«Chainalysis» blokcheyn tahlili kompaniyasining ma’lumotlariga ko‘ra, Eronning «Islom inqilobi muhofizlari korpusi» (harbiy tashkilot) sanksiyalardan chetlab o‘tish va kiberjiriziy faoliyatlarini moliyalashtirish uchun 2 milliard dollardan ortiq kriptovalyutadan foydalangan. Bu ko‘rsatkich aslida yanada yuqori bo‘lishi mumkin, chunki bu raqam faqat AQSh sanksiyalari bo‘yicha hisoblangan.
Eronning holati dunyoda kriptovalyuta orqali noqonuniy tranzaksiyalar keskin oshganini ko‘rsatadi. Bu o‘sishga Rossiya va Shimoliy Koreya kabi davlatlardan qo‘yilgan boshqa sanksiyalar ham turtki bo‘lmoqda.
Eron va Rossiya blokcheynda noqonuniy faoliyat o‘sishini kuchaytirmoqda
2025-yilda kripto jinoyatlari misli ko‘rilmagan darajaga yetdi. «Chainalysis» kompaniyasining yig‘ilgan ma’lumotlariga ko‘ra, yil davomida noqonuniy kriptovalyuta tranzaksiyalari o‘tgan yilga nisbatan 162 foizga oshib, kamida 154 milliard dollarni tashkil etdi.
Sanksiya qo‘llangan hududlar moliyaviy cheklovlarni chetlab o‘tish uchun kriptovalyutalarga tayanishni sezilarli darajada kuchaytirdilar.
Eronda esa, «Hizbulloh», «HAMAS», va «Husiylar» kabi terrorchi tashkilot deb belgilangan guruhlar va ular bilan bog‘liq tashkilotlar raqamli aktivlardan foydalanib, mablag‘larni o‘tkazish va naqd qilishni tobora ko‘proq afzal ko‘ra boshladi.
G‘arbiy Osiyodagi ushbu davlat noqonuniy kripto iqtisodiyotining o‘sishini boshlagan yagona mamlakat emas edi.
«Chainalysis»ga ko‘ra, Rossiya (davlat) onlayn noqonuniy faoliyatning eng katta ulushiga ega bo‘ldi. Ushbu tendensiya o‘tgan yili davlat o‘zining rubl kursiga bog‘langan A7A5 tokenini joriy qilganidan keyin kuchaydi. Jami hisobda, Rossiyaning yangi stabilkoini bilan bog‘liq tranzaksiyalar kamida 93 milliard dollarga yetgan.
Aynan shu hajm sanksiyaga uchragan tashkilotlar orasida kripto faoliyatining yetti barobar o‘sishiga asosiy sabab bo‘ldi.
Shimoliy Koreyalik xakerlar uzoq yillardan beri kiberxavfsizlik muhitida doimiy tahdid sifatida mavjud. O‘tgan yil ular uchun eng ko‘p zarar keltirgan davr bo‘ldi. O‘g‘irlangan mablag‘ qiymati hamda hujum va yuvish usullarining murakkablashuvi buni isbotlaydi.
Noqonuniy yo‘l bilan qo‘lga kiritilgan mablag‘lar 2025-yilda kripto ekotizimiga katta xavf solishda davom etdi. KXDR (Koreya Xalq Demokratik Respublikasi) bilan bog‘liq xakerlar taxminan 2 milliard dollarga teng mablag‘ o‘g‘irlanishiga javobgar bo‘lishgan.
Buning ustiga, Xitoyning (davlat) noqonuniy faoliyatdagi o‘rni umumiy manzaraga kutilmagan yangi holatlarni olib kirdi.
Kriptovalyuta sohasidagi jinoyatlar jismoniy zo‘ravonlikka ham tarqalmoqda
«Chainalysis» tahliliy tashkiloti payshanba kuni chop etgan hisobotga ko‘ra, 2025-yilda Xitoy pul yuvish tarmoqlari (CMLN) kuchli ta’sir kuchiga aylangan.
Ushbu uyushgan guruhlar blokcheyn asosidagi jinoyatchilikni tezroq rivojlantirgan va yanada kasbiy darajaga olib chiqqan. Endilikda ular maxsus xizmatlar – “yuvish-xizmat” va jinoyatchilik infratuzilmasini qo‘llab-quvvatlashni taklif qilmoqda.
«Huione Guarantee» kabi modellardan foydalanib, ushbu tarmoqlar to‘liq xizmat ko‘rsatuvchi jinoiy operatsiyalarga aylandi. Ular firibgarlik, tovlamachilik, Shimoliy Koreya xakerlik hujumlari, sanksiyalardan chetlab o‘tish va terrorchilikni moliyalashtirishni qo‘llab-quvvatlaydi.
Kriptovalyutaning jinoiy faoliyatdagi o‘rni ortib borishi bilan birga, hisobotda raqamli aktivlar va kuch ishlatilgan zo‘ravon jinoyatlar o‘rtasidagi bog‘liqlik ham oshib borayotgani ta’kidlanadi.
Blokcheyn tahlili bo‘yicha «Chainalysis» tashkiloti onlayn faoliyat bilan inson savdosi va jismoniy bosim orqali amalga oshiriladigan jinoyatlar orasidagi bog‘liqlik tobora kuchayib borayotganini ta’kidladi.
Garchi «Chainalysis» hali ham jinoiy operatsiyalar kripto sohasidagi barcha faoliyatning kichik qismini tashkil etishini ko‘rsatgan bo‘lsa-da, ekotizim xavfsizligi va halolligini himoya qilish katta ahamiyat kasb etmoqda.
