COMEX birjasida «kumush» (qimmatbaho metall) zaxiralari kamayishda davom etayotgani bir paytda, «Binance» kriptovalyuta birjasining yangi ishga tushirilgan «oltin» va «kumush» doimiy fyucherslari bir necha hafta ichida savdo hajmida allaqachon 70 milliard dollardan oshdi.
Qimmatbaho metallar va kripto derivativlar bozorlarida keskin yaqinlashuv 24 soat, haftaning har kuni davomida qimmatbaho metallar narxiga sun’iy (sintetik) yo‘llar bilan kirishga kuchli qiziqish kuchayganidan dalolat beradi.
Jismoniy kumush taʼminoti qisqarmoqda, chunki kriptovalyuta va metallar bozorlarida 24 soat ishlaydigan derivativlarga talab tezlashmoqda
«Binance» kriptovalyuta birjasida XAU/USDT va XAG/USDT doimiy kontraktlari bo‘yicha savdo hajmi 70 milliard dollardan oshdi.
Bu doimiy, «blokcheyn» texnologiyasiga asoslangan holda oltin va kumush narxlari harakatini kuzatishga kuchli talab mavjud ekanini ko‘rsatmoqda. Ushbu natija savdogarlar an’anaviy bozor vaqti cheklovlarisiz metallar narxidagi o‘zgarishlardan foydalanish uchun tobora ko‘proq kripto platformalarga murojaat qilayotganini ta’kidlab beradi.
Aynan shu paytda esa jismoniy «kumush» bo‘yicha talablarda keskinlik kuchaymoqda. «Fyuchers» kontraktlarini ta’minlaydigan kumush zaxiralari kamaymoqda. Mart-may oylariga toʻgʻri keladigan kontraktlarni uzaytirish hajmi har kuni 30 million untsiyaga chiqdi. Bu sur’atda hozirgi ochiq bitimlarni tezda to‘ldirib bo‘lish mumkin.
«Agar shu tezlikda davom etsa, COMEX birjasi 27-fevralga kelib kumushsiz qoladi», — deb yozdi investor mutaxassisi Karel Merks ijtimoiy tarmog‘i X’da. U aprel oyidan boshlab jiddiy qo‘shimcha zaxira kirib kelmasa, bozor jismoniy kumush yetishmasligi xavfi ostida qolishini ta’kidladi.
Fyuchers «egri chizig‘ining» (futures curve) tuzilmasi bu vaziyatda muhim ahamiyat kasb etadi. Moliya xarajatlari, ya’ni SOFR (Kunlik ta’minlangan moliyalashtirish stavkasi) va saqlash uchun qo‘shimcha xarajatlarni hisobga olgan holda, mart-may oylari oralig‘idagi farq «bekvordatsiya»ga yaqinlashmoqda. Bu sharoit real metalni hozir olib ketish kelajakdagi yetkazmadan ko‘ra dolzarbroq ekanini bildiradi.
Moliya xarajatlari hisobga olinganda, «bekvordatsiya» degani jismoniy kumush ayni paytda keyinroq olinishidan ko‘ra qimmatroq bo‘lib bormoqda.
Metallar va kriptovalyuta bozorlarida kunu tun savdo xavflarni qaytadan taqsimlamoqda: o‘zgaruvchanlik keskin ortmoqda
Fyuchers narxlarining oshishi bu jarayonni kuchaytiradi. Kelajakda yuqoriroq narx kutish spekulyativ xaridlarga turtki beradi. Shuningdek, ishlab chiqaruvchilar va sohiblar jismoniy zahiralarni sotmay, hali ham yuqori narxdan foyda ko‘rish uchun metallarni bozorga chiqarmay turibdi. Bu esa bozorda metall tanqisligini kuchaytiradi.
Shu bilan birga, oltin narxi o‘zgaruvchanligi keskin oshdi — 30 kunlik volatilitet 2008-yildan beri eng yuqori darajaga yetdi. Bu esa dunyodagi makroiqtisodiy ishonchsizlik kuchaygani va «derivativlar» bozorida pozitsiyalar tez o‘zgarganini bildiradi.
Kuniga 24 soat ishlaydigan savdo tizimiga o‘tish nafaqat kripto birjalarga xos. «CME Group» moliyaviy tashkiloti xabariga ko‘ra, 29-maydan boshlab «CME Globex» platformasida kripto fyucherslari va opsionlari haftaning har kuni, soat bo‘yi sotilishi boshlanadi. Bu tartib tartibga soluvchi tashkilotlarning ko‘rib chiqishidan keyin amalga oshiriladi.
«CME Group» moliyaviy instituti 2025-yilda kripto fyuchers va opsionlar bo‘yicha umumiy hajm 3 trillion dollarga yetgani haqida hisobot berdi. Bunda raqamli aktivlar bo‘yicha xavfni boshqarishga kuchli talab kuchayganini ko‘rsatadi.
2026-yil boshidan hozirgacha olingan ma’lumotlar bo‘yicha kunlik o‘rtacha savdo hajmi o‘tgan yilga nisbatan 46% ga o‘sdi, fyuchers bo‘yicha esa o‘sish 47%. Bu yirik investorlar qatnashuvi barqarorligini yana bir bor tasdiqlaydi.
Bu rivojlanish dam olish kunlari narxlar keskin o‘zgarib ketish xavfini kamaytiradi. Bunday sharoitda bozorlar geosiyosiy yoki makroiqtisodiy o‘zgarishlarga zudlik bilan javob bera oladi. Qolaversa, bu imkoniyat allaqachon «Binance» kriptovalyuta birjasida mavjud.
Umuman olganda, «derivativlar» (moliyaviy vositalar) bozoridagi faollik, «kumush» zaxiralari tez kamayishi, «oltin» narxi beqarorligi va 24/7 savdosi normal holatga aylangani — bularning barchasi moliyaviy bozorlarda tubdan yangi davr boshlanayotganidan dalolat beradi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi.
Jismoniy zaxiralar qisqarar, moliyaviy kirish kengayarkan, treyderlar endi ham metallar omborlarida, ham raqamli savdo buyurtmalarida tanqislik bo‘lishi mumkinligiga tayyorlanmoqda.
