«Eron Islom Respublikasi parlamenti» (parlament) raisi Muhammad Boqir Qolibof “X” ijtimoiy tarmog’ida (avvalgi Twitter) posta joylab, Trampning bozor ochilishidan oldingi bayonotlarini «aks indikator» deb atadi va obunachilariga energiya sohasidagi harakatlarda mutlaqo teskarisini qilishni tavsiya qildi.
Ushbu post bozorga haqiqiy geosiyosiy xavf bosimida «Uoll-strit» (fond bozori maydoni) sarmoyadorlarining eng mashhur past narxda token sotib olish strategiyasi muvaffaqiyatsiz bo‘lgan haftaga ajablanarli bir qatlam qo‘shdi.
TACO savdosi to’siqqa duch keldi
«Tramp doim ortga chekinadi» savdo (TACO — savdo strategiyasi) 2025 yil davomida bozor harakatlarini belgilab berdi. Savdogarlar Tramp sabab yuzaga kelgan har bir pasayishda token sotib olishdi va bir necha kun ichida tiklanishni kutishdi. Ushbu yondashuv Xitoy, Kanada va Yevropa ittifoqi bilan bo’lgan tarif tortishuvlarida ishonchli ishladi.
Biroq, o‘tgan hafta bu strategiya ishdan chiqdi. Donald Tramp Eronning energiya infratuzilmasiga zarba berish muhlatini 27-martdan 6-aprelgacha uzaytirdi. Kutilgan narx tiklanishi esa ro‘y bermadi.
«Barclays» (moliya instituti) strategisti Emmanuel Ko ta’kidladiki, Trampning qarorlarini tez-tez o‘zgartirishi bozor ishonchini susaytirmoqda. Sarmoyadorlar endi kechikishlarni tinchlik sari yo‘l deb emas, balki harbiy keskinlikdan oldingi taktika sifatida ko‘ra boshlashdi.
«Atlanta Federal reserv banki» (markaziy bank filiali) tomonidan olib boriladigan GDPNow statistikasi 1-chorak iqtisodiy o‘sish prognozini 2 foizgacha kamaytirdi va bu bir oy avvalgidan (3.1 foiz) ancha past edi.
Shu bilan birga, «CME FedWatch» ma’lumotlariga ko’ra, bozorlar 2026 yil oxiriga qadar foiz stavkalari deyarli o‘zgarmasligini kutmoqda; har qanday harakat ehtimoli juda past.
Bu yil boshidagi sarmoyadorlar kutgan bir nechta foiz pasayishlaridan butunlay farqli holatdir.
G‘alibaf va obligatsiya bozori ogohlantirishi
Qolibof, ilgari «Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi» (harbiy tashkilot) komandiri bo‘lgan va hozirgi vaqtda Eron hukumati vakillarining eng ko‘zga ko‘ringan vakiliga aylangan siyosatchi, AQSH bilan muzokaralarni rad etishdan ham nariga o‘tdi.
U kuzatuvchilariga Tramp bozor ochilmasidan oldin qilgan postlari foyda olish uchun tuzilgan tuzoq deb tushuntirdi.
«Bozor ochilmasidan oldingi ‘yangiliklar’ yoki ‘haqiqatlar’ ko‘pincha faqat foyda olish uchun tuzilgan. Aslida, bu aks indikator. Aksini bajaring», — yozdi Qolibof.
Bundan tashqari, «Jon Xopkins universiteti» (ilmiy o‘quv yurti) iqtisodchisi Stiv Xenki Trampga qarshi “obligatsiya nazoratchilari” chiqqanini aytdi. Buning sababi — boj urushi va Eron mojarosining birgalikdagi bosimidir.
«AQSH 10 yillik G’aznachilik obligatsiyalari» (moliya vositasi) foizi 4,46 foizga oshdi. Bu foiz 2025-yil aprelida Trampni o‘zaro bojlarni vaqtincha to‘xtatishga majbur qilgan 4,5 foizlik kritik chegaraga yaqinlashmoqda.
Qolibof haftaning boshida ham AQSH G’aznachilik obligatsiyalarini sotib olayotgan moliya tashkilotlari qonuniy harbiy nishon bo‘lishi mumkinligini ogohlantirdi.
Ushbu bayonot obligatsiyalar bozoridagi yana ham ortiqcha fiskal (moliya) xavflarga geosiyosiy xavfni ham qo‘shdi.
Nega eski uslub endi ishlamaydi
TACO strategiyasi samara bergan, chunki Trampning muzokaralardagi hamkorlari iqtisodiy manfaatni ko‘zlagan davlatlar edi. Xitoy, Yevropa ittifoqi va Kanada barqarorlikni istashdi va murosaga tayyor edilar. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi — bu ularning asosiy maqsadi edi.
Eron esa bunday holatni ko‘rsatmayapti. Hatto Eron yetakchisi ilk zarbalarda halok bo‘ldi.
Eron harbiy infratuzilmasi bir necha bor zarba ostida qoldi. Ammo Tehron hali ham muzokaralar tomon siljimayapti. Qolibof yakshanba kuni AQSH rasmiylari ochiq pozitsiya bildirayotgan bo‘lsa-da, Vashington aslida Eron hududiga quruqlikdan bostirib kirishni rejalashtirmoqda deb aybladi.
Brent markali neft narxi 110 dollardan baland bo‘lib turgan, «Hormuz bo‘g‘ozi» hanuzgacha deyarli yopiq, natijada urush zarari narxlarga allaqachon singib ulgurgan.
TACO mantig‘iga tayangan investorlar endilikda shunday bozorda yashamoqda: geosiyosiy xavf endi vaqtinchalik emas, balki doimiy va tuzilmaviy xususiyatli omilga aylandi.
Kelasi haftaga kirayotgan savol shundan iborat: 10-yillik daromad 4,5 foizdan oshsa, Oq uy qanday harakat qiladi? O‘tgan yilgi boj muammosidagi kabi zudlik bilan javob beradimi yoki haqiqiy urush savdo ziddiyatiga qaraganda ancha murakkab va qaytarib bo‘lmas muammomi?
