Kriptovalyuta bozori oktyabr oyidagi inqirozdan to‘liq tiklana olmadi. Bu voqea ko‘plab yo‘qotishlar va ommaviy likvidatsiyalarga olib keldi.
Foiz stavkasining pasaytirilishi, pul muomalasining oshirilishi va AQSH dollari indeksi (DXY) kamayganiga qaramay, «Bitkoin» va butun bozor uchun kutilgan «buqa bozori» — narxlarning tez o‘sishi sodir bo‘lmadi. Bu holat ishtirokchilar orasida xavotir uyg‘otmoqda. Biroq, yangi ma’lumotlar shuni ko’rsatadiki, bozordagi inqirozga sabab bo‘lgan asosiy omillardann biri — ortiqcha qarzga olingan datchiklar kamaymoqda.
Kriptovalyuta bozori zaifligining mohiyatini tushunish
Oktyabr oyidagi bozor inqirozi kriptovalyuta tarixida eng katta miqdordagi likvidatsiyaga sabab bo‘ldi. «BeInCrypto» (“Internet axborot nashri”) habariga ko‘ra $19 milliarddan ortiq qarzga olingan pozitsiyalar tugatildi.
Ushbu voqea «Crypto Black Friday» deb nomlangan bo‘lib, bu voqea sababi sifatida AQSH Prezidenti Donald Tramp tomonidan Xitoyga 100% boj solig‘i joriy etilishi e’lon qilinishi qayd etildi. Biroq, pasayish davom etgani bozor tizimida yanada chuqur zaifliklarni ochib berdi.
Noyabr oyida ham qo‘shimcha likvidatsiya to‘lqinlari sodir bo‘ldi. «BeInCrypto» (“Internet axborot nashri”)ga ko‘ra, bozor bir necha bor 1 milliard dollardan ortiq likvidatsiyani boshdan o‘tkazdi.
Ushbu pasayishlar odatda bozorga ta’sir qiladigan omillardan mustaqil tarzda yuz berdi. Noyabrning o‘rtalarida «Kobeissi Letter» (“Axborot byulleteni”) qayd etishicha, «Bitkoin» qiymati kamayishda davom etdi, hatto Prezident Donald Tramp Amerika uchun «kriptoda birinchi bo‘lish» asosiy maqsad ekanini ta’kidlaganidan keyin ham o‘zgarish bo‘lmadi.
Materialda dastlabki bosim institutsional investorlarning bozordan chiqib ketishi natijasida vujudga kelgani ta’kidlangan. Agar bozor o‘rtacha darajadagi qarz bilan ishlaganida, bu chiqish vaqtinchalik notenglikka sabab bo‘lardi va narxlarning keskin tushishiga emas, faqat qisqa muddatli orqaga chekinishiga olib kelardi.
«Muammo — ushbu chiqib ketishlar fonida ortib borayotgan ortiqcha qarz miqdoridadir… Juda katta leverage (qarz) bozorni haddan tashqari sezgir holga keltirdi», — deya ta’kidlanadi «Kobeissi Letter» (“Axborot byulleteni”) tomonidan ijtimoiy tarmog‘i.
Likvidatsiyaga sabab bo‘lgan sotuvlar domino effekti yaratdi. Har bir majburiy sotuv to‘lqini narxlarni yanada tushirdi, bu esa navbatdagi likvidatsiyaga olib keldi va pasayish tezlashdi. Natijada narxlar o‘ta tez va keskin tushib ketdi.
Leverage qisqarishi va bozorning yangilanishi bo‘yicha dalillar
Inqirozdan so‘ng bozor tuzilmasida katta o‘zgarishlar yuz berdi. «Coinglass» (“Ma’lumotlar platformasi”) ma’lumotlariga ko‘ra, «Bitkoin»ning bozorga ochiq pozitsiyalari (Open Interest) sezilarli darajada kamaygan.
Bu kamayish shuni anglatadiki, treyderlar kelajak va doimiy pozitsiyalarini yopmoqda, natijada hosilalar (derivativ) bo‘yicha umumiy qiymat ham pasaymoqda. Oddiy qilib aytganda, qarzli operatsiyalar bozordan tozalanmoqda.
«Alphractal» (“Tahlil platformasi”) ma’lumotiga ko‘ra, avgustdan noyabrgacha «Bitkoin» tarixidagi eng yuqori miqdordagi qarzli bitimlar amalga oshirildi. Bir kunda 19 ta birjada 80 millionta tranzaksiya ro‘yxatga olingan. Bu faollik hozirda pasaygan: 7 kunlik o‘rtacha ko‘rsatkich hozir 13 million atrofida.
«Oktyabrdagi yirik likvidatsiya voqeasidan so‘ng bozor «Bitkoin» va qarzga olish borasida ancha ehtiyotkor bo‘ldi», — deyiladi Alphractal (“Tahlil platformasi”) ijtimoiy tarmog‘i sahifasidagi xabarda.
«Bitkoin» bo‘yicha qarzga olingan likvidatsiyalarning pasayishi aniq. Biroq, «Efirium» bo‘yicha holat murakkabroq. ETH — «Efirium» tokenlar savdosi 2025 yilda qariyb 50 milliongacha yetdi. Oxirgi haftalar faoliyati ham yuqori: 7 kunlik o‘rtacha ko‘rsatkichi 17,5 million.
Bu esa treyderlar hozirda qarzli savdolarni asosan «Bitkoin»da qisqartirayotganini ko‘rsatadi. Tahlilchi NoLimit o‘z ijtimoiy tarmog‘i sahifasida qo‘shimcha qiladi: “Altkoinlar uchun ham hozir ortiqcha qarz qisqarayotganini ko‘rish mumkin, bu esa ijobiy belgidir.”
Xulosa qilib aytganda, bozor hanuz zaif bo‘lsa-da, qarzlar hajmining kamayishi asosiy xavflardan birining zaiflashayotganini bildiradi. Agar bu holat davom etsa, kelajak tiklanish uchun barqaror poydevor yaratishi mumkin. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi, eng muhimi, ishonch barqarorligi.
