Pekinda faoliyat olib boruvchi o‘qituvchi va sharhlovchi, professor Szyan Syetsin, yaqinda Donald Trampning qaytishi hamda AQSh-Eron urushi haqidagi eski ma’ruzasi internetda keng tarqalgan bo‘lsa-da, u ilgari ham Bitkoin haqida alohida e’tiborli fikrlarni ilgari surgan.
Szyan Syetsin Pekinda dars beradi, u «Yel» (universitet) bitiruvchisi va «Predictive History» («Taxminiy tarix») ijtimoiy tarmog‘i kanali orqali internetda mashhurlikka erishgan. Uning shaxsiy obro‘siga, jurnalistlar hozirgi mojarolar fonida uning avvalroq aytgan Eron urushi haqidagi bashoratlarini yana bir bor ko‘rib chiqqanidan so‘ng ancha oshdi.
Endilikda bu e’tibor, uning yana bir shov-shuvli fikrlaridan biriga yo‘naltirmoqda: Bitkoin aslida xalq ichidan chiqqan ixtiro emas, balki AQSh «Pentagon» (harbiy tashkilot) bilan bog‘liq va yashirin kuzatuv hamda moliyaviy operatsiyalar uchun yaratilgan loyiha sifatida atalmoqda.
Eron prognozlaridan bitkoin bozorida katta qiyinchiliklarga qadar
Eski videoda Szyan Syetsin Bitkoinni “Pentagon” harbiy tashkiloti tomonidan yaratilgan tuzilma deb baholaydi.
U yana davom etib, shunday deydi: “Bitkoin – bu eng zo‘r kuzatuv texnologiyasi sifatida yaratilgan,” deya ta’kidlaydi va uni “eng katta aldovlardan biri,” deb ataydi.
Uning aytishicha, bu da’volar to‘rtta asosiy nuqtaga borib taqaladi. Birinchidan, Bitkoinning noma’lum muallifi borligi, uni yaratishda kim yetarli vaqt, mablag‘, serverlar va texnik bilimga ega bo‘lgani savol ostida qolmoqda.
Ikkinchidan, u AQShning harbiy ilmiy tashkiloti — «DARPA» (tashkilot) internet rivojlanishidagi dastlabki faoliyatini misol qilib keltiradi, ya’ni AQSh harbiy sohasida yaratilgan texnologiyalarning keyinchalik fuqarolik hayotida paydo bo‘lishi tarixda bor degan xulosani bildiradi.
Uchinchidan, u Bitkoinning ochiq kitobi harakatlarni kuzatishda juda qulay ekanini, oxirida esa AQSh «Markaziy razvedka boshqarmasi» (CIA, xavfsizlik tashkiloti) Bitkoindan butun dunyoda maxfiy operatsiyalarni moliyalashtirish uchun foydalanishi mumkinligini ta’kidlaydi.
Professor Jiangningning Bitkoin haqidagi nazariyasi qayerga olib keladi?
Szyanning munozaralarida tarixiy faktlardan ham foydalanilgan. Masalan, «DARPA» tashkiloti ARPANET yordamida zamonaviy internet asoslarini yaratishda muhim rol o‘ynagan.
Lekin bu holat Bitkoin haqidagi xulosasining ishonchliligini kafolatlamaydi.
Bitkoinning dastlabki asosiy maqolasi 2008 yilda «Satosxi Nakamoto» nomi ostida e’lon qilingan. Unda vositachisiz teng-to-teng to‘lov tizimi haqida so‘z boradi.
Uning yaratilishi «DARPA», «Pentagon» yoki «Markaziy razvedka boshqarmasi» (CIA) tashkilotlariga bog‘langanini tasdiqlovchi ochiq dalillar yo‘q.
Szyan bu savolga boshqacha yondashadi. U videoda: “Kim blokcheynni yaratishga vaqt va mablag‘ sarfladi? Kim serverlarni moliyalashtirmoqda? Kim texnologiyaga chuqur ega?” deya tinglovchilarni Bitkoinning yaratilish tarixini yana bir bor o‘ylashga undaydi.
Uning kuzatuv haqidagi nuqtasi biroz murakkab. Bitkoinning blokcheyni ochiq, ya’ni undan foydalanilganda maxfiylik yo‘q. Shunday qilib, undan kriminall holatlarda ham dalil sifatida foydalaniladi.
Shuning uchun, huquqni muhofaza qiluvchi idoralar va kripto-tahliliy tashkilotlar mablag‘larning hamyonlar o‘rtasidagi harakatini aniqlashlari mumkin.
Biroq, bu Bitkoin aynan «Pentagon» tashkiloti uchun kuzatuv vositasi sifatida qurilganini isbotlamaydi.
Vinklevosslarning dalillari yetarli emas
Szyan, shuningdek, «Facebook» ijtimoiy tarmog‘i bilan bitimdan so‘ng, «Vinklevoss» (aka-uka)larning Bitkoinga katta sarmoya kiritganini tilga oladi va ularni Bitkoin “qanday maqsadda ishlab chiqilgani”ni oldindan bilgan, deb ko‘rsatishga urinadi.
U ularning sarmoyasini shubhali deb hisoblab, “Kim bor-yo‘g‘ini biror investitsiya uchun sarflaydi?” deya so‘roq qiladi.
Bu da’vo asossiz. Erta va agressiv investitsiya amalga oshirgan har bir kishi tashabbus va xavf olishga tayyorligini ko‘rsatadi, xolos. Bu, davlat tomonidan kimsadir maxfiy ma’lumotga ega bo‘lganini isbotlamaydi.
Bu juda muhim, chunki Szyanning Bitkoin haqidagi nazariyasi aniq dalillarga emas, balki taxmin va ishoralarga asoslanadi.
U to‘g‘ri savol qo‘yadi: “Ochiq moliyaviy tarmoqdan kim manfaatdor?” Lekin shundan so‘ng u asossiz xulosaga keladi.
Fakt va fikrni ajratish
Szyan ijtimoiy tarmoqlarda mashhur bo‘lib ketdi, chunki geopolitik vaziyat haqida bergan bashorati to‘g‘ri chiqqanga o‘xshaydi. Biroq, bu uning barcha fikrlari ham to‘g‘ri, degani emas.
Uning Bitkoin haqidagi nazariyasi juda ko‘p muhokamalarga sabab bo‘lmoqda va tez tarqalmoqda. Ammo mavjud faktlarga qaraganda, bu fikr tasdiqlangan emas, aksincha, tuhmatga asoslangan, voqealarning haqiqatga mos kelmas afsonaviy talqiniga o‘xshaydi.
