Kripto matbuot relizlari narxlarga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan ‘paralel yangiliklar bozori’ni shakllantiradi, tadqiqot natijalari

Kriptovalyuta bozorlarini harakatga keltirayotgan maʼlumotlarning yirik qismi endi jurnalistlardan emas, balki pullik matbuot relizlaridan kelmoqda.

2025-yil iyunidan noyabriga qadar chop etilgan 2 893 ta kriptovalyuta sohasidagi press-relizlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, ushbu tarqatish tarmoqlari axborot olishning paralel manbaiga aylangan. Ular auditoriyaning hissiyotiga taʼsir qilishi va narxlarni vaqtincha o‘zgartirishi mumkin. Bu o‘zgarishlar ba’zan ma’lumot tasdiqlanmasidan oldin yuzaga chiqadi.

Chiqarilayotgan loyihalarning 60 foizidan ortig‘i yuqori xavfli loyihalarga to‘g‘ri keladi

Tadqiqotga ko‘ra, press-relizlarning 62 foizi yuqori xavfli (35,6%) yoki aldov maqsadidagi (26,9%) loyihalardan chiqqan. Shu bilan birga, 27 foizi past xavfli, 10 foizi esa o‘rtacha xavfli bo‘lgan.

Jurnalistlar ishtirokidagi tahririyat yoritilishidan farqli o‘laroq, press-reliz tarmoqlari mijozlar yuborgan maʼlumotlarni deyarli tekshirmasdan eʼlon qiladi. Bu esa, noto‘g‘ri yoki bo‘rttirilgan daʼvolarning tezda ommaga yetib borishiga sabab bo‘ladi va aktiv narxlariga ta’sir ko‘rsatadi.

Faqat 2 foiz relizlarda (jami 58 ta) haqiqiy voqealar — masalan, moliyalashtirish bosqichlari, birikmalar yoki tadqiqotlar haqida axborot berilgan. Deyarli 50 foiz relizlar mahsulot yoki funksiya yangiliklariga oid bo‘lib, 24 foizi esa savdo va birjada tokenlar ro‘yxatiga kiritish mavzusini qamrab oladi. Bunday ma’lumotlar koʻp bo‘lib, jiddiy axborot nashrlari tomonidan e’tiborsiz qoldiriladi.

Ohang tahlili shuni ko‘rsatdiki, press-relizlarning faqat 10 foizi neytral, 54 foizi esa bo‘rttirilgan, yana 19 foizi esa ochiq reklama xarakteriga ega.

Umuman olganda, matbuot relizlarining 70 foizidan ortig‘i ochiq reklama mazmuniga ega. Bunda «inqilobiy», «o‘yinni o‘zgartiruvchi», «Web3 kelajagini boshqaruvchi» kabi so‘zlar ko‘p uchraydi.

Bozor ta’siri va manipulyatsiya xavfi

Bunday press-relizlarni boshqa veb-saytlarda keng tarqatish natijasida ularning ta’siri yanada kuchayadi. Ko‘plab maydonlar relizlarni kriptovalyuta nashrlari va keng ommaviy axborot vositalarida joylashuviga kafolat beradi. Bu esa loyihalarga «shu joyda ko‘rindi», degan ishonch signalini taqdim etadi.

Kichik yoki deyarli ko‘rinmaydigan eslatmalar tufayli, oddiy investorlar bunday reklama materiallarini mustaqil jurnalistik maqola deb qabul qilishi mumkin.

Kuchli shov-shuv bilan berilgan bunday materiallar oddiy investorlarning faolligini oshirishi yoki hatto algoritmik savdo dasturlarini ishga tushirishi mumkin. Bu esa qisqa muddatda narxlarning o‘zgarishiga sabab bo‘ladi, garchi bunday o‘zgarishlar asoslangan bo‘lmasa ham.

Bu holat “penny stocks” (arzon aksiyalar) bozoridagi “Pump va Dump” sxemalariga o‘xshaydi. O‘tmishda matbuot relizlari sun’iy talab tug‘dirib, insayderlar oldindan sotish amalga oshirgan holatlar bo‘lgan.

Shu sababli, tadqiqot investorlar uchun muhim xulosani taqdim etadi: ko‘rinish har doim ham ishonchlilik degani emas. Ayniqsa, yuqori xavfli yoki aldovga yaqin loyihalarning press-relizlari avvalo reklama materiallari sifatida qabul qilinishi kerak. Faqat shundan so‘ng, ular bozorga ta’sir ko‘rsatadigan signal bo‘lishi mumkinmi yoki yo‘qmi, deb yondashish zarur — har safar shubha bilan yondashib, ehtiyot choralarini ko‘rish joiz.