«X» ijtimoiy tarmog‘i (ilgari «Twitter» ijtimoiy tarmog‘i nomi bilan tanilgan) hozirda yuqori darajadagi texnologik bahslarning markazida turibdi. Ilon Mask yaqinda e’lon qildi: platformaning tavsiya algoritmini — ya’ni, organik va reklama kontentini qanday taqsimlashini boshqaradigan dasturiy mexanizmini — yetti kundan so‘ng ommaga ochib beradi. Har to‘rt haftada yangilanish bo‘ladi va har bir o‘zgarish uchun ishlab chiquvchilar uchun batafsil izoh va tushuntirishlar taqdim etiladi.
Bu qadam ochiqlikka yuz tutish, ya’ni shaffoflik sari yo‘nalgan harakat sifatida ko‘rilmoqda. U foydalanuvchilar, dasturchilar va tanqidchilar tomonidan darhol e’tibor qozondi.
Xʼning algoritmi ochiq bo‘ladi — lekin oddiy foydalanuvchilar rostdan ham unda nima yuz berayotganini ko‘ra oladilarmi?
«Ethereum» blokcheyn loyihasi asoschilaridan biri Vitalik Buterin ham o‘z fikrini bildirdi. U ehtiyotkorlik bilan qo‘llab-quvvatlashini bildirib, muhim bir punktni ta’kidladi: shaffoflik faqat dastur kodini e’lon qilishdan iborat emas.
«Agar to‘g‘ri bajarilsa, bu juda yaxshi qadam bo‘ladi. Men bu tizim tekshirilishi va qayta tiklanishi mumkinligiga umid qilaman», — dedi Buterin (manba). U anonim tarzda yoqtirish va postlarni, raqamli taraqqiyotga xalaqit bermaslik uchun, kechiktirib tahlil qilish mumkin bo‘lgan monitoring tizimini taklif qildi.
Vitalik Buterin shuni ham ta’kidladi: agar ushbu tizim aniq va ishonchli bo‘lsa, har bir foydalanuvchi nima sababdan uning mazmuni keng ommaga yetib bormayotganini, ya’ni nima uchun «soya ostida» qolayotgani yoki pasaytirib yuborilganini aniqlay oladi.
«To‘rt haftalik davr juda tez bo‘lishi mumkin», — deya ogohlantirdi Buterin. U ko‘p-hurmatli algoritm o‘zgarishlari tizimni yanada qiyinlashtirishi mumkinligini aytib, to‘liq shaffof bosqichga bir yil muddat ajratish kerakligini taklif qildi.
Jamiyatda yuzaga kelgan bahs ushbu ochiqlik va foydalilik o‘rtasida muvozanat izlash lozimligini ko‘rsatmoqda. «Blockchain» tergovchisi ZakXBT bunday mexanizmda yanada «kamroq sezgir» tasvirlar tasodifiy ravishda ko‘rsatilishini so‘radi. U postlarni baholashda o‘z qiziqish doirasidan tashqariga chiqilgan materiallarni ko‘rib chiqish platforma tomonidan «Siz uchun» ruknida shunga o‘xshash ko‘plab boshqa postlar bilan to‘lib-toshishini, natijada asosiy obunachilarning yozuvlari yo‘qolib qolishini aytdi.
Boshqa foydalanuvchilar muhokamani yanada kengaytirib, feed (lentani) amalga oshirish bo‘yicha kriptografik isbotlarni joriy qilishni taklif qildilar.
«Ochiq algoritmlar eng avvalo dasturchilar uchun foydali. Foydalanuvchi uchun esa asosiy tajriba — bu kontent taqsimoti», — deb yozdilar ular (manba). «Shaffof tizim har bir foydalanuvchiga uchta savolga aniq javob topishni ta’minlashi kerak: Mening kontentim tahlil qilindimi? Qaysi signallar eng muhim bo‘ldi? Qaysi bosqichda men ko‘rinmay qoldim va nega?»
Hamma ham murakkab algoritmik tizimlarni iliq qabul qilmayapti. Ba’zi foydalanuvchilar lentani saralashni soddaroq qilish, masalan, obunalar, yoqtirishlar, e’lon qilingan vaqt va Sunʼiy intellekt belgilagan mavzu teglari asosida amalga oshirish mumkinligini ta’kidlamoqda. Bunday tizim bashoratli va murakkab modellarni keng qo‘llamaslikni tavsiya qiladi.
Ularning fikricha, bunday yechim yordamida aniqligi tekshirila oladigan va foydalanuvchi tajribasiga zarar etkazmaydigan tasdiqlanishi oson lentani yaratish mumkin bo‘ladi.
Buterin Musk bilan davom etayotgan muloqotda algoritmik javobgarlikni ilgari surmoqda
Ushbu bahs Ilon Mask va Vitalik Buterin o‘rtasidagi ham uzoq davom etayotgan ochiq muloqotni ham aks ettiradi. Vitalik Buterin ilgari «X» ijtimoiy tarmog‘i algoritmining» agressivlik va ijtimoiy norozilikni ko‘paytiruvchi kontentlarni targ‘ib qilishiga e’tiroz bildirgan. U, shuningdek, Ilon Maskning so‘z erkinligini himoya qilishga intilayotganini tan olib, ammo ba’zi algoritmlar asossiz taqiqlash yoki tasodifiy baholashlar uchun xavf solishini aytgan.
Buterin algoritmik qarorlarni isbotlash uchun ZK-proofs (kriptografik dalillar) va kontent uchun blokcheynda aniq vaqt belgilanishi, ya’ni zanjirdagi vaqt muhrlari bo‘lishini ilgari surgan. Vitalik Buterinning fikricha, bunday choralar foydalanuvchilarning ishonchi va javobgarligini tiklash uchun zarur.
Ilon Maskning ushbu yangi rejasi algoritmik shaffoflikda muhim burilish yasash imkoniyatiga ega. Lekin «Ethereum» markazsizlashgan loyiha hammuassisi Buterin hamda kripto va dasturchilar jamiyati vakillari open-source ya’ni ochiq kod — faqat boshlang‘ich bosqich deb hisoblamoqda.
Agar natijalar tekshirilmasa, qayta tahlil qilinadigan ma’lumotlar ochilmasa, platforma va foydalanuvchilar o‘rtasidagi kuch tengsizligi saqlanib qoladi. Haqiqiy shaffof «X» ijtimoiy tarmog‘i esa, ular ta’kidlashicha, quyidagilarga imkon yaratishi kerak:
- O‘z postlarining qamrovini audit qilish, ya’ni tekshirish;
- Kontent taqsimotining qanday ishlashini tushunish; va
- Ko‘rinmas cheklovlardan cho‘chimay, ishonch bilan muloqotda bo‘lish
Shunday tasavvur — raqamli asrda ijtimoiy tarmoqlarga ishonchni yangi bosqichga olib chiqishi mumkin. Ochiq kodli tizim joriy qilinishi arafasida butun dunyo kuzatmoqda: Mask vaʼda qilgan shaffoflik talablari amalda isbotlanadimi — yoki «X» ijtimoiy tarmog‘i hanuzcha faraz-u mish-mish platformasi bo‘lib qoladimi?
