Efirium blokcheynida markazlashmagan kredit berish ekotizimi yangi bosqichga chiqdi. 2026-yil yanvar holatiga ko‘ra, faol kreditlar hajmi 28 milliard dollardan oshdi.
Ushbu o‘sishning asosiy sababchisi — «Aave» (Efirium asosida ishlovchi yetakchi kredit protokoli). U tarmoqdagi barcha faol kredit bozorining taxminan 70 foizini boshqaradi.
Aave’ning avtomatlashtirilgan likvidatsiyalari hafta oxiridagi qulashda DeFi infeksiyasini oldini oldi
«Token Terminal» xizmatidagi ma’lumotlarga ko‘ra, Efirium asosidagi kredit platformalarida faol kreditlarning umumiy hajmi 2023-yil yanvariga nisbatan o‘n barobar oshgan.
Bu yutuq Efirium blokcheynining DeFi (markazlashmagan moliya) sohasiga hukmronligi davom etayotganini ko‘rsatadi. Bu unga «Solana» blokcheyni va «Base» kabi raqib tarmoqlarga nisbatan o‘n barobar ustunlik beradi.
Kredit faoliyatining oshishi DeFi sohasining kengayib borayotganiga dalil bo‘lsa-da, bu tizim xavfsizligiga oid savollarni ham paydo qilmoqda.
2022-yilda kredit hajmining yuqoriligi bozor pasayishlarini yanada kuchaytirgan tugatilishlarga olib kelgan edi. 2025-yilning uchinchi choragiga kelib kriptovalyuta krediti 73,6 milliard dollarga yetdi. Bu chorakdan chorakka 38,5 foiz o‘sishni anglatadi va 2024-yil boshiga nisbatan uch baravar ko‘p deganidir.
«Kobeissi» tahlilchilari (analitik kompaniya) bu o‘sishni asosan DeFi protokollari Bitkoin ETFlariga ruxsat berilishi va butun sohaning tiklanishidan foyda ko‘rgani bilan izohlaydi.
DeFi platformalaridagi kredit yelkasi an’anaviy moliya sohalariga nisbatan bir necha barobar past – bu raqam butun 3,5 trillion dollarlik raqamli aktivlar bozorining atigi 2,1 foizini tashkil qiladi. Solishtirish uchun, ko‘chmas mulk sohasida bu ko‘rsatkich 17 foizga teng. Biroq, ushbu kreditlar «Aave» kabi algoritmik platformalarda qulay joylashgani, avtomatlashtirilgan tugatilishlarning tez, keskin yuz berish ehtimolini oshiradi.
Hafta oxiridagi inqiroz 2,2 milliard dollarlik likvidatsiya fonida Aave’ning markazlashmagan moliyaviy tizimda barqarorlashtiruvchi sifatidagi rolini ko‘rsatdi
2026-yil yanvarining oxirgi dam olish kunlarida bozor keskin qulab tushganda, ushbu tizim sinovdan o‘tdi. Bitkoin narxi tezda 84 000 dollardan 76 000 dollardan pastga tushdi. Bunga quyidagilar sabab bo‘ldi:
- Dam olish kunlarida likvidlikning pastligi
- Yaqin Sharqdagi geosiyosiy ziddiyatlar
- Amerika Qo‘shma Shtatlarida davlat xarajatlari noaniqligi bosimi.
24 soat ichida markazlashgan va markazlashmagan birjalarda yelkali pozitsiyalar bo‘yicha 2,2 milliard dollardan ortiq summadagi kreditlar majburan tugatildi.
Shu vaqtda «Aave» infratuzilmasi muhim barqarorlik omili bo‘ldi. Protokol 2026-yil 31-yanvar kuni bir necha tarmoqlarda 140 million dollardan ziyod garovlarni avtomatik tarzda tugatishni qayta ishladi.
Efirium tarmog‘ida gaz to‘lovlari 400 gveydan yuqoriga ko‘tarilib ketgan paytda ham, ya‘ni ayrim kreditlar darhol tugata olinmay turgan, «zombi pozitsiya» deb atalgan vaziyatlarda ham, «Aave» bo‘lgan yuklamani uzluksiz va zarar keltirmasdan yengil oldi.
«Aave» faoliyati tufayli DeFi tarmog‘ining boshqa qismlariga kuchli salbiy ta’sir o‘tishining oldi olindi. Agar ushbu platforma ishlamaganida, etarlicha ta’minlanmagan (undercollateralized) kredit pozitsiyalari yig‘ilib, tizimda yomon kreditlar ko‘paygan bo‘lar edi. Bu esa domino effektiga o‘xshash kreditlarni majburan tugata boshlashga va panikaga olib kelgan bo‘lardi.
Boshqa protokollar — jumladan «Compound», «Morpho» va «Spark» esa nisbatan kichik kredit tugatilishlarini o‘ziga oldi. Biroq, ular «Aave» darajasidagi keng qamrov yoki to‘liq avtomatlashtirishga ega emas edi.
Hatto «Trend Research» (tadqiqot kompaniyasi) kabi yirik ETH egalari ham yuzlab million dollarlik efir sotib, «Aave» kreditlarini yopishda ushbu platformaning samaradorligiga tayanishdi va bozor bosimini yumshatishga erishishdi. Trend Research o‘z kreditlarini to‘lash uchun yuzlab million dollar miqdoridagi ETHni sotishga majbur bo‘ldi.
Dam olish kunidagi halokat, bir tomondan, Efirium asosidagi kredit bozorining imkoniyatlarini, ikkinchi tomondan esa zaif nuqtalarini ko‘rsatdi.
Faol kreditlar va yelkali operatsiyalar ortib borayotgan bo‘lsa-da, «Aave» protokolining barqarorligi DeFi infratuzilmasi voyaga etayotganini ko‘rsatadi.
Yirik hajmdagi kreditlar tugatilishini muammosiz qabul qilib, tizimda keng tarqalgan muammolar yuzaga chiqmaganimi Efirium asosidagi kredit berishni notinch bozor sharoitida ham barqaror tayanchga aylanishiga sabab bo‘ldi. Bu holat uni institutsional va oddiy foydalanuvchilar orasida «eng ishonchli platforma» sifatidagi obro‘sini mustahkamladi.
Bozordagi ijobiy kutilishlarga qaramay, AAVE tokenining narxi so‘nggi 24 soatda 6 foizdan ko‘proqqa pasaydi va ushbu maqola chop etilgan paytda 119,42 dollardan sotilayotgan edi.
