Kriptovalyuta bozorlari tobora rivojlanib borar ekan, ko‘proq savdogarlar amaliy savolga duch kelishmoqda. Hech to‘xtamaydigan bozorda qanday qilib doimiy ravishda ongingiz bilan bo‘lmasdan faol savdo qilish mumkin? Ko‘p hollarda bu savolga javob — yaxshiroq taxmin yoki tezkor javob emas, balki strategiyaga asoslangan savdodir. Bu esa oldindan belgilangan qoidalarga asoslangan holda savdoni bajarishni anglatadi. Ko‘plab platformalarda bu o‘zgarish savdo botlari orqali ifodalanadi. Savdo botlari strategiyani doimiy harakatga aylantiradi.
Yaqinda «BeInCrypto» axborot portali (kripto yangiliklari sayti) bilan suhbatda «Phemex» birjasi (kriptovalyuta savdo platformasi) bosh direktori Federiko Variola, bu dinamikalar savdogarlar savdoni amalga oshirishga yondashuviga qanday ta’sir qilayotganini va nega strategiyaga asoslangan vositalar, jumladan, savdo botlari uzluksiz bozorlarning tartibli ishlashiga yordam berayotganini muhokama qildi.
«BeInCrypto»: Kriptovalyuta bozorlari hech qachon to‘xtamaydi. Savdogarlar odatda qanday tuzilmaviy haqiqatni e’tibordan chetda qoldirishadi va bu vaqt o‘tishi bilan ularning xulq-atvorini qanday shakllantiradi?
Federiko Variola: Ko‘plab savdogarlar 24 soat, 7 kun davomida ishlaydigan bozorda insonga xos qaror qabul qilish juda qiyinligini to‘liq anglab yetmaydi. Kriptoda ochilish yoki yopilish vaqti yo‘q, dam olish yo‘q. Odamlar esa charchaydi, diqqatini yo‘qotadi va hissiyotlarga beriladi. Ana shu tafovut muhim rol o‘ynaydi.
Ko‘p savdogarlar bunga shunchaki ko‘proq harakat qilish bilan javob berishadi: uzoqroq kuzatishadi, tezroq javob beraman deb o‘ylashadi, intizom faqat ko‘proq mehnat qilish deb hisoblashadi. Ammo vaqt o‘tishi bilan bunday yondashuv kuchsizlanadi: charchoq paydo bo‘ladi, hissiyot aralashadi va savdo reaksiyaviy bo‘lib qoladi. Bu tajribaga bog‘liq emas, bu — tuzilmaganlik natijasi. Insonlar to‘xtovsiz bozorni qo‘lda boshqarishga harakat qiladi.
Shu sababli, qaror qabul qilishni va harakatni ajratib olish juda ahamiyatli. Siz qoidalarni bir marotaba belgilaysiz va unga muvofiq doimiy tarzda harakat qilasiz, har daqiqa mukammal qaror kutmaysiz. Ana shu yondashuv — savdo botlari kabi tartibli vositalar asosidagi fikr. Bu orqali hissiy ta’sir kamayadi.
Bu yondashuvni qabul qilgan savdogarlar har bir harakat ortidan yugurmasdan, jarayon va bir xil harakatlarni ustunlikka olib chiqadi. Bu esa uzoq muddat faol bo‘lish va charchab qolmaslik imkonini beradi.
«BeInCrypto»: Siz uchun kriptoda qo‘lda savdo qilish imkoniyati individga bog‘liq emas, balki tuzilmaviy ekanligi qachon oydinlashdi?
Federiko Variola: Foydalanuvchilarning haqiqiy harakatlarini kuzatishga vaqt ajratish natijasida aniq naqshlarni ko‘rdim. Vaqt o‘tishi bilan muammolar turli tajribaga ega savdogarlarda ham doimiy uchraydi: yangi boshlovchilar qiynaladi, tajribali savdogarlar charchab qolishadi. Alomatlar farq qilsa-da, natija ko‘pincha bir xil.
Foydalanuvchi manfaatini birinchi o‘ringa qo‘ygan holda, bu juda muhim ishora. Ko‘plab foydalanuvchilar xavf va mexanizmlarni tushunib turgan bo‘lsa-da, bir xil muammoga duch kelsa, demak, to‘siq individual qobiliyatda emas.
Biz takror-takror ko‘rdikki, savdogarlar g‘oya yo‘qligidan emas, balki stressga tushganda harakatlar izchilligi yo‘qolganidan muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. Ular nima qilishni bilishadi, lekin buni doimiy ravishda bajara olishmaydi. Aynan niyat va bajarish orasidagi shu tafovut katta xafagarchilik keltirib chiqaradi.
Shu sababli, biz vaqt o’tishi bilan barqarorlikni qo‘llab-quvvatlovchi vositalarni ishlab chiqdik. Barqaror ishtirok – bu savdogarning bosqichma-bosqich harakatini qo‘llab-quvvatlash, qo‘lda savdo qilishdan chekinsa ham, keng ko‘lamda harakatlarni tizimlashtirishga yordam berishdir. Aslida, strategiyaga asoslangan savdo insonlar eng ko‘p qiynaladigan joyga tartib olib kiradi va foydalanuvchilarga o‘sishga mos keladigan aniq mezonlar beradi.
«BeInCrypto»: Kriptovalyuta savdosida hamon taxmin va vaqtni aniq belgilashga katta ahamiyat beriladi. Savdogarlar bozorni bashorat qilish va strategiyani bajarish o‘rtasidagi farqni qayerda adashtirishadi, va bu noto‘g‘ri tushuncha vaqt o‘tishi bilan qanday namoyon bo‘ladi?
Federiko Variola: Ko‘pchilik savdogarlar qarashga ega bo‘lishni strategiyaga ega bo‘lish deb hisoblashadi. Ular bozorning keyingi harakatini ayta olsa, qolgan jarayon o‘z-o‘zidan to‘g‘ri bo‘ladi deb o‘ylashadi. Amalda esa, bu kamdan-kam hollarda amalga oshadi.
Muammo bozordagi harakat ularning taxminiga zid bo‘lganda boshlanadi. Pozitsiyalar impulsiv tarzda oshirilishi yoki boshlang‘ich reja to‘liq bekor qilinishi mumkin. Aksariyat hollarda bunday muammolar tuzilmasizlik natijasidir.
Strategiya — bu qarashdan so‘ng nima bo‘lishini belgilab beradi. Botlarga asoslangan strategiyalarda bu tuzilma ichiga o‘rnatilgan bo‘ladi. Masalan, grid bot yo‘nalishni oldindan bilib olmaydi; narx harakatiga qarab oldindan belgilangan qoidalarga amal qiladi. DCA yoki Martingale botlari ham kirish va pozitsiyani shakllantirish jarayonlarida shu mantiqni qo‘llaydi. Bu holatda, strategiya — shunchaki fikr emas, bu bajarilayotgan tizimdir.
Bashoratga tayanadigan savdogarlar ko‘pincha hissiyotga berilib ketishadi. Strategiyaga asoslangan harakatlar esa natijalarni oson baholash imkonini beradi. Bu holda, siz tizim natijasini ko‘rasiz, shaxsiy hissiyotlarni emas.
Shu sababli, savdo botlarini taqdim etuvchi birjalar foydalanuvchi uchun muhim ahamiyatga ega. Ular mustaqil fikrni o‘rnini bosmaydi, lekin bozor tez harakat qilganda savdogarlarga o‘z rejalariga amal qilishda yordam beradi.
«BeInCrypto»: Vaqt o‘tishi bilan savdogarlar rivojlanishini ko‘rganingizda, strukturaviy vositalar – masalan, botlar, qayerda haqiqatan ham yordam beradi, qayerda ular insoniy qarorni to‘liq almashtira olmaydi?
Botlar eng ko‘p bir xildagi harakatlarni ta’minlashda foydalidir, ayniqsa savdogarning dastlabki bosqichlarida. Yangi foydalanuvchilarning aksariyati savdo qilishda qiynaladi. Kopy trading — ular uchun strategiyaga ilk qadam bo‘lib xizmat qiladi. Bu vosita yordamida savdogar har bir harakat haqida mustaqil qaror qilmasdan, yagona tartib asosida savdoda qatnasha oladi va intizomli bajarishni ko‘radi.
Savdogar tajribaga ega bo‘lishi bilan, grid botlar kabi vositalar yanada ahamiyatli bo‘lib boradi. Grid strategiyasi yo‘nalishni taxmin qilmaydi; narx belgilangan oraliqda harakat qilganda tizimli tarzda sotib oladi va sotadi. Aynan bunday strategiya o‘zgaruvchan bozor sharoitida foydalidir. «Phemex»da savdogarlar grid botlardan ham spot, ham fyuchers savdosi uchun foydalanadi. Natijada, ular har bir narx o‘zgarishiga reaksiya qilmasdan, uzluksiz ishlaydigan qoidalarga tayanishadi.
DCA yoki Martingale kabi bot-strategiyalar yanada murakkab pozitsiyalarni shakllantirishni tuzilmalashtiradi. Barcha holatlarda foyda bir xil: bozor notinch bo‘lsa ham, bajarish barqaror qoladi.
O‘qitish va sozlamalarning qulayligi juda muhim. Turli darajadagi savdogarlarni yaxshi tushunish uchun biz o‘zimizni ularning o‘rniga qo‘yib ko‘rdik va strategiyalarning qanday ishlashini sodda qilib tushuntiruvchi qo‘llanmalar va maqolalar yaratdik. Shuningdek, sozlash jarayonini osonlashtirish ustida ishladik: bir marta bosishda bot yaratish va Sunʼiy intellekt parametrlarini kiritish – bular foydalanuvchi mustaqilligini yo‘qotmagan holda, to‘siqlarni kamaytirishda yordam beradi.
«BeInCrypto»: Siz botlarni ilg‘or vosita emas, balki strategiyaga asoslangan savdoda birinchi bosqich sifatida taklif qildingiz. Bu savdogar xulq-atvori haqidagi qanday qarashlarni o‘zgartiradi?
Federiko Variola: «Bu, savdogar strukturaga «tayyor» bo‘lishdan oldin albatta tartibsizlik va noqulayliklardan o‘tishi kerak degan tushunchani inkor qiladi. Ko‘pchilik savdogar uzoq vaqt qo‘lda savdo qilishi, xato qilishi, intuitsiyasini rivojlantirgachgina, keyin tizimli vositalarga o‘tish mumkin deb hisoblaydi. Amalda esa, bunday yondashuv ko‘proq zarar keltiradi.
Birinchi bosqichda savdogar bozordagi eng qiyin muammolar bilan bir vaqtda to‘qnashadi – o‘zgaruvchanlik, noaniqlik va o‘z hissiy reaktsiyalari. Har qanday tuzilmadan xoli holda ular haddan tashqari ko‘p savdo qiladi, shovqinga reaksiya qiladi yoki tez-tez yo‘nalishini o‘zgartiradi. Bu odatlar erta shakllanadi va keyin ularni yo‘qotish juda qiyin.
Botlardan boshlang‘ich nuqta sifatida foydalanish esa bularning teskarisi — inson boshidan boshlab intizomli bajarish nimaliqligini ko‘radi. Bu — strategiyani nusxalash, oddiy grid yuritish yoki asosiy DCA sozlamasidan foydalanish bo‘ladimi, asosiy gap shuki, bajarish qoidalarga asoslanadi, impulsga emas.
«Phemex»da biz aynan shuni inobatga olib, strategik vositalarni loyihaladik. Ba’zi foydalanuvchilar kopy trading orqali strategiyaning o‘zini qanday tutishini ko‘rishdan boshlaydi. Boshqalari oldindan belgilangan parametrlar bilan bot yaratishga o‘tadi. Tajribali savdogarlar esa yanada murakkablik qo‘shib sozlashadi. Muhimi — tuzilma dastlab paydo bo‘ladi, murakkablik esa foydalanuvchi o‘sgani sari asta-sekin kiradi.
Agar siz buni shunday qiladigan bo‘lsangiz, odamlar uchun strategik savdo faqat mutaxassislarga mo‘ljallangan deb tuyulmaydi. Bu o‘rganish jarayonining tabiiy qismiga aylanadi. Vaqt o‘tishi bilan savdogarlar ko‘proq sabrli va barqaror bo‘la boshlashadi.
«BeInCrypto» (axborot nashri): «Phemex» (birja) savdo botlari karnavali strategik savdoga kirish uchun amaliy vosita sifatida savdo botlaridan foydalanishga asoslangan. Ushbu kampaniyani boshlashga qaror qilganingizda, qaysi savdogarlarning xatti-harakati yoki muammolarini tuzatmoqchi bo‘ldingiz?
Federiko Variola: «Foydalanuvchilar tomonidan qaralganda, ko‘pincha bu rivojlanishga emas, balki toliqishga olib keladi. Odamlar ko‘proq savdo qilishadi, lekin bu – nima uchun ekanini aniq tushunmay qilishadi. Ular vaqt va e’tibor sarflaydi, ammo natijada o‘zlariga nisbatan ishonchli yoki barqarorroq his qilmaydilar. Bu holat vaqt o‘tishi bilan norozilik va tushkunlikka olib keladi. «Phemex» (birja)da biz buni turli foydalanuvchilar orasida tez-tez ko‘ramiz. Ba’zi yangi ishtirokchilar futucherlarda o‘zini sarosimaga solib qo‘yadi. Tajribali savdogarlar esa, doimo pozitsiyalarini o‘zgartirish bilan band bo‘ladi, aniq tizimga ega emas.»
«Foydalanuvchi manfaatlarini birinchi o‘rinda qo‘yadigan birja sifatida biz savdogarlarni ongli va aniq harakat qilishlari uchun kerakli vositalar bilan ta’minlash mas’uliyatini his qilamiz.»
Strategiyaga asoslangan savdo har ikki guruhga ham savdoni sekinlashtirish, o‘z qoidalarini aniqlab olish va har qadamda qaror qilish bosimidan chiqish imkonini beradi.
Bu odamlarni nima qilish kerakligini aytib berish emas. Aksincha, ularga bozor doim tezkorlik bilan javob berishga undaganda ham, ular oson ushlab tura oladigan savdo usulini tanlashiga yordam berish haqida.»
«BeInCrypto» (axborot nashri): Future savdosiga ko‘pincha yuqori aylanish (foydalanuvchilarning kirib-chiqishi) xos. Sizningcha, tartibli savdo amaliga rioya qilish qanday qilib savdogarlarni turli bozor sikllarida faol tutishda yordam beradi?
Federiko Variola: «Future savdoda ko‘plab aylanish sababi – harakatlarga tezda javob berishga urinishdir. Bozorlar juda tez o‘zgaradi, yo‘nalishni doim taxmin qilish esa, juda ko‘p savdo va charchoqqa olib keladi.»
Tartibli savdo esa boshqacha yechim taklif qiladi. Grid savdosi, misol uchun, doimiy taxmin qilishni aniq aniqlangan narx oralig‘idagi oldindan belgilab olingan sotib olish va sotish darajalari bilan almashtiradi. Natijada savdogar har bir kichik harakatni avtomatik tarzda qo‘lga kirita oladi, yo‘nalish ortidan quvmaydi. Futurelarda bu yo‘nalish neytral, uzoqqa yoki qisqa bo‘lishi mumkin, ammo qoidalar o‘zgarmaydi.
Bunday tartib savdogarlarni bozor davrlari o‘zgaruvchan bo‘lsa ham faol tutishda yordam beradi. Har bir harakatga javob bermasdan, ular o‘z rejasiga amal qiladi. «Phemex»da (birja) biz ko‘ramiz: aniq savdo tuzilmasi bor savdogarlar bo‘zor o‘zgarishlariga uzoqroq bardosh beradi, doimiy subyektiv qarorlarga tayanmagan holda faol ishtirok etadi.»
Hozirda «Phemex» (birja) savdo botlarini kengroq ommalashtirishga qaratilgan Savdo Botlari karnavalini o‘tkazmoqda. Umumiy mukofot fondi 260 000 USDTgacha yetishi mumkin. Yangi ishtirokchilar uchun ishtirok etganlik uchun 100 USDTgacha mukofot olish imkoniyati bor. Batafsil ma’lumotlarni bu yerda topishingiz mumkin.
