«Nvidia» (chip ishlab chiqaruvchi kompaniya) dushanba kuni birja savdolarida rekord darajadagi 5,78 trillion dollar bozor qiymatiga yetdi. Biroq, texnologiyalarga doir tahlilchi Den Ayvs «Uoll-strit» – (moliyaviy bozor tahlilchilari guruhi) ushbu kompaniya uchun rasmiy e’lon qilayotgan ko‘rsatkichlar aslida 25% yoki 30% ga past baholangani haqida gapirmoqda.
Biroq, dunyoda «Sunʼiy intellekt» (AI) bilan chambarchas bog‘liq yetakchi kompaniyalardan biri bo‘lgan «Nvidia» – «S&P 500» (fond indeksining) tarkibidagi 10 ta eng yirik kompaniyadan iborat jamlanmaning 39% ini tashkil etadi. Agar chip ishlab chiqaruvchi kompaniyada muvaffaqiyatsizlik yuz bersa, bu faqat chiplar sohasi sarmoyadorlariga emas, boshqa investorlar uchun ham xavf tug‘dirishi mumkin.
«Nvidia» uchun o‘sish imkoniyatlari qay darajada kuchli?
Den Ayvs — «Yorkville Ives & Co.» (savdo banki) hamkori va katta boshqaruvchi direktori. U «CNBC» (axborot agentligi) telekanalining «Closing Bell» dasturida chiqish qilib, Osiyo mintaqasida chipga talab taklifdan 13-14 baravar yuqoriligini aytdi.
«…bu dunyoda «Sunʼiy intellekt» inqilobiga asos bo‘layotgan yagona chip.»
Den Ayvs, «CNBC» (axborot agentligi)
Mikhael Byorri — mashhur «The Big Short» (kitob va film) asosidagi investor — bunga qo‘shilmaydi. U 2027-yil sentabriga qadar «Nvidia» aksiyalarining narxi tushishiga garov tikuvchi (put opsion) investitsiyalarga ega. Unga ko‘ra, «Sunʼiy intellekt» bo‘yicha to‘lqin tezda so‘nib, bozor pufagi yorilishi mumkin.
Biroq, Singapurning «DBS Group» (Moliya tashkiloti) «Bloomberg» (axborot agentligi) orqali e’lon qilgan ma’lumotga ko‘ra, «Nvidia» kompaniyasi kelgusidagi yillik foydasi bo‘yicha 17 karra narxda sotilyapti. Bu holat 2000-yilda portlagan «Cisco» (texnologik kompaniya) aksiyalari 100 karra narxda baholanishi bilan solishtirilganda, ancha barqaror ko‘rinadi.
«Nvidia»da ham «Lehman Brothers» holati takrorlanishi mumkinmi?
«Lehman Brothers» (moliyaviy tashkilot) misolida bir korporatsiya falokati qanday qilib barcha kredit tizimini to‘xtatishi mumkinligi ayon bo‘lgan. Ushbu kompaniyaning 2008-yil sentabrida 639 milliard dollarlik bankroti o‘sha payt tarixdagi eng katta kunlik moliyaviy yo‘qotish bo‘ldi.
«Nvidia» o‘z chiplarini xarid qiladigan mijozlarga investitsiya kiritadi. 2026-yil avgust oyida kompaniya 6 ta moliyaviy tashkilot bilan 500 milliard dollar miqdorida mijozlarni moliyalashtirish uchun dastlabki bitimlar tuzganini e’lon qilganini «CNBC» (axborot agentligi) xabar qildi.
Shunday ekan, mijozlardan biri qarzini qaytara olmasa, bu jarayon natijada yana «Nvidia»ga ta’sir qilishi mumkin. «Boom va Bust» (baland ko‘tarilish va tezda qulash) holati ilgari ham texnologik «dot-kom» va ko‘chmas mulk bozoridagi inqirozlarga sabab bo‘lgan edi.
Shuningdek, «dot-kom» inqirozi texnologik kompaniyalar qanchalik keskin yiqilishi mumkinligini ko‘rsatdi. Masalan, 2002-yil oktabr oyiga kelib, «Nasdaq Composite» (fond bozori indeksi) 2000-yil mart oyi eng yuqori nuqtasi — 5 048 balldan 1 139 ballgacha pasaygan edi. 2001-yilgi «Enron» (energetika kompaniyasi) bankroti esa uning auditor kompaniyasi «Artur Andersen» (moliyaviy audit tashkiloti)ni ham barbod qilgan. Xuddi shunday, «Nvidia» mijozlarini moliyalashtirayotgan kreditorlar ham yo‘qotishlarga duch kelishi mumkin.
Uzoq Sharq mamlakatlari birinchi bo‘lib buning ta’sirini sezishi mumkin. Shuningdek, chip eksporti tufayli Janubiy Koreya (davlat) ikkinchi chorakda yalpi ichki mahsulotini 26,4% ga oshirgan edi.
Den Ayvs daromad borasida haq bo‘lishi mumkin. Lekin, endilikda fond bozori barqarorligi faqat «Nvidia» kompaniyasi omon qolishiga bog‘liq emas. Eng muhimi — «Nvidia» chiplari sotiladigan mijozlarga doim moliyaviy yordam topilsa, bozor yuzaga keladigan har qanday tebranishdan oson chiqib ketishi mumkin. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi.
