Ispaniya Prezidenti Pedro Sanches dunyo «global burilish nuqtasi»da turganini ogohlantirdi. U Xurmuz bo‘g‘ozini ochish va Yaqin Sharqdagi barcha energiya infratuzilmasini saqlab qolishni talab qildi, chunki AQSH va Eron o‘rtasidagi urush to‘rtinchi haftasiga kirdi.
Pedro Sanchesning bu bayonoti Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) – xalqaro harbiy ittifoq bosh kotibi Mark Ryutte 22 ta davlat Xurmuz bo‘g‘ozini qayta ochish rejasida birgalikda harakat qilayotganini tasdiqlaganidan bir necha soat o‘tib yangradi. Shu bilan birga, Eron parlamenti spikeri Muhammad Bag‘er Qolibof AQSH G‘aznachilik obligatsiyalarini sotib oladiganlarni harbiy nishon sifatida ko‘radiganini tahdid qildi.
Ispaniya Yevropaning Hormuzdagi energiya xavfiga qarshi harakatiga boshchilik qilmoqda
Pedro Sanches X (ijtimoiy tarmog‘i) — sobiq «Twitter»da post yozib, mojarolar yanada kuchaysa, «bu butun insoniyat uchun uzoq muddatli energiya inqiroziga olib kelishi mumkin»ligini ta’kidladi va «dunyo bu urush natijasida jabr ko‘rmasligi kerak», dedi.
Ispaniya allaqachon aholi va biznes uchun energiya zarbini yumshatish maqsadida 5 milliard yevro miqdoridagi favqulodda yordam paketini e’lon qilgan.
Bu bayonot Yevropa Ittifoqi (YI) — xalqaro tashkilotning kengroq tashabbusiga hamohang. 2026-yil 19-martda Bryusselda bo‘lib o‘tgan sammitda Yevropa yetakchilari Xurmuz bo‘g‘ozini ochish va suv hamda energiya infratuzilmasiga hujumlarni to‘xtatish bo‘yicha moratoriy joriy etishni talab qilganini «AP» axborot agentligi xabar berdi.
Biroq, Ispaniya Xurmuz bo‘g‘ozini ochish uchun harbiy harakatlarda ishtirok etishdan bosh tortdi. Germaniya, Italiya va bir qator boshqa YI a’zo davlatlari ham xuddi shu pozitsiyani egallagan. Natijada, Buyuk Britaniya AQSH yetakchiligidagi koalitsiyaning asosiy Yevropa sherigiga aylandi.
NATOga a’zo 22 davlatning Hormuz rejasida qat’iy majburiyatlar yetishmayapti
Mark Ryutte «CBS» telekanaliga Yakshanba kuni ma’lum qilishicha, Buyuk Britaniya boshchiligidagi rejalashtirish doirasiga Yaponiya, Janubiy Koreya, Birlashgan Arab Amirliklari va Bahrayn ham qo‘shilgan. Umumiy hisobda — 22 ta davlat.
Ryuttening so‘zlariga ko‘ra, guruh uchta asosiy savol ustida ishlamoqda: nimalar zarur, qachon va qaerda kerak bo‘ladi.
«Axios» — axborot sayti ma’lum qilishicha, umumiy bayonot harbiy kemalar yuborish bo‘yicha hozircha aniq majburiyatlar kiritilmagan.
Dastlab, Fransiya bu tashabbusga qarshi chiqqan edi. Lekin Buyuk Britaniya bosh vaziri Keyr Starmer va Mark Ryutte Prezident Emmanuel Makronni e’tirozidan voz kechishga ko‘ndira oldi.
Isroil harbiylari vakili esa alohida tarzda Isroil tomonidan Eron va «Hizbulloh» guruhi (siyosiy-harbiy tashkilot)ga qarshi harbiy kampaniya bir necha hafta davom etishini, shuning uchun energiya va foiz stavkalari bozori qisqa urush ehtimolini hisobga olib narx belgilagan ssenariy endi haqiqatdan uzoqlashganini tasdiqladi.
Eron moliya vazirligining tahdidi obligatsiya bozorlariga yangi xavf omilini qo‘shmoqda
Muhammad Bag‘er Qolibof X (ijtimoiy tarmog‘i) orqali shunday dedi: AQSH G‘aznachilik obligatsiyalari «eronda qonga botgan». U amerikalik harbiy byudjetini moliyalashtiradigan moliyaviy tashkilotlar ham qonuniy harbiy nishonga aylanishini aytdi.
Bu tahdid shunday paytga to‘g‘ri keldi: Eron shanba kuni Negev yadroviy tadqiqot markazi yaqinidagi Isroilning Dimona va Arad shaharlariga zarba bergani haqida «Euronews» axborot agentligi yozdi.
Bu bayonot suveren qarz xavfi elementini kiritadi. Bu esa, moliya bozorida hozir yirik qiyinchiliklar fonida. AQSHning 10 yillik obligatsiyalari rentabelligi o‘tgan hafta 4,38%ga yetib, 2025-yil iyulidan beri eng yuqori ko‘rsatkichga chiqdi. Shu orada dunyo obligatsiya va aksiyalari birga arzonlashib, anʼanaviy «xavfsiz panjara» funksiyasini bajara olmayapti.
Bu orada, AQSH G‘aznachiligi dengizda to‘xtab qolgan taxminan 140 million barrel Eron neftiga qarshi sanksiyalarni bekor qildi.
Lekin «Global Markets Investor» — investitsiya kompaniyasi fikricha, bu bochkalarning ayrimlari allaqachon qorong‘i (ruxsatsiz) kemalar orqali Xitoyga yetib borgan. Shuning uchun AQSH ruxsatnomasi bozor taklifini oshirmaydi, lekin Eron uchun xaridorlar soni va har barrelga daromad ortadi.
Eron neft ishlab chiqarishi 2024-yilda kuni 5,1 million barrelga yetdi. Bu — 1978-yildan beri eng yuqori ko‘rsatkich. Ammo urush sharoitida bozorda ishlab chiqarish maksimal hajmga chiqqan bir vaqtda, Brent markali neft narxi allaqachon har barrel uchun $112 dan yuqori savdolanmoqda.
Hozirda Ispaniya bu vaziyatni burilish nuqtasiga chiqdi deya ta’riflamoqda. NATO reja tuzmoqda, lekin harakatga o‘tmagan. Eron AQSH moliya tizimiga qarshi ritorikasini kuchaytirmoqda. Isroil urush tez tugamaydi, deya rasman bildirgan. Bular diplomatik ogohlantirishlar va harbiy haqiqat o‘rtasidagi tafovut tobora kengaymoqda, degan ma’noni beradi.
Energiyaga, obligatsiya va kripto bozoriga keyingi ta’sirchi omil — 22 davlatdan iborat koalitsiya rejalashdan amaliy harakatga o‘tadimi yoki Xurmuz bo‘g‘ozi aprelgacha yopiq qoladimi, degan savolda.
