«Cardano» blokcheyni asoschisi Charlz Xoskinson quantum kompyuterlari 2033-yilgacha kriptovalyutaga jiddiy xavf tug‘dirishi ehtimoli 50 foizdan oshishini aytdi. U, ushbu xavf dolzarb bo‘lib qolishini kutmasdan, sohaga hozirdanoq mustahkam himoya tizimini yaratishni tavsiya qildi.
«Consensus Miami» konferensiyasida Charlz Xoskinson bu muammoni uzoq kelajakdagi muammo emas, muhandislik uchun aniq muddat sifatida ta’kidladi. Uning aytishicha, «Cardano» allaqachon o‘zining asosiy protokollarini quantumdan so‘nggi davr uchun tayyorlash maqsadida panjara (lattice) asosidagi kriptografiyaga o‘tishni boshlagan.
Nega Kvant Xavfi Kripto Uchun Muhim?
Aksariyat asosiy blokcheynlar Elliptik chiziqli imzolarga tayanadi. Bunday algoritmlarni Shorning algoritmi quantum kompyuterlar yetarli quvvatga ega bo‘lsa, buzib qo‘ya oladi. Bunday mashina maxfiy kalitlarni aniqlashi, soxta imzolar yaratishi va markazlashmagan kitoblarda kelishuv tizimini (konsensus) izdan chiqarishi mumkin.
Charlz Xoskinson neytral-atomli qurilmalarning rivojlanayotganini va AQSh hukumati tomonidan moliyalashtirilgan tashabbuslar, masalan, «DARPA» (AQSh Mudofaa ilg‘or tadqiqot loyihalari agentligi) ning Quantum mezonlashtirish tashabbusi, ushbu xavfni tezlashtirayotganini qayd etdi.
U, shuningdek, hozirgi kunda shifrlangan ma’lumotlarga qaratilgan «hozir yig‘ib ol, keyinchalik ochib o‘qi» tarzidagi hujumlar xavfini oshib borayotgani haqida ham ogohlantirdi.
«ADA» tokeni kapitalizasiyasi bo‘yicha 14-o‘rinda va taxminan $0,25 atrofida savdolashmoqda. «BeInCrypto» nashri ma’lumotlariga ko‘ra, bir hafta ichida 5% ga pasaygan.
Boshqa blokcheyn tarmoqlari ham xuddi shu matematik xatarlarga duch keladi. Yolg‘iz «Bitkoin»ning o‘zi ochiq kalitli manzillarda milliardlab tokenlarni xavf ostida tutadi. Oldin ham Q-kun (kvant xavfi boshlanishi sanasi) bo‘yicha olib borilgan izlanishlar aynan shu muammoni ko‘rsatgan.
«Bu bizga zamonaviy ochiq kalitli kriptografiya butunlay buzilishigacha o‘rtacha 10 yil vaqt borligini ko‘rsatadi. (Biroq, bu tezroq bo‘lishi ham mumkin! Bu aniq raqam emas, taxmin, har ikkala tomonda ham aniqlik yo‘q.),» — deydi «Dragonfly» investitsiya kompaniyasi boshqaruvchi hamkor Haseeb Qureshi o‘zining «X» ijtimoiy tarmog‘idagi sahifasida.
«Cardano» Lattice-Asosidagi Standartlarga Tayandi
«Cardano»ning asosiy himoyasi panjara (lattice) masalalariga, masalan, «Learning With Errors» — xatolar bilan o‘rganish algoritmiga asoslanadi. Ushbu usul ham an’anaviy, ham quantum hujumlariga bardoshli deb hisoblanadi.
Jamoa o‘z rivojlanish rejasiga AQSh «NIST» (Standartlar va texnologiyalar milliy instituti) tomonidan tasdiqlangan «FIPS 203 – 206» standartlarini kiritishni rejalashtirmoqda. Ushbu standartlar ML-KEM, ML-DSA, SLH-DSA va «Falcon» uslubidagi imzolarni rasmiylashtiradi.
Charlz Xoskinson «Cardano» boshqaruvi va protokol o‘zgarishlarining muntazamligi boshqa blokcheynlar migratsiyada yuzaga keladigan murakkab muammolarga duch kelayotganiga qarama-qarshi ekanini ta’kidladi.
U yaqin orada «Cardano»ning quantum xavfidan himoyalanish bo‘yicha ilmiy taklifi taqdim etilishini aytdi.
Jamoa keng strategiyani belgilash uchun hamjamiyat ovoz berishini boshlagan. «Solana» tarmog‘ida esa quantumdan himoyalangan yangi test tarmog‘i ishga tushirilgani shuni ko‘rsatadiki, boshqa loyihalarda ham shunga o‘xshash harakatlar olib borilmoqda.
«Quantum kompyuterlar hali paydo bo‘lmagan bo‘lsa-da, «Solana Foundation» fondi bunday ehtimolga jiddiy yondashmoqda. Shu maqsadda biz «Project Eleven» muassasasi bilan quantumga tayyorlik darajamizni baholash uchun maslahatlashdik. Dastlabki qadam sifatida Solana test tarmog‘ida quantumdan keyingi imzolarni joriy etganimizdan mamnunmiz», — deyiladi «Solana Foundation» nodavlat tashkiloti tomonidan «X» ijtimoiy tarmog‘ida e’lon qilingan xabarda.
2033-yilgacha bo‘lgan muddat esa asosan quantum qurilmalari rivoji, xatolarni to‘g‘rilash texnologiyasi va nosozlikka bardoshlilikka bog‘liq. Ayni paytda bu texnologik muammolar hali hal qilinmagan.
