«Chicago Mercantile Exchange» («CME», birja) tomonidan ikki hafta ichida ikkinchi marotaba marja miqdorini oshirish eʼlon qilinishi natijasida, «Silver» (XAG) bozori oldinda muhim hafta kutmoqda. Yangi tartib 29-dekabr, dushanba kunidan kuchga kiradi.
Birja 2026-yil mart oyiga mo‘ljallangan «Silver» fyuchers shartnomasi uchun boshlang‘ich marja talabini oldingi $20,000dan $25,000 atrofida qilib oshirdi. Bu narxlar so‘nggi yillarning eng yuqori darajalariga yaqin turgan bir paytda, qarz hisobiga shug‘ullanayotgan treyderlar uchun bosimni kuchaytiradi.
CME kumush uchun marja oshirilishi dushanbadan kuchga kiradi: treyderlar tarixiy o‘xshashliklar va jismoniy bozor bosimini kuzatmoqda
Ushbu qaror qizg‘in bahslarga sabab bo‘ldi. Ko‘pchilik «Silver» narxining keskin oshishi haddan oshganmi yoki bu shunchaki global moliyaviy oqimlar va taklifdagi qiyinchiliklar sababli beqaror bosqichga kirganini muhokama qilmoqda.
Kriptoinvestor va makro-analitik Qinbafrank (shaxs) «CME» birjasining harakatlari 1980 va 2011-yilgi «Silver» narxlari cho‘qqilarini eslatib yuborayotganini ogohlantirdi.
Har ikki holatda ham, marjani keskin oshirish tarixiy narx o‘sishining yuqori bosqichiga to‘g‘ri kelgan va natijada treyderlarning majburan bozorga chiqib ketishiga sabab bo‘lgan.
- 2011-yilda «Silver» $8.50dan $50gacha oshdi. Bunga asosiy sabablar – nol foiz stavkalari, miqdoriy yumshatish siyosati va Yevropa davlat qarz inqirozi bo‘lgan.
O‘sha paytda narxlar tarixiy cho‘qqiga chiqqanda, «CME» birja 9 kun ichida besh marta marja miqdorini ko‘tarib, qarzga asoslangan treyderlar bozordan chiqib ketishiga sabab bo‘lgan. Natijada narxlar bir necha haftada deyarli 30%ga tushgan.
- 1980-yilgi voqea esa bundan ham og‘ir bo‘lgan. Hunt aka-ukalari (shaxslar) 200 million untsiyadan ortiq «Silver» jamg‘arib, fyucherslar yordamida narxlarni deyarli $50gacha olib chiqqanlar.
«CME» birjasining “Silver Rule 7” (Qoidasi) joriy qilinishi va Pol Volker (shaxs) tomonidan foiz stavkalari oshirilishi natijasida kredit imkoniyatlari deyarli yo‘qolib, narxlar qulashi va Hunt aka-ukalarining bankrot bo‘lishi sodir bo‘lgan.
Bugungi kun intervensiyasi unchalik tajovuzkor bo‘lmasa-da, Qinbafrank (shaxs) marja oshirilishi vositachilik imkoniyatlarini cheklashini ta’kidlamoqda. Bu esa treyderlarni ko‘proq mablag‘ jalb qilishga yoki pozitsiyani tark etishga majbur qiladi, hatto uzoq muddatli ishonch mavjud bo‘lsa ham.
Jismoniy va qog‘oz shakli: tobora kuchayib borayotgan tafovut
Avvalgi davrlardan farqli o‘laroq, bugungi «Silver» narxlarining o‘sishi spekulyatsiyadan ko‘ra, haqiqatdan ham yetkazib berish cheklanganligi bilan izohlanmoqda. Xususan, dunyo qayta ishlangan «Silver» bozorining 60-70 foizini nazorat qilayotgan Xitoy (davlat), 2026-yil 1-yanvardan boshlab «Silver» eksportiga litsenziya tizimini joriy etishni rejalashtirmoqda.
Ushbu qaror natijasida eksport faqat yirik va davlat tomonidan tasdiqlangan ishlab chiqaruvchilarga cheklanadi. «COMEX» (birja) omborlarida «Silver» zaxirasi so‘nggi besh yilda qariyb 70 foizga kamaygan. Xitoyning ichki zaxiralari esa so‘nggi o‘n yillikda eng past darajada qoldi.
Tahlilchilar ta’kidlashadiki, bu holat “qog‘oz” (ya’ni, hujjatda sotiladigan) «Silver» va haqiqiy, jismoniy metall o‘rtasidagi tafovutni yanada kuchaytirdi. Qattiq salbiy “Silver swap” foizlari bu farqning yaqqol isboti, xaridorlar esa tobora real yetkazib berishni talab qilmoqda.
Bozor muvozanatsizligi shu darajaga yetdiki, Xitoyning yagona «Silver» fondi yaqinda narxlar oʻz aktiv qiymatidan ancha yuqoriga ko‘tarilgach, yangi chakana investorlarni qabul qilishni vaqtincha to‘xtatdi.
Bu esa bozorga xos qattiq spekulyativ faollik va haqiqiy yetkazib berishga oid cheklovlar bir vaqtda kuzatilayotganini ko‘rsatmoqda.
Sanoat ehtiyoji buqa bozorini qo‘llab-quvvatlaydi, ammo cheklovlari bor
Bugun «Silver» elektr transport vositalari, «Sunʼiy intellekt» uchun yarimo‘tkazgichlar va quyosh panellari ishlab chiqarishda tobora ko‘proq ishlatilmoqda. Faqatgina quyosh sanoati yiliga «Silver» iste’molining muhim qismini tashkil qilmoqda.
Biroq, tahlilchilar narxlar bir untsiya uchun $134 ga chiqsa, bu butun quyosh sanoati bo‘ylab daromadlarni yo‘q qilishi va yangi texnologiyalarni amaliyotda joriy etishni sekinlashtirishi mumkinligini ogohlantirmoqda.
Ayni paytda, ayrim tanqidchilar so‘nggi narx o‘sishini “fyuchers bozoridagi siqilish” deb atashadi. Sababi, bozorda haqiqiy zaxiralar kamaygan bir vaqtda, qog‘ozda ko‘rsatilgan hajm ancha katta bo‘lib qolmoqda.
Dushanba kungi marja oshirilishi kuchga kirishi bilan, xedj fondlar yil yakuni oldidan portfellardagi balansni o‘zgartirishi kerak bo‘ladi. Tovar indekslari bo‘yicha ham o‘zgarishlar kutilmoqda va bozordagi umumiy beqarorlik oshib bormoqda.
Sotuvchilarning tezkor harakati bozorni, ayniqsa, jismoniy sotib oluvchilarni siqib chiqarishi yoki haddan oshgan spekulyatsiyani „tozalashi“ mumkin. Bu esa kelajakda «Silver» uchun asosiy yo‘nalishni belgilaydi.
«CME» birjasida «Silver» uchun marja oshirilishi arafasida, bozor uchta muhim omilda: tarix, vositachilik (leverage) va real resurslar tanqisligida muvozanatni topishga harakat qilmoqda. Bu sessiyalar bozorning har ikki tomonida ishtirok etuvchi treyderlar uchun ham, muhim ahamiyat kasb etadi.
