«Chainalysis» blokcheyn tahlil kompaniyasi hisob-kitoblariga ko‘ra, 2025-yilda kriptovalyuta bilan bog‘liq firibgarlik va noqonuniy harakatlar tufayli 17 milliard AQSH dollaridan ortiq zarar yetkazilishi mumkin.
Blokcheyn ma’lumotlarini tahlil qiluvchi «Chainalysis» kompaniyasi firibgarlar tomonidan yolg‘on shaxslar sifatida odamlarni aldash holatlari ko‘payib borayotganini ham alohida ta’kidladi. Hisobotga ko‘ra, bunday firibgarlik usuli bir yil ichida qariyb 1 400 foizga oshgan.
2025-yilda kriptovalyuta bilan bog‘liq jinoyatlar yangi darajaga chiqdi, yo‘qotishlar 17 milliard dollardan oshishi mumkin
2025-yil kriptovalyuta sohasida jinoyatchilik uchun eng og‘ir yil sifatida tarixda qoldi. Bu yil firibgarlik va xakerlik hujumlari ko‘payib, soha uchun og‘ir oqibatlarga olib keldi. «Chainalysis» kompaniyasining so‘nggi hisobotida aytilishicha, 2025-yil davomida kriptovalyuta firibgarliklarining onchain (blokcheyn orqali amalga oshirilgan) summasi kamida 14 milliard AQSH dollarini tashkil etgan.
Kompaniya bu ko‘rsatkich 2024-yilda dastlab bildirilgan 9,9 milliard AQSH dollaridan keskin oshganini ta’kidladi. Keyinchalik ko‘rsatkichlar qayta hisoblanganda, aslida bu miqdor 12 milliard dollarga yetgani ma’lum bo‘ldi.
Bunday korektirovka «Chainalysis» kompaniyasining avvalgi 2024-yil uchun kutgan natijalari – 12,4 milliard dollarga juda yaqin bo‘ldi. Shunday qilib, «Chainalysis» 2025-yilgi umumiy zarar ko‘rsatkichi yanada ortishi mumkinligini taxmin qilmoqda.
“Ilgari bo‘lib o‘tgan yillarga qarab aniqlasak, bizning yil yakunidagi taxminiy hisob-kitoblar hisobotlar oralig‘ida o‘rtacha 24% ga oshib boradi. 2025-yilda, ehtimol, yangi blokcheyn manzillari aniqlandi sari, bu ko‘rsatkich 17 milliard dollardan ham oshishi mumkin”, — deyiladi hisobotda.
«Chainalysis» firmasi 2025-yilda firibgarlik to‘lovlarining o‘rtacha qiymati 2 764 dollarga ko‘tarilganini ham bildirdi. Solishtirish uchun, 2024-yilda bu ko‘rsatkich 782 dollar edi. Demak, 12 oyda deyarli 253 foiz o‘sish sodir bo‘lgan.
Chainalysis kriptovalyuta soxtakorligi asosidagi firibgarliklarning xavotirli o‘sishini ta’kidladi
Hisobotga ko‘ra, aynan o‘zini boshqalar deb tanishtirishga asoslangan firibgarliklar “juda xavotirli yo‘nalish” bo‘lib, bunday hodisalar soni va oqibati bo‘yicha kuchli o‘sish kuzatilmoqda. Bu firibgarlar odatda o‘zlarini ishonchli shaxs, kompaniya yoki platforma sifatida ko‘rsatib, jabrdiydalardan pul yoki muhim blokcheyn hamyoni ma’lumotlarini olishga urinadi.
“O‘zini boshqalar deb ko‘rsatib firib qilish, yil oxiriga kelib 1400% ortdi. Yana bir jihati — bu to‘lovlarning o‘rtacha qiymati 600% dan ko‘proqqa oshdi”, — deya ta’kidladi «Chainalysis» kompaniyasi.
Hisobotda «E-ZPass» deb nomlangan fishing hujumi ham misol qilib keltirilgan. Firibgarlar AQSH fuqarolariga SMS orqali davlat pullik yo‘l tizimi nomidan xabar yuborib, ularni aldashgan.
Yana bir misolda esa «Coinbase» (kriptovalyuta birjasi) ishlovchilari nomidan mijoz yordami sifatida koʻrsatuvchi firibgarlar deyarli 16 million dollar pulni qoʻlga kiritgan.
«Chainalysis» kompaniyasining fikricha, yuqori daromadli investitsion dasturlar (HYIP) va “cho‘chqa so‘yish” kabi sxemalar hozirda eng ko‘p ishlatiladigan firibgarlik uslublari bo‘lib qolmoqda. Biroq endilikda firibgarlar AI (Sunʼiy intellekt) vositalaridan, mukammallashtirilgan SMS fishing xizmati va murakkab pul yuvish tarmoqlari yordamida yanada samaraliroq harakat qilmoqda.
“An’anaviy firibgarlik turlari o‘zaro farqlanishi tobora qiyinlashmoqda, chunki firibgarlar bir nechta turli hiylalardan foydalanishmoqda. Masalan, cho‘chqa so‘yish va investitsion firibgarliklarda ham o‘zini tanishtiruvchi, jamiyat orqali psixologik bosim qiluvchi va hatto texnik yoki hamyonlar bilan bog‘liq uslublar qo‘shib yuborilmoqda,” – deya bayon qildi jamoa.
AI (sunʼiy intellekt) kriptovalyuta firibgarliklarining samaradorligi va ko‘lami oshishiga qanday ta’sir qilmoqda?
Shu bilan birga, «Chainalysis» kompaniyasi firibgarlik operatsiyalarida sun’iy intellektning ahamiyati oshayotganini o‘rgandi. Tahlil natijalariga ko‘ra, AI (Sunʼiy intellekt) xizmatlariga bog‘langan firibgarlik guruhlari oddiy guruhlarga nisbatan ancha samarali ishlamoqda.
O‘rtacha hisobda, AI (Sunʼiy intellekt) bilan bog‘langan firibgarlik operatsiyasi har bir operatsiyada 3,2 million dollar ishlab topgan. Bunday bog‘lanishsiz firibgarliklarda esa o‘rtacha 719 ming dollar tushgan.
Bunday firibgarlik faoliyati har kuni o‘rtacha 4 838 dollar pul to‘plashga erishgan. Oddiy firibgarliklar esa faqat 518 dollar daromad olgan. Bundan tashqari, AI (Sunʼiy intellekt) yordamida ular kuniga ancha ko‘p tranzaktsiyalarni bajarishga muvaffaq bo‘lgan.
“Bu indikatorlar yuqori samaradorlik va ko‘proq odamlarni firibga tushirish imkoniyati ortgani haqida gapiradi. Tranzaktsiyalar hajmining oshishi AI (Sunʼiy intellekt) bitta vaqtning o‘zida ko‘p jabrdiydalarni aldash va boshqarishga yordam berayotganini ko‘rsatadi. Bu firibgarliklarning ommaviylashayotganini anglatadi. Yana bir jihati – firibgarliklar sonining ortishi, AI (Sunʼiy intellekt) ularni ko‘proq ishonarli va chinakam ko‘rsatishga imkon bermoqda,” – deya qayd etdi «Chainalysis» kompaniyasi.
«Chainalysis» blokcheyn tahlil kompaniyasi bu tendensiyalar kelajakda deyarli barcha firibgarlik sxemalarida AI (Sunʼiy intellekt) qandaydir shaklda ishlatilish ehtimolini kuchaytirishini ogohlantirdi.
