Kriptovalyuta bozorida yelka orqali savdo qilish darajasi 2025-yildagi eng yuqori cho‘qqisidan hâlî ham ancha pastda. Bu haqda «CoinGecko» tadqiqot tashkilotining Kripto doimiy kontraktlar holati 2026 hisobotida aytilgan.
Ochiq pozitsiyalar ya’ni, savdoda faol ishtirok etilayotgan umumiy qiymat, 2025-yil 7-oktabrda 210 milliard dollarga yetgan edi. Besh kundan so‘ng, 10-oktabrda bozor tozalash hodisasi yuz berdi va 2026-yil apreliga kelib bu ko‘rsatkich 99,09 milliard dollargacha kamaydi. Bu esa ochiq pozitsiyalar hajmi eng yuqori davrga nisbatan 50 foizdan ko‘proq pasayganini ko‘rsatadi. Demak, savdogarlar xavfni yelka orqali takror oshira boshlashgani yo‘q.
Ochiq pozitsiyalar haji eng yuqori nuqtadan 50% dan koʻproq pastda
Bu pasayish sharoitida kripto derivativlari bilan savdo qilishda markazlashgan doimiy (perpetual) birjalar, ya’ni yirik online savdo maydonchalari hanuz ustunlik qilmoqda. Lekin ularning faoliyati 2026-yilda sustlashdi.
Eng yaxshi 11 ta markazlashgan doimiy birja 2025-yilda o‘rtacha oyiga 7,11 trillion dollarlik savdo hajmini qayd etdi. 2026-yilning dastlab to‘rt oyida esa bu ko‘rsatkich 4,69 trillion dollarga tushdi. Bu 34 foizlik pasayish degani.
«Binance» savdo platformasi va «OKX» birja kompaniyasi eng yirik platformalar bo‘lib qolmoqda. 2026-yil boshida «Binance» birjasida doimiy savdo bozori ulushi 33% ni, «OKX» platformasida esa 15% ni tashkil etdi.
Markazlashmagan birjalar faollashmoqda, lekin markazlashgan birjalar hanuz yetakchi
So‘nggi yillarda markazlashmagan doimiy birjalarga bo‘lgan qiziqish oshdi. Ular orqali 2025-yilda umumiy savdo hajmi 6,38 trillion dollarga yetdi. 2024-yilda esa bu ko‘rsatkich atigi 1,5 trillion dollar edi.
Bu yil ushbu birjalarda faollik bir oz pasaygan. Ammo savdo hajmi 2025-yil boshiga nisbatan hâlî ham ancha yuqori. Eng yaxshi 12 ta markazlashmagan doimiy birja 2026-yilda oylik savdo hajmi oʻrtacha 611,57 milliard dollarni tashkil etdi. Bu 2025-yilgi 531,65 milliard dollarga nisbatan ancha yuqori natija.
«Hyperliquid» savdo platformasi ushbu o‘zgarishning eng yorqin namunasi. Platforma 2026-yilning aprelida 190,28 milliard dollarlik hajmda savdo operatsiyasi amalga oshirdi. Bu uni «BingX» va «KuCoin» platformalari yoniga olib chiqdi va ayrim raqiblaridan ilgarilab ketdi.
Markazlashmagan birjalarda ochiq pozitsiyalar ko‘paymoqda. Ularning bozor ulushi 2026-yil aprel oxiriga kelib 13,5% ga yetdi. Shu bilan birga, markazlashgan birjalarning bozor ulushi 2025-yil boshida 96,4% edi, 2026-yil aprelida esa 86,5% ga tushdi.
Shu bilan birga, markazlashgan birjalar agressiv tarzda yangi tokenlarni joylashtirishda davom etmoqda. Masalan, «MEXC» birja platformasi 2025-yil yanvaridan 2026-yil aprelgacha 879 ta yangi doimiy kontrakt joylashtirdi. «BingX» kompaniyasi esa shu davrda 565 ta yangi doimiy kontrakt chiqardi.
Yangi ochilgan markazlashmagan birjalar ham diqqat markazida. «Pacifica», «Extended» va «Variational» platformalari eski birjalardan ulush olmoqda. Bunga, ayniqsa, sodiqlik dasturlari va havo tashlash (airdrop) orqali faol likvidlikni saqlash imkon berib bormoqda.
Statistikalar shuni ko‘rsatadiki, 2025-yil oktabrdan so‘ng yelka orqali savdo qilish faolligi past darajada qayta tiklangan. Hozirgi kunda markazlashgan birjalar hanuz ko‘p qismini nazorat qilsa-da, markazlashmagan maydonlar ham ochiq pozitsiyalar va oylik hajm bo‘yicha bozor taqsimotiga kuchli taʼsir ko‘rsata oladi. Bu esa, kriptoderivativlar savdosining navbatdagi bosqichini belgilashi kutilmoqda. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi!
