Venesuela prezidenti, Nikolas Maduro bu hafta Nyu-York sudi oldida narkoterrorchilik bo‘yicha ayblovlarga nisbatan o‘zini aybsiz, deb bildirdi. Bu yangilik Amerika Qo‘shma Shtatlari uni Karakasdagi prezident binosidan qo‘lga olganidan atigi besh kun o‘tib e’lon qilindi.
Raqamli aktivlar sohasida yuzaga kelgan vaziyat kriptovalyutaning ikki tomonlama xususiyatini ko‘rsatdi. Uning chegarasiz va tezkor tranzaksiyalari nosoz bank tizimlarida yashovchi insonlarga yordamchi bo‘la oladi. Shu bilan birga, aynan shu xususiyatlari noqonuniy moliya va sanksiyalardan chetlab o‘tishni ham osonlashtiradi.
Amerika Qo‘shma Shtatlari sudlari Maduro ustidan yurisdiksiya huquqini qanday qo‘lga kiritdi?
Erkin faoliyat hamda tartibli hukumat almashinuvidan umidvormanlikdan boshlab, AQSHning aralashuviga nisbatan norozilikgacha bo‘lgan turli munosabatlar bildirildi. Ayni vaqtda Maduroga qarshi ish Amerika Qo‘shma Shtatlarida davom etmoqda.
Avvaliga, Maduroning qanday sharoitda ushlanganidan kelib chiqqan holda, u AQSH sudida sud qilinishi mumkinmi degan savol tug‘ildi. «TRM Labs» blokcheyn razvedkasi kompaniyasi siyosiy masalalar bo‘yicha rahbari Ari Redbord bu masalani oydinlashtirib berdi.
Federal prokuror bo‘lib ishlagan Ari Redbord «BeInCrypto» yangiliklar nashriga shunday dedi: Ushbu odam Qo‘shma Shtatlar hududida bo‘lsa, Amerika sudlari uni AQSH qonunchiligi asosida javobgarlikka tortishi mumkin.
«AQSH sudlarida uzoq vaqtdan buyon amal qiladigan “Ker-Frisbi doktrinasi” bor, bu ikki sud ishi asosida yaratilgan. Uning mazmuni shundaki, sud tartibida ayblanuvchining qanday keltirilgani sud vakolatiga ta’sir qilmaydi. Ya’ni, hatto o‘g‘irlab olib kelish yoki tartibsiz yetkazilgan holat ham sud qilinishiga to‘sqinlik qilmaydi», — deya izoh berdi Redbord «BeInCrypto» podkastida.
Hozirgi vaziyatda esa eng muhim narsa — Maduroga qo‘yilgan ayblarga va buni isbotlovchi dalillarga e’tibor qaratishdir.
Maduroga qo‘yilgan narkotik va terrorchilik ayblovlariga oid dalillar
Ayblovga ko‘ra, Maduro va Venesuelaning yuqori lavozimli amaldorlari so‘nggi yigirma yil davomida xalqaro giyohvandlik tarmoqlari bilan yaqindan hamkorlik qilganlar.
Prokurorlarning ta’kidlashicha, bu aloqalar noqonuniy giyohvand moddalarni Amerika hududiga kirib kelishiga yo‘l ochib, qatnashgan shaxslarga shaxsiy daromad olish imkonini bergan.
Redbordga ko‘ra, mavjud dalillar juda ko‘p va aniq.
«Bu ishni oddiy giyohvandlikka oid ishlaridan farq qiladigan jihat — bu rasmiy vakolatlarning suiste’mol qilinishi», — deydi Redbord. «Ayblovda batafsil tavsiflangan: Maduro va uning atrofidagi odamlar Venesuela havo hamda dengiz yo‘llaridan erkin foydalanishga ruxsat berib, kartellarga narkotik savdosi uchun imkoniyat yaratib bergan».
Kriptovalyuta noqonuniy moliyani amalga oshirish uchun ko‘p ishlatilayotgani sababli, Maduro nazoratidagi davlatda ham digital aktivlar bu yo‘nalishda ishlatilganmi yoki yo‘qmi degan savol paydo bo‘ldi.
Kriptovalyutaning ayblovdan tashqaridagi o‘rni va ahamiyati
Kriptovalyutaning davlat chegaralari bilan cheklanmagan va mustaqil tuzilishi unga qonundan yashirinib qolmoqchi bo‘lgan yoki sanksiyalarni chetlab o‘tishni istaganlar uchun qulay vositaga aylanadi.
Biroq ayblov xulosalarini batafsil o‘rgangan Redbord «BeInCrypto» nashriga xabar berdi: hozircha Maduro yoki uning atrofidagi shaxslar o‘z faoliyatini amalga oshirish uchun kriptovalyutaga tayanganiga dalil yo‘q.
Shunga qaramay, u Venesuelada kriptovalyutaning boshqa yo‘nalishlarda muhim o‘rin tutganini ta’kidladi.
«TRM Labs» blokcheyn razvedkasi kompaniyasi tomonidan o‘tkazilgan kriptovalyutani qo‘llash holatlari haqida hisobotda Venesuela dunyoda 11-o‘rinni egalladi. Bank tizimidagi ishonchsizlik, doimiy giperinflyatsiya va qat’iy kapital cheklovlari aholining raqamli aktivlarga keng ishonch bildirishiga sabab bo‘ldi.
«Ana shu sabab tufayli Venesuelada kriptovalyuta oddiy hayotda ishlatilmoqda, bu holat hanuz AQSHda kuzatilmaydi. AQSHda kredit kartalar, Venmo ijtimoiy tarmog‘i va boshqa to‘lov xizmatlari oson mavjud. Venesuelada esa barqaror tokenlar hayotni davom ettirish uchun muhim vosita hisoblanadi», — deydi Redbord «BeInCrypto» nashriga.
Shuningdek, hukumat tomonidan boshlangan loyihalar ham bo‘lgan, biroq ular muvaffaqiyatga erisha olmagan.
2018-yilda Venesuela hukumati Petro nomli davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan, neft bilan ta’minlangan kriptovalyutani joriy qildi. Bu birinchi marta hukumat sanksiyalarga javoban raqamli aktivni joriy etishga harakat qildi.
«Maduro AQSH va uning hamkorlaridan tobora kuchli bosim his qilgan va AQSH dollar operatsiyalaridan chetlab o‘tish yo‘llarini izlay boshlagan. Petro tijoriy va texnologik jihatdan baraka topmadi, ammo bu hukumat strategiyasida o‘zgarish bo‘lganini ko‘rsatadi: boshqaruvchilar kriptovalyuta sohasini tajriba sifatida sinab ko‘rayotgan edi», — dedi Redbord.
Davlat miqyosida bu loyiha muvaffaqiyatsiz bo‘lgan bo‘lsa-da, Venesuelada oddiy fuqarolar kunlik hayotida kriptovalyutadan foydalanishda davom etmoqda.
