«The Wall Street Journal» (gazeta) tomonidan keltirilgan yangi tadqiqotlar AQSh bojlarining mahalliy iqtisodiyotga sekinlik bilan bosim o’tkazayotganini ko’rsatmoqda. Bu bosim, 2023 yil oktyabr oyidagi sotuvdan beri kripto bozoridagi harakatsizlikning ham sabablaridan biri bo‘lishi mumkin.
Germaniyaning «Kiel Institute for the World Economy» (iqtisodiy tadqiqot instituti) olib borgan tadqiqotlariga ko‘ra, 2024 yil yanvaridan 2025 yil noyabrigacha qo‘yilgan bojlarning 96 foizi AQSh iste’molchilari va import qiluvchilari hisobiga to‘langan. Chet davlatlardan eksport qiluvchilar esa faqat 4 foizlik xarajatni ko‘targan xolos.
Qariyb 200 milliard dollarlik boj to‘lovlari deyarli to‘liq AQSh iqtisodiyoti ichida to‘langan.
Import bojlari ichki iste’mol soliği kabi ishlayapti
Tadqiqotlar asosiy siyosiy da’volarni rad etmoqda: go‘yoki bojlarni chet el ishlab chiqaruvchilari to‘laydi. Aslida esa, AQSh import qiluvchilari bojlarni chegara orqali to‘laydi, so‘ngra bu xarajatlarni o‘zlari qoplaydi yoki narxlarni iste’molchiga oshiradi.
Chet davlatlardan eksport qiluvchilar asosan o‘z narxlarini deyarli o‘zgartirmadi. Ular shunchaki kamroq mahsulot jo‘natishdi yoki boshqa bozorga o‘z tovarlarini yuborishdi. Natijada esa import narxlari arzonlashmadi, savdo hajmi esa qisqardi.
Iqtisodchilar bu holatni asta-sekin ta’sir qiluvchi iste’mol solig‘i deb atashadi. Narxlar zudlik bilan oshmaydi, xarajatlar vaqt o‘tishi bilan butun ta’minot tizimiga tarqala boshlaydi.
AQShda inflyatsiya barqaror bo‘lsa-da, bosim oshdi
AQShdagi inflyatsiya 2025 yil davomida barqaror bo‘lib qoldi. Shu sabab ayrimlar bojlar katta ta’sir ko‘rsatmagan deb o‘ylashdi.
Biroq, «The Wall Street Journal» (gazeta) keltirgan boshqa o‘rganishlar bo‘yicha, boj xarajatlarining atigi 20 foizi olti oy ichida iste’molchilar narxiga o‘tdi. Qolgan xarajatlar import qiluvchilar va chakana sotuvchilarda qoldi va ularning foydasini qisqartirdi.
Shu orqadan narxlar bir zumda oshmadi, biroq iste’molchilar imkoniyati sekin-asta susayib bordi. Bosim jam bo‘lib borgan, lekin bir zumda portlab ketmagan.
Bu holat qanday qilib kriptovalyuta bozori o‘sishining to‘xtab qolishi bilan bog‘liq
Kriptovalyuta bozori erkin pul oqimiga bog‘liq. Bozor hamda kompaniyalar o‘zlarini yaxshi his qilganda va ortiqcha mablag‘larni ishlatishga tayyor bo‘lganda tokenlar narxi oshadi.
Bojlar esa bu ortiqcha mablag‘ni sekinlik bilan kamaytirdi. Iste’molchilar ko‘proq to‘lab, tadbirkorlar zarar ko‘rdi. Natijada, xavfli investitsiyalarga pul kam ajratildi.
Shuning uchun kriptovalyutalar oktyabrdan so‘ng qulab tushmadi, ammo yangi o‘sishga ham erisha olmadi. Bozor likvidlikning barqaror bosqichiga kirgan edi, lekin bu hali ayirbosh bozor emas edi.
Oktyabrdagi pasayish, kredit yelkasini kamaytirdi va ETF (birja fondi) lariga yangi mablag‘ kirishini to‘xtatdi. Oddiy sharoitda, inflyatsiya pasaygani xavfni yana qiziqarli qilishiga olib kelar edi.
Lekin bojlar moliyaviy sharoitlarni bexosdan qattiqroq qildi. Inflyatsiya belgilangan chegaradan yuqorida qoldi. «Federal Reserve» (markaziy bank) ehtiyotkorlikni saqladi. Bozorda erkin pul ko‘paymadi.
Shuning uchun kripto narxlari deyarli o‘zgarmadi. Qorquv ham bo‘lmadi, ammo davomli o‘sish uchun kuch qaytmadi.
Umuman olganda, yangi bojlar haqidagi ma’lumotlar kriptovalyuta bozoridagi o‘zgaruvchanlikni to‘liq tushuntirib bera olmaydi. Lekin bozor nima uchun harakat qilmay qolib ketganini tushuntirishga yordam beradi.
Bojlar moliyaviy tizimni bexosdan siqdi, erkin kapitalni kamaytirdi va xavf istagini uzoqroqqa surdi.
