2025-yilga kelib, markazlashmagan derivativlar «DeFi» — markazlashmagan moliya sohasining eng muhim yo‘nalishiga aylandi va «dYdX» markazlashmagan birjasi (DEX) o‘z sohasidagi eng ta’sirli platformalar qatoridan joy oldi. Hozirda 1,5 trillion dollardan oshiq umumiy savdo hajmi va yangilangan token iqtisodiyoti modeli bilan ushbu loyiha muvaffaqiyatini token egalariga bog‘lamoqda. Endilikda bu protokol faqat markazlashmagan birja emas, u to‘liq bozordagi infratuzilma qatlami sifatida shakllanmoqda.
2025-yil yodda qoladigan yil bo‘ldi — aynan shu paytda «DeFi» ya’ni markazlashmagan moliya oʻzining tajriba bosqichidan konsolidatsiyalashgan va uzoq muddatli, yirik institutlarning faol qatnashuvi sari o‘tdi. «dYdX» markazlashmagan birjasi ekotizimi bo‘yicha yangi eʼlon qilingan 2025-yilgi Yillik hisobotga ko‘ra, bu protokol qisqa muddatli tebranishlarga quvib yetishga urinishni tashlab, doimiy va barqaror likvidlik qurishga muvaffaq bo‘ldi.
Blokcheyndagi doimiy savdo hajmi butun dunyo bo‘ylab 10 trillion dollarga yaqinlashar ekan, «dYdX»ning chuqur integratsiyalarga, professional darajadagi savdo imkoniyatlariga va kuchli qayta sotib olish modeliga e’tibor qaratgani «markazlashmagan Uoll-strit» gʻoyasi endi amalga oshayotganini ko‘rsatmoqda.
Asosiy raqamlar: 1,55 trillion dollar va tiklanish narrativi
Protokol barcha versiyalari bo‘ylab umumiy savdo hajmi 1,55 trillion dollarni tashkil etdi. Hisobotda yil davomida «U» shaklidagi tiklanish holati ham qayd etilgan.
2025-yil ikkinchi choragida savdo hajmi umumiy bozor barqarorlashuvi tufayli 16 milliard dollarga tushib ketgan edi va bu davr nisbatan tinch oʻtdi. Yilning oxirgi choragida esa protokol faol harakat qilgan holda, savdo hajmi 34,3 milliard dollargacha oshdi va bu yilning eng yaxshi natijasi bo‘ldi.
Ushbu tiklanish faqat bozor kayfiyatidan yuzaga kelmadi. Uning asosiy sababi — jamoa boshchiligida ishga tushirilgan Market Mapper loyihasi va yil davomida o‘tkazilgan Komissiya to‘lovlaridan ozod qilish aksiyalari bo‘ldi, natijada Bitkoin-USD va SOL-USD kabi asosiy juftliklarda likvidlik eng yaxshi markazlashgan birjalar bilan tenglashdi.
2025-yil uchun asosiy protokol indikatorlari quyidagilar:
- Protokol daromadi: «dYdX» to‘rtinchi talqini ishga tushganidan beri 64,7 million dollar yig‘ilgan komissiya to‘lovlari.
- Steyking xavfsizligi: «dYdX» blokcheyni xavfsizligini ta’minlagan foydalanuvchilarga 48 million dollarlik mukofotlar.
- Bozor kengayishi: Aktivlar tanlovida 200% o‘sish natijasida 386 ta umumiy bozor juftliklari.
- Foydalanuvchilar sonining oʻsishi: DYDX token egasi bo‘lgan manzillar soni yil davomida deyarli 85% ga oshib, jami 98 100 dan oshdi.
Tokenomika 2.0: Qayta sotib olish mexanizmi harakatda
Ko‘p yillar davomida DeFi boshqaruv tokenlarining amaliy ahamiyati haqida ko‘plab bahslar yuritildi. 2025-yilda esa «dYdX» aniq yechim taklif etdi va oʻzining DYDX qayta sotib olish dasturini kengaytirdi. Dastlab sinov tariqasida boshlangan loyiha tejamkor va tartibli mexanizmga aylandi va u xazina bo‘limi tomonidan boshqarilmoqda.
Jamoa boshqaruvi bilan amalga oshirilgan eng muhim yangilanishlardan biri — 313-sonli taklif. Unda jamiyat protokol daromadining 75 foizini bozorga ochiq DYDX tokenlarini tartibli qayta sotib olishga yo‘naltirish uchun ovoz berdi. Ushbu tokenlar shunchaki yo‘q qilinmaydi, balki tarmoqni yanada markazsizlashtirish va xavfsizligini oshirish uchun bloklanadi. Bu esa quyidagi tamoyil bo‘yicha ishlaydi:
- Ko‘proq savdo hajmi — koʻproq komissiya yig‘iladi.
- Ko‘proq komissiya — ko‘proq token qayta sotib olinadi.
- Qayta sotib olingan tokenlar steykingga yo‘naltiriladi, tarmoq xavfsizligi oshadi va tokenlar hajmi bozorga chiqmasdan kamayadi.
2026-yil yanvariga kelib, dastur doirasida 8,46 million DYDX tokeni qayta sotib olinib, bloklangan bo‘lib, bu sotib olingan paytdagi narxga ko‘ra 1,72 million dollar edi. Ushbu mexanizm uzoq muddatli sarmoyadorlar uchun o‘rtacha yillik daromad stavkasi 3,3% atrofida saqlanib, beqaror bozorda barqaror foiz beradi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi — mana shuni anglatadi.
Solana spot va ajratilgan foydalanuvchi tajribasi
2025-yilning eng muhim texnik yangiliklaridan biri — Solana blokcheynida to‘g‘ridan-to‘g‘ri spot savdolarning joriy etilishi bo‘ldi. «dYdX» birja ko‘p yillar davomida doimiy shartnomalar bilan mashhur edi. Yangi yo‘nalish sabab, endi spot bozorlar ham ochilib, institutsional ishtirokchilar uchun xolis hedj qilish va arbitraj strategiyalarini amalga oshirish imkoniyati paydo bo‘ldi.
Hisobot shuningdek, foydalanuvchilarning protokol bilan qanday ishlashida katta o‘zgarishlar borligini ko‘rsatadi. Bunga sabab — Pocket Pro Bot deb ataladigan Telegram ijtimoiy messenjeri uchun ishlab chiqilgan savdo interfeysi qo‘shilgani. Savdogarlar ishlatadigan ijtimoiy ilovalarning o‘zida savdo qilish imkoniyati yaratilgani natijasida protokolga kirish osonlashdi. Endi foydalanuvchilar o‘z savdo o‘rinlarini boshqarishi, statistikaga qarashi va savdo amalini bajarishi uchun ijtimoiy ilovalardan chiqish shart emas.
Bundan tashqari, Market Mapper tashabbusi — ya’ni, bozordagi yangi tokenlarni ro‘yxatga olish jarayonini ham markazsizlashtirdi. Endi yangi bir tokenni ro‘yxatga olish uchun markaziy qo‘mitaning roziligi kerak emas; har bir jamiyat a’zosining o‘zi ham yangi bozor ochishni taklif qila oladi. Shu orqali «dYdX» eng so‘nggi kripto aktivlarga o‘z vaqtida munosabat bildirib, yangi chiqayotgan tokenlar uchun asosiy manzilda qolmoqda.
Institutsional darajadagi infratuzilma: oraliqni yopish
Markazlashgan birjalar bilan raqobatda tezlik va adolatli savdo barcha foydalanuvchilar uchun muhim. 2025-yil hisobotida protokol infratuzilmasi tubdan yangilangani ko‘rsatilgan.
Buyurtmalarni kiritish portali xizmati (OEGS) va Maxsus taklifchilar tizimi joriy qilinishi natijasida blok vaqti izchillik bilan oshirildi. Muhim infratuzilma «bare-metal» serverlarga ko‘chirilgani sababli, «Ops SubDAO» xizmati oylik xarajatlarni 35 ming dollardan atigi 6 ming dollargacha kamaytirdi va yuqori tezlikda savdo qiluvchi foydalanuvchilar uchun kechikishni qisqartirdi. Faoliyat nafaqat yangiliklar, balki mas’uliyat bilan belgilanadi. Kriptosohada vaqt – bu nafaqat pul, balki ishonch.
«Institutsional» investorlarning faolligi yanada oshdi, bunga «CoinRoutes» (professional savdogarlar uchun vosita), «CCXT» (texnologiya kompaniyasi), va «Foxify Trade» (savdo platformasi) bilan chuqur integratsiyalar sabab bo‘ldi. Bu yechimlar yirik fondlar hamda bozorda likvidlik yaratishga xizmat qiladigan investitsion kompaniyalarga, «dYdX» «markazlashmagan birja» platformasini dasturiy yakun sifatida ishlatish imkonini bermoqda. Ya’ni, ular buyurtmalar oqimini markazlashtirilgan va markazlashmagan platformalar o‘rtasida bemalol yo‘naltirishlari mumkin.
Boshqaruv va SubDAO davri: Suveren mashina
2025-yilda ushbu ekotizim bir yilda rekord darajada – 135 ta boshqaruv taklifini muhokama qilib, DeFi (markazlashmagan moliya) sohasida kamdan-kam uchraydigan darajadagi keng hamjamiyat ishtirokini namoyon etdi. Bugungi kunda SubDAO modeli to‘liq ishga tushirilgan: o‘ziga xos mutaxassislikka ega tashkilotlar platformaning turli jabhalarini boshqaradi:
- «dYdX Foundation» (jamg‘arma tashkiloti): Asosiy vazifasi – strategik muvofiqlashtirish va tartibga solish bo‘yicha aniq yo‘nalishlarni belgilash. 2025-yilda ushbu jamg‘arma Yevropa mintaqasida kirib kelayotgan MiCA qonunlariga moslashtirilgan maxsus hujjat (Whitepaper) e’lon qildi va regulyativ talablar doirasida qanday harakat qilish zarurligini ko‘rsatib berdi.
- «Operations SubDAO» (operatsion tashkilot): «dYdX Chain» texnik holati uchun javobgar. U dasturiy ta’minotni yangilash (ya’ni protokolni v8.1 ga olib chiqish) va validatorlar monitoringini ta’minlab boradi.
- «Treasury SubDAO» (moliyaviy tashkilot): Jamg‘arma mablag‘larini boshqarib, aktivlarini 45 milliondan 85 million DYDX tokenlarga yetkazish bilan birga, qayta sotib olish dasturini ham nazorat qilmoqda.
- «dYdX Grants Ltd» (grant taqsimlovchi tashkilot): 13,1 million DYDX tokeni bilan qayta ishga tushdi. Bu tashkilot ilmiy tadqiqotlar, dasturchilar uchun vositalar va ekotizimni rivojlantirish tashabbuslarini moliyalashtirishda yordam bermoqda.
dYdX’da o‘sish: 20 million dollarli turtki
Yil boshida, ekotizim «dYdX Surge» nomli yirik — 20 million AQSH dollarilik savdo musobaqasini boshladi. Oddiy savdo tanlovlaridan farqli ravishda, bu musobaqa faqat yirik investorlarni emas, balki bozor davomiyligini, likvidlik barqarorligini va barqaror hajmni qo‘llab-quvvatlovchi ishtirokchilarga ham mukofot ajratdi.
Dasturning o‘zi juda muvaffaqiyatli yakunlandi. Faqatgina sheriklar kanali orqali savdo hajmi 17 milliard AQSH dollariga oshdi. 2025-yil oxiriga kelib, Affiliyat (hamkorlik) dasturi yangilandi va yetakchi hamkorlarga 50% gacha daromad ulushini taqdim eta boshladi. Shu bilan platformaning o‘sishi ushbu jarayonda ishtirok etayotgan, lekin uni oldinga boshlab borayotgan hamkorlar va platformalar bilan baham ko‘riladigan bo‘ldi.
2026-yil sari harakat qilayotganimizda, «dYdX Foundation» (jamg‘arma tashkiloti) aniq bildirmoqda: asosiy yo‘nalish «har qanday narx evaziga o‘sish» emas, hozirgi maqsad «barqaror bozor ustunligi»ga erishishdir.
Keltirilayotgan ma’lumotlarga ko‘ra, kelgusi yilda zanjir ustidagi «perpetual» (doimiy shartnoma) savdo hajmi $10 trilliondan oshadi. «dYdX» esa tarqatishni yanada kengaytirish rejasida qat’iy turibdi: bu imkoniyati keng mobile botlar orqali buyurtma yo‘naltirish, institutsional API xizmatlarini chuqurlashtirish va doimiy regulyativ talablariga rioya qilish. 2026-yilga kirayotganda, «dYdX» ancha ixcham xarajatlar, mukofot taqsimoti tizimi va markazlashgan yirik birjalar darajasiga teng texnik asos bilan yangi yilga tayyor. «DeFi» va «CeFi» (markazlashmagan va markazlangan moliya tizimlari) raqobatini kuzatayotganlar uchun 2025-yilgi hisob bitta narsani aniq ko‘rsatdi: zanjir ustidagi ustunlik endi nazariya emas, bu $1,5 trillionlik haqiqatga aylandi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi.
