«Viva Respublika» (fintech kompaniyasi), Janubiy Koreyaning eng yirik moliyaviy texnologiyalar platformasi «Toss»ning operatori sifatida, nafaqat stabilkoinlarni chiqarish, balki ularni tarqatishni ham rejalashtirmoqda. Ushbu bayonot mamlakatda tez orada joriy etiladigan stabilkoin tartibiga tayyorlanayotgan yirik kompaniyalar safini yana bir kuchli ishtirokchi bilan to‘ldiradi.
Bu harakat Janubiy Koreyaning yetakchi texnologik va moliyaviy tashkilotlari stabilkoinlar bo‘yicha muhim qonunchilikdan oldin o‘z o‘rnini mustahkamlashga harakat qilayotgan bir paytda amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga, so‘nggi vaqtlardagi operatsion muammolar, jumladan, «Toss» platformasidagi qimmatli texnik nosozliklar natijasida, kompaniyalarning orzulari amaldagi imkoniyatlaridan oshib ketganini ko‘rsatmoqda.
Yangi mahsulot qo‘shish emas, balki asosiy tizimni yangilash
«Viva Respublika»ning boshqaruvchi direktori Seo Chang-xun «2026 Blokcheyn Uchrashuv Konferensiyasi»da (BCMC) Seul shahrida 12-mart kuni ma’lum qildi. «Money 3.0: Keyingi davrni Toss ochadi» mavzusida so‘zlagan Seo Chang-xun stabilkoinlarni kompaniyaning moliyaviy xizmatlari uchun yangi yo‘nalish emas, balki infratuzilmani yangilash deb atadi.
«Toss» stabilkoinlarni chiqarish va tarqatishni birgalikda amalga oshirishni istaydi», – dedi Seo Chang-xun. – «Biz uchun tarmoq infratuzilmasi bu jarayonning asosiy poydevoridir».
Bu biznes yondashuvi «Toss»ning yaratilish tarixiga o‘xshab ketadi. Kompaniya banklarni to‘lovsiz pul o‘tkazish servislarini joriy qilib, moliyaviy bozorni o‘zgartirgan edi. Endi esa stabilkoinlar yordamida oraliq o‘rindagi tashkilotlarni blokcheyn asosidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lov tarmoqlari bilan almashtirish va yangi daromad manbalarini ochishni rejalashtirmoqda.
«Toss» bugungi kunda 30 million foydalanuvchiga ega va unga bank sohasidan tortib, qimmatli qog‘ozlar hamda to‘lov xizmatlarigacha bo‘lgan keng ko‘lamli ruxsatnomalar berilgan. Unga qarashli bank 2026 yil oxiriga qadar qariyb 500 000 ta va 2027 yilda 700 000 ta to‘lov terminalini o‘rnatishni rejalashtirmoqda. Bu esa stabilkoin asosidagi hisob-kitoblarni oddiy savdo shahobchalarigacha yetkazadi.
Boshlanish chizig‘ida ko‘plab ishtirokchilar
«Toss» bu sohada yolg‘iz emas. O‘tgan hafta «Coupang Pay» (fintech bo‘limi), Amerika fond birjasida (NYSE) ro‘yhatdan o‘tgan savdo kompaniyasi «Coupang» (e-tijorat tashkiloti) tarkibidagi xizmat, stabilkoinlarni chiqarish bo‘yicha mas’uliyatli yuridik vakil talab etuvchi ish o‘rinlarini e’lon qildi. «Coupang» (e-tijorat tashkiloti) 2023 yilda taxminan 33 milliard dollar daromad topgan. U stabilkoinlarni joriy qilish orqali har yili kartadan foydalanish va xalqaro pul o‘tkazmalari uchun to‘lanadigan xarajatlarni qisqartirish hisobiga 200 million dollargacha mablag‘ni tejashi mumkin.
«Kakao» (texnologik kompaniya), aholining 95 foizidan ortig‘ini qamrab oluvchi messenjer dasturi orqali «Kaia» blokcheynida Koreya voniga tenglashtirilgan stabilkoin ishlab chiqmoqda. Yirik banklar — «KB Kukmin», «Shinhan» va «Hana» — stabilkoin asosida hisob-kitob qilish bo‘yicha sinov loyihalarini o‘tkazmoqda. Jahon darajasidagi ishtirokchilar — «Circle» (kriptovalyuta kompaniyasi) va «Tether» (kriptovalyuta kompaniyasi) ham bozorda paydo bo‘lish umidida Janubiy Koreyada o‘z savdo belgilari uchun ariza topshirganlar.
Qonunchilik asosi bu – «Raqamli aktivlar asosiy to‘g‘risidagi qonun» (Digital Asset Basic Act), ya’ni Janubiy Koreyada stabilkoinlar uchun ilk maxsus tartib o‘rnatiladigan hujjat. Hukmron «Demokratik partiya» (siyosiy partiya) tarkibidagi Raqamli aktivlar uchun ishchi guruh bu oyda qonun loyihasini taqdim etishni rejalashtirmoqda. Lekin, moliyaviy xizmatlar komissiyasi («Financial Services Commission», davlat organi) bilan muzokaralar, Eron urushi siyosiy kun tartibini band etib turgani sababli, noma’lum muddatga qoldirildi. Eng muhim ochilmagan savollardan biri — birja egalik bo‘yicha cheklovlar. Amaldagi loyihaga ko‘ra, har bir jismoniy shaxs uchun 20 foizlik chegarasi, korporativ kompaniyalar uchun esa 34 foizlik istisno belgilanmoqda. «Koreya Markaziy banki» (moliyaviy tashkilot) esa stabilkoin chiqaruvchilarda banklar ulushini 51 foizga yetkazishni taklif qilmoqda. Bu talab qanot to‘qiydimi yoki yo‘q – haligacha ochiq savol bo‘lib turibdi.
Ishtirokchilar orasida ishonch yetishmasligi poygani murakkablashtirmoqda
Bu katta orzular Janubiy Koreya texnologik va moliyaviy platformalariga nisbatan ishonch pasaygan bir paytda paydo bo‘ldi.
10-mart kuni — BCMC taqdimotidan atigi ikki kun oldin, «Toss Bank» (bank tashkiloti) ilovasida Yapon iyenasining kursi haqiqiy qiymatdan deyarli ikki barobar past ko‘rsatildi va bu xato yetti daqiqa davom etdi. Natijada 19,4 million dollarga teng tranzaksiyalar amalga oshirildi va bank 6,9 million dollarlik zarar ko‘rdi. Avto-almashuv funksiyasi muammoni yanada kuchaytirib yubordi. Janubiy Koreya moliyaviy nazorat xizmati («Financial Supervisory Service», davlat organi) favqulodda tekshiruv boshladi.
Bu vaziyat ayniqsa og‘riqli bo‘ldi, chunki «Toss» hozirda NASDAQ (fond birjasi) ro‘yhatidan o‘tishga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Investitsiya banklaridagi manbalar mahalliy ommaviy axborot vositalariga kompaniyaning texnik ishonchliligiga shubha paydo bo‘layotganini ta’kidladi. Bu esa kompaniyaning raqamli moliyaviy infratuzilma uchun ishonchli platforma bo‘lishga da’vosiga butunlay zid tushadi.
«Coupang» (e-tijorat tashkiloti) ham o‘zining murakkab operatsion muammolari bilan kurashmoqda. 2025 yil oxirida yuz bergan axborot sizib chiqishi natijasida 33,7 million foydalanuvchining shaxsiy ma’lumotlari oshkor bo‘ldi. Bu esa mamlakat aholisi sonining deyarli uchdan ikki qismini tashkil qiladi. Hodisa kompaniya bosh direktorining iste’fosi, 1,17 milliard dollar miqdorida kompensatsiya rejasini ishlab chiqish, politsiya tomonidan reydlar va doimiy muvofiqlik tekshiruvlariga olib keldi. Kompaniya hozirda stabilkoinlar bo‘yicha yuridik guruh tuzayotgan bo‘lsada, hamon oldingi muammolarni ham boshqarishi kerak.
Janubiy Koreyaning mahalliy kripto operatorlari ham o‘z obro‘siga putur yetkazadigan voqealar bilan to‘qnash kelgan. 2025 yildagi «Upbit» (kripto birja) xakerlik hujumi va «Bithumb» (kripto birja) platformasida yuzaga kelgan ortiqcha Bitkoin (kriptovalyuta) yuborilishi bilan bog‘liq xatolik raqamli aktiv bozorida ishonchning yanada zaiflashishiga olib keldi.
«Toss» uchun asosiy savol — orzu va amaldagi natija o‘rtasidagi tafovut qalay qisqaradi? Qisqa, atigi yetti daqiqa davom etgan xorijiy valyutada kurs xatosi milliardlab von yo‘qotilishiga sabab bo‘ldi. Stabilkoinlar uchun zarur bo‘lgan infratuzilma esa bundan ham yuqori ishonchlilik talab qiladi; demak, xavf darajasi yanada oshadi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi – bular ishonch bilan o‘lchanadi. Faoliyat nafaqat yangiliklar, balki mas’uliyat bilan belgilanadi. Kriptosohada vaqt – bu nafaqat pul, balki ishonch.
