Chainalysis kompaniyasining katta razvedka tahlilchisi Keytlin Martinning ta’kidlashicha, «Eron Islomiy inqilobiy gvardiyasi» harbiy tuzilmaga davlatning butun kriptovalyuta iqtisodiyotining «nihoyatda katta qismini» nazorat qilmoqda.
Yaqinda e’lon qilingan Xurmuz bo‘g‘ozida yo‘l haqi tizimining joriy etilishi Eronning kriptovalyutalardan foydalanish sohasidagi keyingi kengayishini ko‘rsatadi. Lekin Eronning bu bozoridagi asosiy harakatlantiruvchi kuch sifatida Bitkoin emas, balki steyblkoinlar yetakchilik qilmoqda.
Harbiy tuzilma kripto sohasida kuchli o‘yinchiga aylandi
«BeInCrypto» tahliliy platformasiga bergan intervyusida Keytlin Martin aytishicha, xalqaro sanksiyalarning keng joriy etilishi tufayli, Eron «jonli» kriptovalyuta iqtisodiyotini shakllantirdi. Bu sanksiyalar mamlakatning asosiy xalqaro birjalarga kirishini cheklab qo‘ydi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Eron ichki kriptovalyuta birjalari so‘nggi yillarda sezilarli o‘sish va katta savdo hajmiga erishgan. Mamlakatda kriptovalyutadan foydalanish tobora kengayib borayotgan bo‘lsa-da, Eronning raqamli aktivlar bozorida asosiy kuch sifatida «Islomiy inqilobiy gvardiyasi» harbiy tuzilmasi saqlanib qolmoqda.
Keytlin Martinning hisob-kitoblariga ko‘ra, 2025-yilning to‘rtinchi choragida Eronning kripto faoliyatining qariyb 50% «Islomiy inqilobiy gvardiyasi» ulushiga to‘g‘ri kelgan.
«Islomiy inqilobiy gvardiya mamlakatdagi kripto faoliyatining juda katta ulushini o‘z nazoratiga olgan», deydi u.
Shu bilan birga, Martin bu ko‘rsatkich aniq manzarani yetarlicha aks ettirmasligini ta’kidladi. 2025-yil uchun 3 milliard dollarlik ko‘rsatkich ochiq manbalardan olingan ma’lumotlarga asoslangan eng kam hisobdir.
«Biz davlatlarning o‘z moliyaviy vositalariga va moliyaviy tizimiga kriptovalyutalarni integratsiya qilayotganini ko‘ryapmiz. Ular o‘z an’anaviy aktiv harakatlarini ham kriptovalyutalar bilan bog‘lashmoqda. Shuning uchun, bu faoliyatni kuzatar ekanman, mamlakatdagi kripto bozorining umumiy hajmiga nisbatan rejim tomonidan buncha katta miqdorlar rossiyada ishlatilayotganini ko‘rishim meni hayron qoldirmaydi», dedi u «BeInCrypto»ga.
Steyblkoinlar Eron uchun ustun raqamli vosita sifatida paydo bo‘lmoqda
Eron kriptovalyuta bozori kengayib borar ekan, «Islomiy inqilobiy gvardiya» ham aynan steyblkoinlarga katta e’tibor qaratmoqda. Keytlin Martin sanksiyalar va musodara buyruqlari Eron kriptovalyutalaridan qanday foydalanishini yaxshiroq tushunish imkonini berishini ta’kidladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, AQSH Moliya vazirligining «Xorijiy aktivlarni nazorat qilish boshqarmasi» (OFAC) — davlat idorasi — «Islomiy inqilobiy gvardiyaga» aloqador bir nechta kriptovalyuta hamyonlarini sanksiya ostiga olgan. Shu bilan birga, Isroil davlatining «Milliy terrorizmga qarshi moliyalashtirish byurosi» yuzdan ortiq hamyonlarni musodara qilgan, ularning barchasida steyblkoinlar ishlatilgan.
Martin me’yoriy-huquqiy hujjatlar ham Eron yirik savdo va xarid qilish jarayonlarida steyblkoinlardan keng foydalanayotganini tasdiqlashini bildirdi.
«Biz aniq bilamizki, Eron hukumati steyblkoinlardan foydalanadi», — deya qo’shimcha qildi u.
Bunday tokenlarni chiqaruvchi kompaniyalar ularga egalik qilishni muzlatib qo’yishi mumkin bo’lsa ham, Martin qayd etishicha, ularning AQSH dollariga bog‘langanligi va xalqaro to‘lovlarni juda tez amalga oshira olish imkoniyati sanksiyalarga uchragan, jahon dollar muomalasiga cheklangan mamlakatda ularni juda ma’qul qilmoqda.
«Fikricha, Bitkoin ham hukumat vakillari, ham oddiy eronliklar tomonidan ishlatilmoqda. Ammo to‘lov yig‘ish yoki keng ko‘lamli savdo haqida gap ketganda, steyblkoinlar juda qulay va samarali yechimdir», — deya izoh berdi Martin.
E’tibor qaratish lozim bo‘lgan jihatlar
«Islomiy inqilobiy gvardiyasi» faoliyatining izlari bir yilda 2 milliard dollardan 3 milliard dollarga yetdi. Xurmuz bo‘g‘ozida yo‘l haqi tizimi ishga tushgani haqida xabarlar tarqalgani bois, bu ko‘rsatkichlar tezroq o‘sishi mumkin.
X ijtimoiy tarmog‘ida bizni kuzating, yangiliklardan tezkor xabardor bo‘ling
Tuzilmaning o‘rni yanada aniq bo‘lmoqda. Agar sanksiyalarga uchragan harbiy guruh mamlakat kriptovalyuta bozorining yetakchi ishtirokchisiga aylansa, hamda jahon savdo yo‘llaridagi xizmatlar uchun haqni Bitkoin orqali belgilashni boshlab yuborsa, harbiy tizim bilan moliyaviy tashkilot o‘rtasidagi chegaralar o‘z ahamiyatini yo‘qotadi.
