyan Serrano, «Bitkoin»ning rivoji dastlabki ishonuvchilarni oqlaganini aytdi.
«2013-yilda «Ripio»ni tashkil etganimizda, ta’siri ulkan bo‘lishini bilar edik — vaqt buni isbotladi», dedi u. «Oq qog‘oz (texnik hujjat) e’lon qilingandan 17 yil o‘tib, natijalar inkor etib bo‘lmaydi.»
Hukumatlar safga qo‘shilmoqda
Endi «Bitkoin» davlat g‘aznalarigacha kirib bordi. Taklifining taxminan 31 foizi markazlashgan subyektlar qo‘lida: hukumatlar, birjada savdo qilinadigan fondlar (ETF), hamda ommaviy kompaniyalar. Bu holat uni institutsional darajada qabul qilinayotganining yaqqol belgisi.
Salvador davlati «Bitkoin»ni qonuniy to‘lov vositasi sifatida qo‘llashni davom ettirmoqda. Bu esa uni faqat taxminiy savdodan tashqarida ham qo‘llashni mustahkamlaydi.
«Nubank» (raqamli bank) kripto yo‘nalishi rahbari Maykl Rihani, «Bitkoin»ning an’anaviy moliya tizimiga kirib borishi uni qonuniy aktiv toifasi sifatidagi maqomini mustahkamlayotganini ta’kidladi.
«Bu o‘zgarish an’anaviy va raqamli moliyani bog‘laydi. Ham kirish imkonini, ham ishonchliligini kengaytiradi», deb tushuntirdi u.
Braziliyaning «B3» (birja) hozir global fondlarga bog‘langan «Bitkoin» birjada savdo qilinadigan fondlari (ETF) va Braziliya depozitariy qimmatli qog‘ozlari (BDR)ni ro‘yxatga kiritgan. Bu odatiy investorlar uchun ushbu aktivga yangi kirish imkonini beradi.
Moliyaviy vositadan siyosiy ramzga
Siyosat maydoni ham bundan mustasno emas — «Bitkoin» u yerga ham kirib bordi. AQSh Prezidenti Donald Tramp — bir paytlar ochiq tanqidchi — endi «Bitkoin» ko‘rinishidagi xayriyalarni qabul qilmoqda va AQShni mayning hamda blokcheyn yangiliklari bo‘yicha global markazga aylantirishga va’da bermoqda.
Argentinada Prezident Xavyer Milei «Bitkoin»ni «pul xalqga qaytishi» deb targ‘ib qilmoqda. Unga ko‘ra, u inflyatsiya va pul-kredit boshqaruvidagi xatoliklarga qarshi qalqon bo‘la oladi.
Salvador Prezidenti Nayib Bukele bundan ham ilgarilab, uni qonuniy to‘lov vositasi deb e’lon qildi va davlat zahiralarini shakllantirmoqda.
Bu qadamlar «Bitkoin»ning oddiy texnologik mavzudan siyosiy bayonot darajasiga ko‘tarilganini ko‘rsatadi.
Islohotparvar rahbarlar uchun u suverenitet va moliyaviy erkinlik ramzi. Regulyatorlar uchun esa u integratsiya qilinishi yoki cheklanib turilishi kerak bo‘lgan buzuvchi kuch.
Yaqin kelajakda bitkoin uchun nima sodir bo‘ladi?
Narxi $110 000 atrofida savdolashar ekan, «Bitkoin» oldida ikki yo‘l turibdi: mustahkamlash va yangilanish. Institutsional qabul tobora kengaymoqda, shu bilan birga yangiliklar ham ortib bormoqda.
Lightning tarmog‘i kabi yechimlar va «Bitkoin»ning asosiy qatlamida tokenlashtirish qiymatning dunyo bo‘ylab qanday harakatlanishini qayta belgilashi mumkin.
Barcha indikatorlar bitta xulosaga ishora qiladi — «Bitkoin» so‘nggi o‘n yillikning eng qimmat va shaffof aktivi. Uning taklifi qattiq chegaralangan: 21 million token. Kriptosohada vaqt — bu nafaqat pul, balki ishonch. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi.
