Yaqin Sharqdagi mojaro neft narxlarini oshirmoqda, AQShda inflyatsiya xavfini kuchaytirmoqda va «Bitkoin» (Bitkoin) uchun makroiqtisodiy bosim sinovini yuzaga keltirmoqda.
Asosiy savol paydo bo‘ladi: urush xavfi va ehtimoliy tanazzul fonida eng yirik kriptovalyuta qanday harakat qiladi?
Bloomberg neft narxining uchta mumkin bo‘lgan ssenariysini ko‘rsatadi
Dunyo boʻyicha qazib olinadigan neft va tabiiy gazning beshdan bir qismi Gormuz boʻgʻozi orqali oʻtadi. AQSH va Isroil harbiylariga qarshi Eron hududida oʻtkazilgan zarbalardan soʻng, 2024-yil fevral oyida bu yoʻnalish deyarli yopildi va oqibatda neft narxlari tez oʻsdi. Bu voqea allaqachon narxlarning oshishiga olib keldi.
«WSJ» (axborot agentligi) ma’lumotiga ko‘ra, Brent markali neft fyuchers kontraktlari payshanba kuni bir barrel uchun $100.46 darajasida yopildi. Bu esa 2022 yil avgustidan buyon ilk bor ushbu kotirovka odatiy savdo vaqtida $100 dan yuqorida mustahkamlanganini anglatadi.
Shu fon’da «Bloomberg» (axborot agentligi) bo‘g‘ozning yopiq qolish muddati asosida bir nechta ssenariyni modellashtirdi. Ularning prognoziga ko‘ra, agar bo‘g‘oz bir oy yopiq bo‘lsa, neft narxi bir barrel uchun qariyb $105 dan oshadi.
Agar bu to‘xtalish ikki oy davom etsa, narxlar $140 atrofida bo‘lishi mumkin. Nihoyat, uch oylik to‘liq yopilish natijasida neft $165 atrofida yetishi kutilmoqda.
Yangiliklarimizni «X» ijtimoiy tarmog’i orqali kuzatib boring — eng dolzarb yangiliklar birinchilar qatorida sizga yetadi
«Milk Road Macro» (tahliliy kompaniya) tahlilchilari uzoq muddat yuqori narxlar global iqtisodiyot uchun qanday ta’sir ko‘rsatishini bayon qilib berishdi. Ularning yaqinda e’lon qilingan fikriga ko‘ra, Brent narxi bir barrel uchun $80-$90 atrofida bo‘lsa, bu darajada vaziyat boshqarish mumkin. Ammo qiymat $90-$100 oralig‘iga yetganda, bu iqtisodiy barakatsizlik zonasi hisoblanadi.
«Narxlar shu darajada uzoq saqlansa, iqtisodiy o‘sish sekinlashishi aniq bo‘ladi. «Goldman Sachs» (moliyaviy tashkilot) ta’kidlaganki, neft narxlarining vaqtincha $100 ga chiqishi global o‘sishni o‘rtacha 0,4 foizga pasaytiradi», — deyiladi postda.
$100 dan $120 gacha bo‘lgan oraliq stagflyatsiya hududi hisoblanadi. Ya’ni, iqtisodiy o‘sish sekinlashadi va inflyatsiya pasaymaydi. $120 — $150 oralig‘i esa «xavf zonasi» xisoblanadi.
«Mana shu darajada, odatda, izohlar «makroiqtisodiy bosim»dan «tanazzul xavfi oshmoqda»ga o‘zgaradi. Iqtisodchilar fikricha, AQSh iqtisodiyoti $125 va undan yuqori narxlar uzoq davom etsa, barqaror bo‘lishi qiyin», — deb yozadi «Milk Road Macro» (tahliliy markaz).
Eng so‘ngida, agar neft narxlari bir barrel uchun $150 dan oshsa, bu holat «global zarba rejimi» deb ataladi. Bu bosqichda transport, ishlab chiqarish, oziq-ovqat va energiya xarajatlarining oshishi butun iqtisodiy faoliyat uchun bosim vazifasini bajaradi.
Bunday vaziyatda aholining xarajatlari qisqaradi, korxonalar foydasi kamayadi. «Milk Road Macro» ma’lumotiga ko‘ra,
«Agar narxlar shu darajada uzoq saqlansa, savol butun dunyoda iqtisodiy tanazzul bo‘lish ehtimoliga kelib taqaladi… Moliyaviy sharoitlar qattiqlashadi va markaziy banklar ustama stavkalarni pasaytirishga uncha shoshilmaydi, aynan shu vaqtda iqtisodiyot sekinlashadi».
Inflyatsiya Amerika Qo‘shma Shtatlari Markaziy bankining foiz stavkalarini pasaytirishini to‘xtatib qo‘yishi mumkin
Uzoq muddat yuqori neft narxlari inflyatsiya xavfini oshiradi va markaziy banklarning qarorlarini qiyinlashtiradi. «The Kobeissi Letter» (analitik byulleten) asoschisi Adam Kobeissi «Fed» (AQSh Markaziy banki) tadqiqotiga tayanib, ta’kidlaganidek, neft narxining har $10 ga oshishi inflyatsiyani o‘rtacha 0,2 foizga oshiradi.
«AQShda neft narxi har barrel uchun $95 dan yuqorilasa, bizning modellarimiz bo‘yicha, bu daraja 3 oy davom etsa, AQShda CPI inflyatsiya darajasi taxminan 3,2% ga ko‘tariladi. Bu ko‘rsatkich 2024 yil mayidan buyon eng yuqori daraja bo‘ladi», — deb yozdi «The Kobeissi Letter» (analitik byulleten).
Agar inflyatsiya kutilmalari oshishda davom etsa, «Federal Reserve» (AQSh Markaziy banki) stavkalarni pasaytirishni kechiktirish yoki qisqartirishga majbur bo‘lishi mumkin. CME FedWatch («CME Group» birjasi ma’lumotiga ko‘ra, bo‘lajak FOMC yig‘ilishida foiz stavkasi o‘zgarmasdan qolishi ehtimoli 99,1% ni tashkil qiladi.
Moliyaviy sharoitlar qattiqlashsa, ko‘proq xavfli aktivlar zarar ko‘radi. Xazina obligatsiyalarining daromadliligi oshsa, bozorga kiradigan pul miqdori kamayadi va spekulyativ bozorlarni qo‘llab-quvvatlash pasayadi. Inflyatsiya darajasining yuqoriligi va foiz stavkasining kamaytirilmasligi, xatarli aktivlar, jumladan, Bitkoin uchun qiyin vaziyatni yuzaga keltiradi.
Tanglik sharoitida bitkoin asosiy aktivlardan yaxshiroq natija ko’rsatmoqda
Iqtisodiy qiyinchiliklarga qaramay, so‘nggi bozor ma’lumotlari Bitkoinning ajablantiradigan barqarorligini ko‘rsatdi. Fevral oxirida Eronga nisbatan hujumlardan so‘ng, Bitkoin 7,3 foizga oshdi. U anʼanaviy xavfsiz aktivlar va aksiyalar bozoridan ham yuqori natija ko‘rsatdi.
Bozor tahlillariga ko‘ra, bir paytning o‘zida «S&P 500» (indeks) va «Nasdaq» (birja platformasi) 1 foizdan 2 foizgacha kamaydi, oltin 3,7 foizga arzonlashdi, kumush esa 10 foizdan ko‘proqqa tushib ketdi.
Bitkoinning so‘nggi kuchi va barqarorligi, ayniqsa, davom etayotgan noaniqlik davrida, e’tiborga molik. Biroq, agarda bozorga kirmoqchi bo‘lgan pul miqdori kamayib ketsa, kriptovalyuta derivativlari bozorida katta yo‘qotishlar sodir bo‘lishi mumkin. Chunki kripto bozorlari 24 soat, haftaning har kuni ishlaydi. Bu esa global silkinish paytida ham tezda yutuq, ham kutilmagan yo‘qotishlarni kuchaytiradi.
Yaqin kelajakda, neft narxi yuqori bo‘lib qolsa va markaziy banklar qat’iy siyosatiga sodiq qolaversa, Bitkoinning mustahkamligi sinovdan o‘tadi. Agar «Hormuz» (mintaqa)dagi tanglik pasaysa, xavfga moyillik qaytishi mumkin. Ammo uzluksiz beqarorlik Bitkoinning bosimga bardosh bera olish qobiliyatini yanada sinovdan o‘tkazadi.
«YouTube» ijtimoiy tarmog’idagi kanalimizga obuna bo‘ling, u yerda yetakchi mutaxassislar va jurnalistlar o‘z fikr-mulohazalarini baham ko‘radi
