Kriptovalyuta bozorida oddiy investorlar ishtiroki ushbu davr davomida muntazam ravishda kamayib bordi va yil oxiriga yaqinlashar ekan, bu qiziqish yanada sustlashdi.
Ba’zi tahlilchilar oddiy investorlar faoliyatining pasayishini hali ham an’anaviy tarzda bozor tubi (ya’ni eng quyi nuqtasi) belgisi sifatida talqin qilsa, boshqalar esa hozirgi pasayishni chuqurroq ijtimoiy va madaniy o‘zgarishlar natijasi deb bilmoqda. Ularning fikricha, investorlarning diqqat-e’tibori butunlay kriptodan boshqa sohalarga o‘tdi.
Oddiy sarmoyadorlarning befarqligi bozordagi minimum darajami yoki yangi bosqich boshlanishimi?
Kriptovalyuta bozorining pasayishi ko‘plab tahlilchilarni potensial tub (pastki nuqta) chaqirishga undadi. Ular bunga blokcheyn tarmog‘idagi ma’lumotlar, texnik ko‘rsatkichlar va investorlar xatti-harakatidagi o‘zgarishlarni sabab qilib ko‘rsatmoqda. Aynan oddiy investorlarning befarqligi ko‘plab tahlilchilar tomonidan muhim pastki nuqta belgisi deb hisoblanadi.
Tahlilchilar ta’kidlashicha, yomon kayfiyat shu qadar kuchaygan va ishtirokchilar soni kam bo‘lgan davrlar ko‘pincha bozorda eng past nuqta bilan to‘g‘ri kelgan. Shuning uchun bugungi befarqlik ko‘plab tahlilchilar uchun yangi burilish nuqtasi bo‘lib tuyulmoqda.
«Oddiy investorlar bozorga eng yuqori nuqtasida kiradi, eng pastida emas. Hozirgi vaqtda ularning yo‘qligi, bu hali yuqori nuqta emas, balki pastki nuqtaning shakllanishi belgisidir», — deya ta’kidladi bir tahlilchi.
Biroq, yangi ma’lumotlar vaziyat o‘zgarganidan darak beradi. Yaqinda tahlilchi Lyuk oddiy investorlarning faoliyatida chuqurroq o‘zgarish borligini ko‘rsatib o‘tdi. Uning ta’kidlashicha,
«Bu — madaniy hodisa. Jamiyatda o‘zgarish bor. Diqqat boshqa joyga o‘tdi».
Buni tasdiqlovchi yaqqol misol: kriptokontent platformalariga qiziqishning keskin tushib ketgani. Masalan, 139 000 obunachisi bor kripto YouTube blogeri so‘nggi besh yil ichidagi eng kam tomoshabinlar sonini qayd etdi.
Kripto sohasidagi mashhur ta’sirchanlar ham e’tiborni an’anaviy aksiyalarga qaratmoqda. Bu tendensiyalar esa, e’tibor vaqtincha kamayib emas, balki butunlay yo‘qolayotganidan dalolat.
Yosh investorlar orasida ham qarashlar o‘zgargan. Endi kriptovalyutalar, masalan, bashoratli bozorlar va kriptoga aloqador aksiyalar kabi kirish oson va «rag pull» (aldov sxemalari) xavfi past bo‘lgan alternativalar bilan raqobat qilmoqda.
«Har bir investitsiya varianti yanada ochiq bo‘lyapti. COIN aksiyalar bilan savdo qilishni qo‘shyapti, HOOD esa nol muddatli opsionlarni joriy etdi, bashoratli bozorlar ommaga ochildi… Barcha imkoniyatlar qo‘l ostida, lekin kriptoda oldin bo‘lgan “qonunsiz” va “rag pull” xavfi bo‘lmagan holda», — deydi Lyuk o‘z fikrida.
Yaqinda «BeInCrypto» (media kompaniya) ma’lumotiga ko‘ra, ko‘plab yangi investorlar davom etayotgan inflyatsiya va makroiqtisodiy noaniqliklar tufayli kriptovalyutadan ko‘ra tilla va kumushni afzal ko‘rmoqda. Bu esa, katta avlod o‘zgarishini ko‘rsatmoqda.
Kriptovalyuta sohasining obro‘siga tez-tez sodir bo‘layotgan xakerlik va firibgarliklar ham salbiy ta’sir qilmoqda. «Chainalysis» (tahlil kompaniyasi) ma’lumotiga ko‘ra, 2023 yil yanvardan dekabr boshigacha kriptoindustriyada 3,4 milliard dollardan ortiq mablag‘ yo‘qotilgan.
Ushbu davrda xavfsizlik bilan bog‘liq holatlar oshdi. Hujumchilar tobora murakkabroq usullar yordamida mablag‘larni o‘g‘irlash va oddiy foydalanuvchilarni aldashga urinmoqda.
«Endi kriptoda bo‘lish “uyatli” ishga aylandi. Oddiy ishtirokchi uchun firibgarliklar juda ko‘p. Hozir yoshlik ishlash uchun ko‘proq «Sunʼiy intellekt» (AI) sohasini tanlayapti yoki boshqa yo‘nalishga qiziqadi. Oddiy aholi kriptoga qayta kirishni istamayapti, ayniqsa, luna, ftx va bozor likvidligi yo‘q bo‘lgan JPEG (surat tokenlari) muammolaridan so‘ng obro‘ni qaytara olmadik», — deydi bozor holatini kuzatuvchi Keyt, o‘z so‘zida.
Yirik moliyaviy institutlar kirishi bozor dinamikasini o‘zgartirmoqda
Oddiy investorlar qiziqishining pasayishiga qaramay, yirik moliyaviy tashkilotlar kriptoga kirishni kengaytirmoqda. «Polygon Labs» (blokcheyn kompaniyasi) xodimi Ayshvari Gupta «BeInCrypto» (media kompaniya) ga aytishicha, hozirda kriptovalyutaga kirayotgan mablag‘larning 95 foizini aynan yirik tashkilotlar ta’minlayapti. Oddiy odamlarning ulushi esa 5-6 foiz atrofida qoldi.
Raqamli aktiv g‘aznalari (DATs) sonining ortishi va eski moliyaviy tashkilotlarning kriptoga kirib kelishi natijasida bozor tobora ko‘proq yirik investorlar tarafidan boshqarilmoqda. Ammo bunday holat ijobiy ham, salbiy ham bo‘lishi mumkin.
Institutsional ishtirok sohani rasmiylashtirib, kirishni osonlashtiradi. Biroq, dastlab kriptovalyutaga ko‘plab odamlar aynan an’anaviy moliyadan qochish uchun kirardi. Endilikda yirik moliyaviy muassasalar hukmronligi bu asosiy maqsadga zarar yetkazishi mumkin.
«Eski brokerlik kompaniyalari, masalan «Schwab» va «JPMorgan» (moliyaviy tashkilotlar) kirib kelib, davlat ham qiziqish bildirar ekan, kripto uni mashhur qilgan qatlamini yo‘qotmaqdami?» — deya so‘radi Lyuk.
Lyuk avvalgi ayirboshlash bozoridagi (ayirbosh bozor) mizojlar o‘zgarishini oldin ham ko‘rganini tan oldi. Lekin u, yangi omillar endi «o‘yin qoidalarini o‘zgartirayotganiga» urg‘u berdi.
«Kripto hozir o‘tkinchi aktivdan infratuzilma vositasiga aylanayotgan ko‘rinadi», — deya qo‘shimcha qildi u.
Agar oddiy investorlar ishtiroki haqiqatan ham barqaror kamaygan bo‘lsa, eng muhim savol: kelajakda kriptovalyutaning haqiqiy amaliy foydasi aynan shu sarmoya ruhi yo‘qolishini to‘ldira oladimi? Hozir blokcheyn to‘lovlar, yetkazib berish zanjiri va markazsizlashtirilgan moliyada tobora ko‘proq qo‘llanmoqda.
Biroq, bu o‘zgarishlar avvalgi bozor bosqichlaridagi kabi katta qiziqish hosil qiladimi yoki yo‘qmi, hozircha aniq emas. 2026 yil yaqinlashar ekan, kripto yo‘nalishidagi bu jarayonlar vaqtinchalik bosqichmi yoki uzog‘i bilan yangi o‘zgarishmi — yaqqolroq namoyon bo‘ladi.
