«Hindiston»ning «Moliyaviy razvedka bo‘limi» (FIU) davlat tashkiloti ma’lum qilishicha, 2024-25 moliyaviy yili uchun mamlakatning noqonuniy pul o‘tkazmalariga qarshi kurashish tizimi doirasida 49 ta kriptovalyuta birjalari ro‘yxatdan o‘tgan.
Bu voqea mamlakatda tobora kengayib borayotgan raqamli aktivlar sohasini davlat nazorati ostida mustahkamlashning muhim bosqichi sanaladi.
Hindistonning moliyaviy razvedka boshqarmasi 49 ta kriptovalyuta kompaniyasi 2024–2025 moliyaviy yili uchun pul yuvishga qarshi talablarga javob berishini ma’lum qildi
«FIU» davlat tashkilotining oxirgi yillik hisobotiga ko‘ra, ro‘yxatdan o‘tgan birjalarning aksariyati mahalliy, ulardan 45 tasi Hindiston hududida faoliyat yuritadi. Qolgan to‘rtta birja esa xorijdagi platformalarga kiradi va «FIU»da hisobot topshiruvchi subyekt sifatida ro‘yxatdan o‘tgan. Bu ularga ochiq hisobot va qonunlarga amal qilgan holda hind foydalanuvchilariga xizmat ko‘rsatishda davom etish imkonini beradi.
Hindistonda kriptovalyutalarga huquqiy jihatdan «Virtual raqamli aktivlar» (VDA) maqomi berilgan. Shu bilan birga, ushbu aktivlar savdosini tashkil etuvchi platformalarga ham «VDA xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar» (VDA SP) deb nom berilgan.
2023-yilda davlat nazoratchilari ushbu tashkilotlarni rasman «Noqonuniy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash to‘g‘risidagi qonun» (PMLA) doirasiga kiritdi. Hisobot topshiruvchi subyekt sifatida, «FIU» VDA SP’lardan shubhali operatsiyalar bo‘yicha maxsus hisobotlar (STR) taqdim etishni talab qiladi.
Ularning majburiyatlariga shuningdek, hamyonlarning foydali egalarini aniqlash va xabar qilish, dastlabki token takliflari yoki token tanlovlarida mablag‘ yig‘ish faoliyatini nazorat qilish va ochiq hamyonlar hamda yopiq hamyonlar o‘rtasidagi tranzaksiyalarni kuzatish kiradi.
Hisobotda «FIU» davlat tashkiloti shubhali operatsiyalar bo‘yicha amalga oshirilgan strategik tahlil natijasida, kriptovalyuta ekotizimida doimiy xavf-xatarlar mavjudligi ta’kidlangan. Ushbu sohada moliyaviy innovatsiyalar va boylik orttirish imkoniyatlari borligi tan olingan bo‘lsa-da, tashkilot raqamli aktivlardan og‘ir jinoyat maqsadida ham foydalanilishi mumkinligini ogohlantirdi. Aniqlangan xavf-xatarlarga kriptovalyutadan «hawala» usulida pul o‘tkazish, noqonuniy qimor o‘yinlari va murakkab firibgarlik sxemalari kiradi.
«Biroq, VDAlar va VDA SP’larda pul yuvish hamda terrorchilikni moliyalashtirish xavflari mavjud, chunki ular butun dunyo bo‘ylab tez operatsiyalar o‘tkazish, tengdan-teng ko‘chirish va tranzaksiyalar oqimini hamda ishtirokchilarni yashirish imkoniyatiga ega», – deyiladi hisobotda.
Shuningdek, hisobotda «FIU» davlat tashkiloti 2024–2025 moliyaviy yili davomida qonunbuzarlik sodir etgan kriptovalyuta birjalariga jami 28 crore rupiy (taxminan 3,1 million AQSH dollari) jarima qo‘llaganini ma’lum qilgan. Oktabr oyida esa regulyator «BingX ijtimoiy tarmog‘i», «LBank», «CoinW», «CEX.IO» va «Poloniex» kabi birjalarga, jami 25 ta savdo platformasiga, mamlakatning noqonuniy pul o‘tkazmalariga qarshi qo‘llaniladigan qoidalarini buzganlik uchun maxsus ogohlantirish maktublari yuborgan.
Talablar kuchaytirilayotgan bir paytda, ayrim yirik xalqaro birjalar Hindiston bozorida faoliyatini qayta tikladi. «Bybit» kriptovalyuta birjasi barcha mahalliy rasmiy ro‘yxatdan o‘tish talablarini bajargach va 1 million AQSH dollari miqdorida jarima to‘lagach, mamlakatda yana ish boshladi.
«Binance» birjasi ham 2,2 million AQSH dollari jarimasini to‘laganidan so‘ng, 2024 yilda Hindistonga qaytdi. Dekabr oyida esa «Coinbase» birjasi foydalanuvchilarni ro‘yxatdan o‘tkazishni qayta tikladi va 2026 yilda milliy valyutada savdo yo‘lini ishga tushirishni rejalashtirmoqda.
Barcha birjalarni nazorat qilish jarayoniga parallel ravishda, davlat organlari kriptovalyutalar bilan bog‘liq firibgarliklarni aniqlash bo‘yicha kurashni kuchaytirdi. Yaqinda amalga oshirilgan chora-tadbirlar orqali, jumladan, 10 yil davomida ishlagan Ponzi sxemasi orqali investorlarni aldash bilan bog‘liq bir necha firibgarliklar fosh qilindi.
