«Coinglass» tahlil maydonchasi (analitik platforma) tomonidan doimiy (perpetual) markazlashmagan birjalardagi (perp DEX) ko‘rsatkichlarni taqqoslash natijalari kripto derivativlar (tuzilmalar) sohasida qizg‘in munozaralar va qarama-qarshiliklarni yuzaga chiqardi.
O‘rganish natijasida «Hyperliquid», «Aster» va «Lighter» platformalarida savdo hajmi, ochiq pozitsiyalar va likvidatsiyalar (majburiy yopilishlar) orasidagi katta tafovutlar ochiqlandi. Foydalanuvchilarda savol tug‘ildi: ushbu platformalarda haqiqiy savdo faoliyati qanday belgilanadi?
Coinglass ma’lumotlari markazlashmagan doimiy birjalarda haqiqiy savdo bo‘yicha bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi
«Coinglass» analitik platformasi perp DEX birjalari taqqosini e’lon qilganidan so‘ng, soha ishtirokchilari hisobotlardagi savdo hajmlari haqiqiy bozor harakatlarini aks ettiradimi, degan savollarni ko‘p muhokama qilishdi.
24 soatlik tahlil «Hyperliquid», «Aster» va «Lighter» platformalaridagi ko‘rsatkichlarni namoyon qiladi:
- «Hyperliquid» birjasi taxminan 3,76 milliard AQSh dollari savdo hajmi, 4,05 milliard AQSh dollari ochiq pozitsiya va 122,96 million AQSh dollari likvidatsiyani qayd etdi.
- «Aster» maydonchasida savdo hajmi 2,76 milliard AQSh dollari, ochiq pozitsiya 927 million AQSh dollari hamda likvidatsiyalar 7,2 million AQSh dollarini tashkil etdi.
- «Lighter» birjasida esa jami 1,81 milliard AQSh dollari hajmdagi savdolar, 731 million AQSh dollari ochiq pozitsiya va 3,34 million AQSh dollari miqdoridagi likvidatsiyalar kuzatildi.
«Coinglass»ga ko‘ra, bunday tafovutlar muhim bo‘lishi mumkin. Doimiy fyuchers bozorlarida, yirik savdo hajmi ko‘pincha yelkalik bitimlarla (qarzga olingan mablag‘ bilan savdo) bog‘liq bo‘lib, bu ochiq pozitsiyalar va narxlar harakati davridagi likvidatsiya faolligi bilan hamohang bo‘ladi.
Kompaniyaning fikricha, tabiiy risklarni boshqarishdan ko‘ra, yuqori savdo hajmi va past likvidatsiya ko‘rsatkichlarining birga kuzatilishi quyidagi holatlar natijasi bo‘lishi mumkin:
- Rag‘batlantirish asosida amalga oshirilgan savdolar
- Bozor yaratuvchilarning bir nechta aylanma savdolari, yoki
- Foydalanuvchilar tomonidan mukofot ochkolarini yig‘ish (points farming).
Shundan kelib chiqib, «Coinglass» tahlili bo‘yicha «Hyperliquid» platformasi asosiy indikatorlarda ichki muvofiqlikni yaxshiroq ko‘rsatgan.
Boshqa platformalarning savdo hajmi sifatini esa, yanada aniq baholash uchun moliyalashtirish stavkalari, komissiyalar, buyurtmalar kitobi chuqurligi va faol treyderlar soni kabi qo‘shimcha ko‘rsatkichlardan foydalanish zarurligi qayd etildi.
«Xulosa… “Hyperliquid” hajm, ochiq pozitsiyalar va likvidatsiyalar o‘rtasida ko‘proq muvofiqlikni namoyish etdi — bu haqiqiy faoliyatga yaxshiroq ishora. Ayni paytda “Aster”/“Lighter” savdo hajmining sifatini (foyda, moliyalashtirish, buyurtma kitobi chuqurligi va faol treyderlar bo‘yicha) yana tekshirish lozim», — deydi analitik platforma o‘z ijtimoiy tarmog’i X sahifasida.
Tanqidchilar norozilik bildirishmoqda, biroq Coinglass o‘z pozitsiyasini himoya qilmoqda
Lekin tanqidchilar bir kunlik ko‘rsatkichlar asosida chiqarilgan xulosalar noto‘g‘ri bo‘lishi mumkinligini ta’kidlashadi. Ular muqobil izohlarni ham ilgari suradi: yirik ishtirokchilarning (whale) joylashuvi, platformalardagi algoritmik farqlar, shuningdek, bozor tuzilmasidagi tafovutlar likvidatsiyalar andozasiga ta’sir qilishi mumkin, lekin bu doim ham sun’iy hajmlarga ishora qilmaydi.
Boshqalar esa ta’kidlashdiki, faqat likvidatsiya miqdoriga qarab bozor barqarorligi haqida xulosa chiqarish to‘g‘ri emas. Har doim ko‘proq majburiy yopishlar — bu kuchli yelkaga yoki haddan tashqari o‘zgaruvchan savdo sharoitlariga dalolat berishi mumkin.
Ayni vaqtda, «Coinglass» analitik platformasi tadqiqoti ochiq ma’lumotlarga asoslangan bo‘lib, uni soxta xulosalar yoki qo‘rquv, noaniqlik, shubha (FUD) tarqatish sifatida baholash noto‘g‘ri ekanini ta’kidladi.
«Coinglass» shunchaki ochiq ma’lumotlarga asoslangan ba’zi tafovutlarni ko‘rsatdi. Neytral va faktlarga asoslangan kuzatishlar bunchalik salbiy munosabatga sabab bo‘lishini kutmagandik», — deya bildiradi kompaniya ijtimoiy tarmog’i X sahifasida. Shuningdek, sohada ochiq muloqot va tanqidga bag‘rikenglik muhim ekani uqtirildi.
Yana bir javobda, «Coinglass» turli qarashlar asosli dalillar bilan tasdiqlanishi, lekin asossiz ayblovlardan ehtiyot bo‘lish kerakligini urg‘uladi.
Kompaniya ayrim platformalarda yuqori yelka (kredit yelkasining kattaligi) belgilanganligini va bu ularni strukturaviy jihatdan ko‘proq majburiy yopishlarga moyil qilishi mumkinligini belgilab o‘tdi. Bu fikr bevosita sonlarga emas, balki birja tuzilmasi va risklarni boshqarish tizimiga e’tibor qaratishga xizmat qiladi.
Perpetual birjalar sektorida qarshi reaksiya tendensiyasi: “Haqiqiy” faoliyat deb nimani hisoblash mumkin?
Ushbu bahs fonida «Hyperliquid» va perp DEX bozorini o‘rab olgan ko‘plab boshqa tortishuvlar ham kuzatilmoqda.
Bungacha «Multicoin Capital» investitsiya fondi hammuassisi Kayl Samani ochiq chiqish qilib, «Hyperliquid» maydonchasini oshkoralik, boshqaruv va yopiq manba elementlari yuzasidan tanqid ostiga olgan edi.
Uning izohlari platforma savdogarlari va tarafdorlarida kuchli munosabatlarni keltirib chiqardi. Ko‘plab odamlar bu tanqidni inkor qildi va uning niyatidan shubhalandi.
«BitMEX» birjasi asoschilaridan biri Artur Xeys mojaro bosimini oshirib, xayriya uchun 100 000 dollar tikishni taklif qildi. U Suzu Samaniyni istalgan bozordagi kapitallashuvi 1 milliard dollardan ortiq bo‘lgan yirik altkoinni tanlashga va uni «Hyperliquid» platformasining HYPE tokeni bilan bir necha oy davomida natijasini solishtirishga chaqirdi.
Bu kelishmovchilik kriptovalyuta derivativlari bozorlarida chuqurroq muammoga e’tibor qaratmoqda: DEX (Markazlashmagan birjalar)lar faoliyatini baholashda yagona, standart indikatorlarning yo‘qligi.
Savdo hajmi uzoq yillar davomida asosiy muvaffaqiyat indikatori bo‘lib kelgan. Biroq, rag‘batlantirish dasturlari, airdrop (tokenlar tarqatish) aksiyalari va likvidlik-jarayon strategiyalari ushbu raqamlarni talqin qilishni yanada murakkablashtirdi.
Yangi perpetual DEX platformalari paydo bo‘lib, raqobat kuchaygani sayin ochiq pozitsiyalar, likvidatsiya jarayonlari, kredit masofasi va buyurtmalar kitobining chuqurligi kabi indikatorlar bozor ishonchliligini baholashda asosiy omilga aylanmoqda.
«Coinglass» platformasidagi bu holat sohada raqamlar va narrativlar bilan boshqarilayotgan sharoitda ma’lumotlar ham kurash maydoniga aylangani vaqea bo‘ldi. Shuning uchun, bu raqamlarning haqiqiy ma’nosi ustidan tortishuvlar perpetual futures bozori kengaygani sari yanada oshishi kutilmoqda.
