«Federal Reserve» (Markaziy bank) tomonidan 2025-yilda uchinchi marotaba foiz stavkasining pasaytirilishi natijasida federal fondlar stavkasi 3,5%–3,75% ga tushirilgan. Biroq, bu qaror bitta narsani oshirdi: iqtisodiy inqiroz ehtimoli borasidagi xavotirlarni.
Tahlilchilar ta’kidlashicha, hozirgi tendensiyalar AQSH iqtisodiyotidagi zaifliklarni yuzaga chiqarmoqda va ko‘plab mutaxassislar yaqin orada bozor beqarorligi kutilayotganini aytmoqda.
Mutaxassislar AQSh Federal zaxira tizimining so‘nggi qisqartirishi ortida ogohlantiruvchi belgilarni ko‘rishmoqda
«Federal Reserve» (Markaziy bank) kecha yana bir bor foiz stavkalarini pasaytirdi. Bu sentabr va oktabr oylaridagi qarorlardan so‘ng ketma-ket uchinchi marta amalga oshirilmoqda. Eng so‘nggi qaror natijasida federal fondlar stavkasi 2022-yil noyabridan buyon eng past darajaga tushdi.
Rasmiy bayonotda «Federal Reserve» (Markaziy bank) iqtisodiy faollik umumiy holda mo‘ʼtadil o‘sishda davom etayotganini ta’kidladi. Biroq, siyosatchilar mehnat bozorida seziladigan sustlashish – ishga qabul qilish sur’ati sekinlashib, ishsizlik biroz oshganligini aniq tan oldilar.
«Inflyatsiya yil boshidan buyon oshgan va hali ham nisbatan yuqori darajada qolmoqda. Qo‘mita uzoq muddat davomida maksimal bandlik va inflyatsiyani ikki foiz darajasiga yetkazishga harakat qiladi. Iqtisodiy istiqbol borasidagi noaniqlik hamon yuqori. Qo‘mita o‘z ikkita asosiy maqsadi doirasidagi xavflarga diqqat bilan qaraydi va oxirgi oylarda bandlik borasida salbiy xavflar oshgan deb hisoblaydi», deyiladi press-relizda.
Foiz stavkalarining pasaytirilishi odatda aksiyadorlik va kriptovalyuta bozorlarini quvontiradi, chunki arzonroq kredit olish imkoniyati mavjud bo‘ladi. Ammo barchaning ham kayfiyati ko‘tarilgan emas. Ba’zi bozor kuzatuvchilari bu qarorni ogohlantiruvchi signallar deb talqin qilishmoqda.
Iqtisodchi Klaudiya Sahm ham, agar sarmoyadorlar qo‘shimcha foiz pasayishiga umid qilmoqchi bo‘lsa, ular iqtisodiy inqiroz ehtimolini ham qabul qilishga tayyor bo‘lishlari kerakligini ogohlantirdi. FOMC (Federal ochiq bozorlar qo‘mitasi) ning nuqtali diagrammasi 2026-yilda atigi bitta qo‘shimcha pasayish kutilayotganini ko‘rsatdi. Muhimi, 19 nafar rasmiydan yettitasining fikriga ko‘ra, 2026-yilda ko‘proq pasayish bo‘lmaydi.
«Agar [Jerom] Pauell boshchiligidagi Federal Reserve ko‘proq pasayishlarni amalga oshiradigan bo‘lsa… unda bizda yaxshi iqtisodiyot bo‘lmaydi. Nima tilayotganingizdan ehtiyot bo‘ling», dedi Sahm «Fortune» (axborot nashri)ga.
Foiz stavkasi qisqartirilishi bilan bir paytda Markaziy bank keyingi 30 kun ichida 40 milliard dollar miqdorida davlat obligatsiyalarini sotib olishini e’lon qildi. «Swissblock» (tahliliy kompaniya) Bosh makroiqtisodchisi Henrik Zeberg bu holat ichki iqtisodiy zaiflikni yuzaga chiqarishini aytmoqda.
«Asl haqiqat shuki… Iqtisodiyot ahvoli yaxshi emas. U kuchsizlanmoqda – bu esa likvidlik (naqd pul hajmi) bosimini oshirmoqda, buni FED ko‘radi. Ammo FED oddiy iste’molchi qiynalayotganini tushunmayapti – va bu esa iqtisodiy inqirozga olib keladi», deya izoh berdi Zeberg X ijtimoiy tarmog’ida.
Zeberg ta’kidlashicha, uning iqtisodiy modeli 2024-yil noyabr oyidan beri susayish signalini bermoqda. Bu, Zeberg fikricha, AQSH hozirda iqtisodiy tanazzul sari harakatlanayotganini isbotlaydi.
Iqtisodiy inqiroz belgilarining kuchayishi: ishdan bo‘shatishlar ortib, kichik bizneslar yopilmoqda
Shu bilan birga, inqiroz hodisalarining yana ko‘plab belgilari yuzaga chiqmoqda. Xususan, mehnat bozori bosimi anchayin kuchaymoqda. 2025-yil 1-dekabr holatiga ko‘ra, AQSH ish beruvchilari qariyb 1,2 million kishini ishdan bo‘shatgani haqida xabar bergan.
«Bu pandemiyadan beri eng yuqori ko‘rsatkich va Buyuk inqiroz boshlanganidan buyon rekord darajadagi natijadir», – deb qayd etdi «FactPost» (yangilik portali) X ijtimoiy tarmog’ida.
Bitta tahlilchi aytishicha, agar yillik ishdan bo‘shatishlar bir milliondan oshsa, ko‘pincha iqtisodiy inqiroz tez orada boshlanishini yoki boshlanganini anglatadi.
«The Kobeissi Letter» (axborot xizmati) bu hafta xabar berishicha, AQSHda kichik bizneslarni moliyaviy bosim tobora ortmoqda. Joriy yilda rekord darajada – 2 221 ta kompaniya Subchapter V bandi asosida bankrotlik bo‘yicha ariza topshirgan. So‘nggi besh yil ichida bankrotliklar soni 83% ga oshgan.
Bu o‘sish, qarz chegarasi 7,5 million dollardan 3 million dollarga tushirilganiga qaramay, davom etmoqda. Shunga qaramay, bankrotlik bo‘yicha da’volar tezlashgan.
«Ushbu ko‘rsatkichning oshishi davomli yuqori qarz olish xarajatlari, ehtiyotkor iste’molchilar xarajatlari va umumiy iqtisodiy noaniqlik bilan bog‘liq. Bular kichik bizneslarning daromadiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. AQSHda kichik bizneslar bankrotligi o‘smoqda, xuddi inqirozga o‘xshab», – deya izoh berdi «The Kobeissi Letter» (axborot xizmati) X ijtimoiy tarmog’ida.
Ko‘plab inqiroz belgilarining paydo bo‘lishi fonida AQSH iqtisodiyoti jiddiy sinovlarga duch kelmoqda. Foiz stavkalarining qisqarishi qisqa muddatga yengillik berishi mumkin, biroq chuqur iqtisodiy zaiflik tavakkal yuza sarmoyalarni bosim ostiga qo‘yishi mumkin.
Kriptoinvestorlar uchun eng muhim savol: Bitkoin va boshqa raqamli tokenlar kelajakda ishonchli qimmatbaho vosita sifatida harakat qiladimi yoki bozor tushkunligiga ergashib, riskdan qochish kayfiyatiga mos harakat qiladimi?
