O‘tgan hafta davomida Yaqin Sharqda vaziyat yana ham keskinlashdi, chunki Eron, Isroil va Qo‘shma Shtatlar o‘rtasidagi ziddiyatlar kuchaydi. Shunga qaramay, Bitkoin narxi kutilmagan tarzda barqaror bo‘lib, 68 000 dollarga yaqin darajada saqlanib qoldi. Ko‘plab bozor ishtirokchilari xavotir bildirganidek, uning narxi keskin pasayib ketmadi.
Biroq, umumiy bozor hissiyotlari hali ham kuchli ravishda pessimistik bo‘lib turibdi. Derivativ birjalarda asosan qisqa muddatli pozitsiyalar ustunlik qilmoqda. Bu holat, 2026-yil mart oyida, yirik qisqa pozitsiyalarning majburan yopilishi (short squeeze) yuz berishiga zamin yaratmoqda.
Salbiy bitkoin moliyalashtirish stavkasi qisqa pozitsiyalarga siqilish uchun qulay sharoit yaratmoqda
«Santiment» blokcheyn tahlili platformasi, kriptobirjalardagi sarmoyadorlarning ma’lumotlarini tahlil qilib, moliyalashtirish stavkalari (funding rate) juda manfiy ekanini ko‘rsatdi. Bu ma’lumotlar bozorda qisqa pozitsiyalar kuchli ustunlik qilayotganini bildiradi.
«Santiment» bu hissiyotning asosiy sabablarini geosiyosiy xavotirlar va «Clarity Act» (Qonun aniq-ravshanligi to‘g‘risidagi qonun) bo‘yicha kechikishlar bilan bog‘lamoqda.
Ularning diagrammasi ko‘rsatishicha, agar Bitkoin narxi 63 000 dan 73 000 dollar oralig‘ida savdo qilgan paytda, moliyalashtirish stavkasi bir necha kun davomida qattiq manfiy holatda qolgan. Bu holat bozorda qisqa pozitsiyalar aniq ustunligini bildiradi. Ko‘plab hollarda qisqa pozitsiyalar uzun muddatli (long) pozitsiyalarga nisbatan ancha ko‘p, bunga urush va tartibga soluvchi organdagi noaniqliklar sabab bo‘lmoqda.
Shu bilan birga, «Santiment» shuni ta’kidladi: tarixiy ma’lumotlar, juda manfiy moliyalashtirish stavkalari narxlarning tez orada teskari harakat qilishi mumkinligini ko‘rsatadi.
«Tarixga nazar tashlasak, juda koʻp qisqa pozitsiya ochilganda, narxlarning kuchli sakrashi ehtimoli oshadi. Chunki qisqa pozitsiyalarning majburan yopilishi (short squeeze) ruxsat darajalari buzilganda narxlarga kuchli turtki beradi», — deya izoh berdi «Santiment» ijtimoiy tarmog‘i.
Xuddi shunday, tahlilchi RugaResearch ham «CryptoQuant» tahlil platformasiga asoslanib, 30 kunlik moliyalashtirish stavkasi indikatori taxminan 6 foiz darajasida ekanini ta’kidladi. Bu ko‘rsatkich so‘nggi marta 2023-yil boshlarida shuncha past bo‘lgan edi.
Uning tushuntirishicha, hozir qisqa pozitsiya egalaridan uzun pozitsiya egalariga to‘lovlar amalga oshirilmoqda. Treyderlar bu holatni ketma-ket ikki hafta davomida har kuni deyarli takrorlamoqda.
«30 kunlik ko‘rsatkich bugungi moliyalashtirish stavkasini so‘nggi 30 kun ichidagi raqamlarga taqqoslaydi. 6 foiz darajasida — so‘nggi bir oyda har kuni deyarli hozirgidan yuqori edi. Derivativ bozor hanuz katta pasayish kutmoqda va bu shunday holatda ancha vaqt davom etayapti», — dedi RugaResearch izohlovchi maqolada.
Diagrammadan ko‘rinib turibdiki, bozor haddan tashqari qisqa pozitsiyalarga to‘lib ketganda, keskin o‘zgarishlar sodir bo‘ladi va odatda narxlar asta-sekin emas, balki bir zumda qattiq tebranadi. Natijada, hozirgi sharoit qisqa pozitsiyalarning majburan yopilishi uchun eng qulay muhitni yaratmoqda.
Geosiyosiy ziddiyatda keskinlikning kamayishi belgilar
Yuqoridagi tahlillar ko‘proq tarixiy o‘sish-tushishlarga asoslangan bo‘lsa ham, so‘nggi voqealar ham narxlarning tiklanishi mumkinligini ko‘rsatmoqda.
So‘nggi paytda AQSH prezidenti Donald Trampning bayonotlari manfiy hissiyotlarni yumshatishga yordam berdi. U «CBS News» (televideniye axborot agentligi) bilan suhbatda, Eron nishon qilingan harbiy operatsiyasi dastlab taxmin qilingan to‘rt-besh haftadan ancha tez ortga kaytdi, deb aytdi.
«Menimcha, urush deyarli to‘liq nihoyasiga yetdi», — dedi prezident «CBS News» axborot agentligiga.
Tramp shuningdek, Rossiya Federatsiyasi prezidenti Vladimir Putin bilan telefon orqali muloqot qildi. Rossiyaning «Kreml» davlat idorasi Putin urushni tez yakunlash bo‘yicha rejani taklif qilganini tasdiqladi. Ushbu voqealar keng ko‘lamli harbiy kengayishdan qo‘rquvlarni kamaytirdi va mart oyining birinchi haftasida bozor hissiyotlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi.
«Coinglass» tashkilotining majburan yopish xaritasi ko‘rsatmoqda: agar Bitkoin shu hafta 75 000 dollardan yuqoriga ko‘tarilsa, qisqa pozitsiyalarning umumiy potensial majburan yopilish hajmi deyarli 4 milliard dollarga yetishi mumkin.
Nega bu safar boshqacha bo‘lishi mumkin
Tez orada vaziyat barqarorlashishi haqida aniq ishoralar hanuz namoyon emas. Eron davlati 9-mart kuni yangi oliy rahbar qilib qattiqqo’l Mojtaba Xomeneiy shahsini belgiladi. Bu harakat o‘zgarish emas, aksincha, mavjud siyosatning davom etishini ko‘rsatmoqda. Urush hozirda Livanga ham tarqaldi va Hormuz bo‘g‘ozi amalda yopiq qolmoqda. «Brent» markali neft narxi qisqa muddat ichida barreliga deyarli 120 dollarga yetdi.
Ushbu umumiy makroiqtisodiy vaziyat biror qisqa muddatli narxlarni ko‘tarishga xizmat qiladigan kapital oqimini to‘sadi. «Allianz Research» (tadqiqot markazi) uchta asosiy ssenariyni ko‘rsatdi. Tezkor kelishuv holatida neft narxi 70 dollar atrofida bo‘lishi mumkin. Mojaro uzoq davom etsa, narx 100 dollarga chiqishi ehtimoli bor. Eng xavfli ssenariyda «Brent» narxi hatto 130 dollardan ham yuqoriga ko‘tarilishi mumkin. Energiya bozoridagi uzoq muddatli shoklar «stagnatsiya va inflyatsiya» xavfini oshiradi va foiz stavkalarini pasaytirishni kechiktirishi mumkin. Yirik institutsional investorlar bozorga qayta kirishmasa, qisqa muddatli sarmoyadorlar (shortsellerlar) o‘z pozitsiyalarini tarixdagidan ko‘proq foyda bilan ushlab turishi mumkin.
Urush sabab yuzaga kelgan tavakkalchiliklar birjadan kriptovalyuta bozoriga ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Oldingi inqirozlarda an’anaviy moliyaviy bozorlaridagi majburiy sotuvlar raqamli aktivlarga ham ko‘chgan. Investorlar boshqa aktivlar bo‘yicha qarzni yopish uchun raqamli aktivlarini sotishga majbur bo‘lgan. Neft narxi 100 dollardan yuqorida tursa, bu holat – ya’ni bozordan-bozorga kasallik kabi o‘tuvchi ta’sir – yanada ehtimoliy bo‘ladi. Qisqa muddatli bosim (short squeeze) uchun faqat ortiqcha qarz olgan savdogarlar emas, balki yangi xaridorlar ham zarur bo‘ladi.
