1970-yilda «Walmart» (savdo kompaniyasi) aksiyalari birja orqali sotuvga chiqarilganda, u yerga $1,000 miqdorida sarmoya kiritgan bo’lsangiz, bugungi kunda bu sarmoya qariyb 38,9 million dollar bo’lardi. Bu «Walmart» kompaniyasi IPO’si (dastlabki birja sotuvi) AQSH tarixida investorlar uchun eng katta daromad keltirgan holatdir.
Natija hayratlanarli, chunki «Walmart» kompaniyasining IPO’si bugungi zamonaviy mezonlar bo‘yicha juda kichik edi. U atigi 5 million dollardan kam mablag‘ to‘plagan. «SpaceX» (kosmik kompaniya), bu yil iyun oyida AQSH tarixidagi eng yirik IPO’ni amalga oshirib, milliardlab dollar to‘pladi. Unda qanday qilib shunchalik kichik IPO bunchalik yirik daromad berdi?
Aksiyalar bo‘linishi qanday qilib $1,000 ni $38,9 millionga aylantirdi
«Walmart» kompaniyasi 1970-yil oktyabr oyida jamoatchilikka ochiq tarzda (IPO) sotuvga chiqdi va har biri $16,50 narxda 300,000 dona aksiyalarini sotdi. Natijada kompaniya atigi $4,95 million yig‘di. Keyingi 56 yilda uning aksiyalari ancha qadrlanishga erishdi. Lekin bugungi kunda «Walmart» aksiyalarining narxi hikoyaning kichik qismigina. Asl sabab esa bu – aksiyalar bo‘linishi.
Aksiya bo‘linishi investorlar uchun aksiyalar sonini oshiradi, lekin shu vaqtdagi umumiy investitsiya qiymati o‘zgarmaydi. Masalan, kompaniya ikki barobar bo‘linishni amalga oshirsa, ilgari bitta aksiya egasi birdaniga ikki dona aksiya egasiga aylanadi.
1970-yildan buyon «Walmart» kompaniyasi aksiyalarni 12 marta bo‘lgan. Natijada 1970-yilda olingan bitta «Walmart» aksiyasi hozirda 6 144 aksiyaga aylangan.
«Odamlar ushbu kompaniyalar uchun odatda keltiradigan raqam noto‘g‘ri va bu xato har safar bir xil yo‘nalishda… Asl raqam 3 885 000% ga yaqin va bu farq faqatgina o‘sha 12 ta aksiya bo‘linishining hisobdan tushib ketishi bilan bog‘liq», deyiladi «Taurex» (moliyaviy tadqiqot kompaniyasi) bozor tahlilchisining hisobotdagi fikrida.
Bu ta’sir «Coca-Cola» (ichimlik ishlab chiqaruvchi kompaniya) misolida yanada yaqqol ko‘rinadi. 1919-yilda kompaniya birja savdosiga chiqqanida olingan bitta «Coca-Cola» aksiyasi 11 marta bo‘lingach, hozirda 9 216 ta aksiyaga aylangan. Hozirgi narxlarda ular taxminan $830,000 turadi.
«Nvidia» (mikrochip ishlab chiqaruvchi kompaniya) daromadlari reytingni o‘zgartirdi
«Nvidia» o‘z o‘rnini allaqachon o‘zgartirgan bo‘lib, tadqiqotda avgust oyining 26-sanasidagi yopilish narxi $209,66 bo‘lgan. O‘shanda $1,000 sarmoya 8,39 million dollarni tashkil etgan, kompaniya beshinchi o‘rinda bo‘lgan.
«Nvidia» kompaniyasining ikkinchi chorakdagi moliyaviy hisobotiga ko‘ra, daromad 96,2 milliard dollarga yetdi va yillik o‘sish 106% ni tashkil etdi. Markaziy serverlar uchun mahsulot sotuvlari 117% ga oshdi. Aksiya narxi esa 8,7% yuqoriladi.
Juma kuni «NVDA» aksiyalari $226 atrofida bo‘ldi, o‘sha $1,000lik sarmoya esa hozirda taxminan 9 million dollarni tashkil qilmoqda. Endi «Nvidia» kompaniyasi «McDonald’s» (tezkor ovqat tarmog‘i) kompaniyasidan o‘tib, «Home Depot» (uy-joy jihozlari kompaniyasi)dan atigi $350,000 ortda qolmoqda.
56 yillik tartib bir kun ichida o‘zgardi.
«SpaceX» va «Anthropic» (Sunʼiy intellekt kompaniyasi) sarmoyadorlari uchun saboq
Eng yuqori IPO daromadi har doim ham eng tez o‘sish degani emas. «Nvidia» yillik o‘rtacha 39% natija ko‘rsatgan, «Walmart» esa 21% bilan cheklanadi. Lekin «Walmart» kompaniyasida o‘sish uchun 56 yil vaqt bo‘lgan.
Shunchalik uzoq vaqt davomida sarmoyani ushlab turish esa eng mushkul qism. «Nvidia» kompaniyasi aksiyalari birjada sotila boshlaganidan 14 oy o‘tib, internet ko‘plab kompaniyalari inqirozga uchragan va «Nasdaq» birjasining aksiyalari 80% ga pasaygan edi.
Bu reytingni baholashda yana uch muhim cheklov bor:
- U «Coca-Cola», «McDonald’s» va «Walmart» kabi kompaniyalar yillar davomida to‘lagan dividendlarini hisobga olmaydi.
- Investorlar aksiyani faqat IPO dagi narxda sotib olgan deb hisoblaydi, lekin oddiy sarmoyadorlarga bunday imkoniyat har doim ham taqdim etilmaydi.
- Faqat uzoq vaqt faoliyat yuritib yirik natijaga erishgan kompaniyalar inobatga olinadi.
Hatto «Walmart» kompaniyasi ham ba’zan muvaffaqiyatsiz haftalarni boshdan kechiradi. O‘tgan haftada, qaytar daromad rejadan kam bo‘lgani tufayli, aksiyalar deyarli 6% ga tushib ketdi.
Bugungi IPO xoridorlari uchun esa asosiy savol: kelajak o‘n yilliklarda nimalar sodir bo‘ladi? «SpaceX» aksiyalari $135 narxda taklif qilindi va $150 dan birja savdosini boshladi, tarixiy IPO orqali kompaniya $2 trilliondan yuqori baholandi.
Ularning har ikkisi hali aksiyalarni bo‘lganicha yo‘q. «Walmart» tarixidan esa aksiyalar bo‘linishi kelajakda investorlar uchun qanchalik muhim ekanini ko‘rish mumkin.
