2023-yil 7-oktabr kuni «Cardano Foundation» (Cardano jamg‘armasi, notijorat tashkilot) CIP-0113 asosiy tarmoqda ishga tushirilganini e’lon qildi. Ushbu standart Cardano blokcheynida chiqariladigan tokenlarni muzlatish, olib qo‘yish va cheklash imkonini beradi.
Ushbu standart nazorat qilinadigan aktivlarga qaratilgan bo‘lib, tokenlarni muzlatish va olib qo‘yish imkoniyati egalik ustidan nazorat to‘g‘risida asosli savollar tug‘diradi.
CIP-0113 Cardano tokenlari uchun nimani anglatadi?
CIP-0113 bu – Cardano uchun takomillashtirish loyihasi bo‘lib, unda maxsus nazorat qilinadigan, ichki tartibga soluvchi mexanizmlarga ega token standarti joriy qilinadi.
Token chiqaruvchilar tokenlarni muzlatish, ulardan foydalanishni to‘xtatib turish, qabul qiluvchilar sonini cheklash, KYC (mijozni aniqlash tartibi), AML (pul yuvishga qarshi kurash) va boshqa sanksiyalarni tekshirish imkoniyatiga ega. Shuningdek, tokenlarni o‘tkazishda cheklovlar qo‘yish ham mumkin.
Barchasi Cardano tarmog‘ining kitobida (blokcheyn reyestrida) ro‘y beradi – tokenlarni chiqarish (mint qilish), yo‘q qilish (burning) va o‘tkazish jarayonida. CIP-0113 Cardano ning eUTXO modeli asosida ishlab chiqilgan va yangi tarmoq (fork) yaratishni talab etmaydi. Qolaversa, harajatlar doimiy va oldindan ma’lum bo‘ladi.
Standart modul tarzida tuzilgan. Uning tarkibiga alohida kichik standartlarni ulash yoki o‘zgartirish mumkin. Bu esa har bir tashkilotga o‘ziga mos yechim yaratish imkonini beradi.
Ko‘plab nazorat ostidagi mahsulotlar uchun bunday vositalar zarur. Masalan, barqaror token (stablecoin) chiqaruvchi kompaniya sud qaroridan keyin manzildagi mablag‘larni bloklash yoki qaytarib olishga muhtoj bo‘lishi mumkin. CIP-0113 bunday funksiyalarni tokenning o‘ziga kiritadi.
Bu standart barqaror tokenlar, tokenlashtirilgan fondlar va boshqa tartibga solinadigan aktivlarga mo‘ljallangan. Jamiyat tomonidan ishlab chiqish 2023 yilda boshlangan, ya’ni asosiy tarmoq ishga tushishidan ancha oldin. Taklif 2026-yil 29-sentabrda CIP reyestriga kiritilgan.
CIP-0113 ADA tokenining muzlatilishiga olib keladimi?
Yo‘q. ADA tokeni o‘z-o‘zidan muzlatiladigan aktivga aylanmaydi. Bu cheklovlar faqat ushbu standartni qabul qilgan tokenlarga nisbatan ishlaydi.
Shunga qaramay, ADA tokeni narxi e’lon qilinishidan keyin pasayishni boshladi. Token narxi $0,253 ga tushib, oxirgi 24 soat ichida 8,71 foizga kamaygan. Butun kriptovalyuta bozoridagi pasayish bunga sabab bo‘ldi. ADA narxi $0,28 atrofidan $0,25 gacha tushib ketdi.
Ushbu standartni tarmoq bo‘ylab majburiy qoidalar to‘plami sifatida emas, balki ixtiyoriy ishlatiladigan vositalar majmuasi sifatida tasavvur qilish lozim. Faqat CIP-0113’ni qo‘llagan token chiqaruvchilar o‘z tokenlarida muzlatish yoki olib qo‘yish huquqiga ega bo‘ladi.
Texnikada «umumiy chiqimlar» (shared outputs) degan tushuncha bor. Bir token uchun qo‘yilgan cheklov bitta tranzaksiyadagi boshqa tokenlarga ham ta’sir qilishi mumkin. Ushbu muammo «unfracking» (ajratib olish) mexanizmi orqali hal qilinadi.
«Eternl» va «GeroWallet» (ikkala tashkilot ham Cardano uchun wallet – ya’ni tokenlarni saqlash ilovalari) hamda «CardanoScan» bloklarni o‘rganish ilovasi ushbu standartni qo‘llab-quvvatlamoqda. «Swiss Capital Markets and Technology Association» (Shveytsariya Kapital Bozorlari va Texnologiya Assotsiatsiyasi, jamoat tashkiloti) ham CIP-0113 talablariga mos tokenlarni tan oldi.
Ular bu tokenlarni o‘zining CMTAT andozasiga teng deb e’tirof etdi. Bu – blokcheyn asosida egalik huquqini tasdiqlovchi vosita hisoblanadi.











