Hindiston tergovchilari eng qadimgi va eng yirik Bitkoin firibgarliklaridan biri yuzasidan muhim yutuqqa erishdi. Hukumat organlari jahon bo’ylab sarmoyadorlardan taxminan 800 million dollarga yaqin pulni o‘zlashtirgan «GainBitcoin» nomli sxemani yaratishda yordam berganlikda ayblanayotgan tadbirkor Ayush Varshniyni qo‘lga oldi.
Ushbu hibsga olish voqeasi deyarli o‘n yil avval, kriptovalyuta bozoridagi dastlabki portlash davrida yuzaga kelgan ushbu firibgarlikdan keyin ro‘y berdi.
Hindiston markaziy tergov byurosi – «Central Bureau of Investigation» (huquq-tartibot tashkiloti) xodimlari Varshniyni Mumbay aeroportida ushladi. U, xabarlarga ko‘ra, Shri-Lankaga chiqib ketmoqchi bo‘lgan. Rasmiylar unga nisbatan maxsus qidiruv eʼlon qilgan va mamlakatdan chiqish nazoratida to‘xtatib qolgan.
Hukumat vakillari ushbu hibs so‘rovi firibgarlik sxemasi qanday ishlaganini ochib berishga yordam berishi mumkinligini aytmoqda.
GainBitcoin sxemasining paydo bo‘lishi va rivojlanishi
«GainBitcoin» dasturi 2015-yillar atrofida paydo bo‘ldi. O‘shanda Bitkoin ko‘pchilik oddiy sarmoyadorlar uchun hali yangi edi.
Uni Amit Bhardvaj ismli shaxs yo‘lga qo‘ygan. Bu platforma «Bulutli Bitkoin mayningi» investitsiya imkoniyati sifatida reklama qilingan edi.
Ishtirokchilarga mayning (ya’ni, kriptovalyutani ishlab chiqarish)ga investitsiya kiritib, 18 oy davomida har oy 10 foiz daromad olish vaʼda qilindi. Bu daromadlar Bitkoin ko‘rinishida to‘lanishi aytilgan edi.
Bu vaʼda qisqa fursatda seminarlar, internet reklamalari va tavsiyaga asoslangan tarmoq orqali keng tarqaldi.
Dastur ishtirokchilari yangi sarmoyadorlarni jalb qilish uchun rag‘batlantirildi. Har bir yangi kiritilgan odam uchun komissiya berilib, shu yo‘sinda tarmoq tez kengaydi. Bu ko‘plab hududlarga – Hindiston, Janubi-Sharqiy Osiyo, Yevropa va Yaqin Sharqqa ham tarqaldi.
Vaqt o‘tib, hukumat organlari bu kabi daromadlarni uzluksiz to‘lash amalda imkonsiz ekanini aniqladi.
Tergovchilarning fikricha, dastlabki to‘lovlar asosan yangi kelgan investorlarning kiritgan pullari hisobidan qoplanar edi. Bu esa Pozi uslubidagi moliyaviy piramidaning asosiy belgisi sanaladi.
Inqiroz va bozor kapitalizatsiyasi tokenini almashtirish
2017-yilga kelib, sxema barbod bo‘la boshladi.
Bitkoin o‘rniga, sxema egasi va jamoadoshlari MCAP deb nomlangan kriptotoken chiqarishni boshlashdi. Bitkoin kutgan jabrlanganlar endi muomalasi cheklangan va narxi noma’lum bo‘lgan yangi token oldilar.
Tergovchilarning ta’kidlashicha, bu token chiqarish sxemaning qulashi muddatini cho‘zish uchun qilindi. Shartli ravishda Bitkoin qarzdorliklarini yangi raqamli aktiv bilan almashtirishdi.
Hukumat organlari «Darwin Labs» (texnologik kompaniya) nomli tashkilotga bog‘liq ishlab chiquvchilar, ayniqsa, platformaning asosiy tizimlari, token saqlovchi hamyon va MCAP tokeni kontraktini yaratishda ishtirok etgan, deb gumon qilmoqda.
Hibsga olishlar, bosh tashkilotchining o‘limi va uzoq davom etgan tergov
Firibgarlik ustasi hisoblangan Amit Bharadvaj 2018-yilda hibsga olingan, biroq keyinchalik garov asosida ozod qilingan.
2022-yilda yurak yetishmovchiligidan vafot etishi ishni yanada murakkablashtirdi. U sxemaning markaziy muallifi deb hisoblardi.
Tergovchilar aldovdan minglab odamlar zarar ko‘rganini taxmin qiladi. Jami 6 600 crore rupiy (800 million AQSh dollari) atrofida mablag‘ jalb etilgan deb hisoblanmoqda.
So‘nggi yillarda ko‘plab promouterlar va sheriklar hibsga olingan. Tergovchilarning aytishicha, tergov jarayonining turli bosqichlarida jami kamida sakkiz kishi hibsga olingan.
Biroq, ish hanuzgacha murakkab bo‘lib qolmoqda.
Firibgarlar mablag‘larni kriptovalyuta hamyonlari, xorijiy birjalar va xalqaro tarmoqlar orqali o‘tkazib yuborgan. Hukumat organlari o‘nlab manzillarda tintuvlar o‘tkazib, raqamli izlarni yig‘ishmoqda.
Nima uchun Varshniy aynan hozir hibsga olindi
Tergovchilarga ko‘ra, Varshniyning bu sxemadagi roli asosan texnik yo‘nalishda bo‘lgan.
U «Darwin Labs» nomli tashkilotga asos solgan. Rasmiylar bu kompaniya «GainBitcoin» uchun asosiy texnologik platformani yaratishda ishtirok etgan, deb hisoblamoqda. Tergov davomida platformani ishlab chiqqan boshqa mutaxassislar ham ko‘rib chiqildi.
Varshniy ilgari hibsga olinmagan. Lekin doimiy nazorat ostida bo‘lgan va unga chiqib ketmaslik xabarnomasi berilgan. Bu, tergovchilar uni mamlakatdan chiqib ketishidan xavotirda bo‘lganini anglatadi.
Uning chet elga chiqib ketishga urinishidan so‘ng hibsga olish amalga oshirildi.
Agar sudda Hindiston firibgarlik va jinoyat til biriktirish to‘g‘risidagi qonunlar asosida aybi isbotlansa, Varshniy bir necha yil, hatto o‘n yil va undan uzoq muddatga ozodlikdan mahrum qilinishi mumkin.
