Inson savdosiga gumon qilinayotgan xizmatlar bilan bog‘liq kriptovalyuta oqimi 2025-yilda o‘tgan yilga nisbatan 85% ga oshdi.
Bu ma’lumotlar «Chainalysis» blokcheyn tahlil kompaniyasi (firma) tomonidan tayyorlangan yangi hisobotda keltirilgan. Hisobotda aytilishicha, so‘nggi yilda kriptovalyuta va inson savdosi aloqasi ancha kengaydi.
Inson savdosi bilan shug‘ullanishda gumon qilingan tarmoqlarda eng ko‘p ishlatiladigan kriptovalyutalar qaysilar?
Hisobotda kriptovalyutadan foydalanib amalga oshirilgan inson savdosi bilan bog‘liq to‘rt asosiy yo‘nalish ajratib ko‘rsatiladi. Ular quyidagilar: «Telegram» ijtimoiy tarmog‘i orqali faoliyat yuritadigan “xalqaro eskort” xizmatlari, qalbaki ishlab chiqarish firmalariga majburiy mehnatga jalb qilish, fohishalik tarmoqlari hamda bola pornografiyasi (CSAM) ga oid mahsulotlarni sotuvchilardir.
«2025-yilda kriptovalyuta va inson savdosiga gumon qilinayotgan faoliyatlarning birlashuvi yanada kuchaydi. Topilgan xizmatlar orqali umumiy tranzaksiya hajmi yuz millionlab dollarga yetdi. Bu esa yiliga 85% o‘sish demakdir. Bu raqamlar jinoyatlarning asl insoniy qiymatini to‘liq ochiq ko‘rsata olmaydi. Chunki, bu jinoyatlarda asosiy zarar pul emas, balki inson hayotiga yetkazilgan ta’sirdir», — deb yozadi «Chainalysis» blokcheyn tahlil kompaniyasi.
Hisobotga ko‘ra, to‘lov usullari yo‘nalishlarga ko‘ra farq qiladi. Xalqaro eskort xizmatlari va fohishalik tarmoqlari barqaror tokenlar (stablecoinlar)dan foydalangan.
«Xalqaro eskort xizmatlari Xitoy tilida faoliyat yurituvchi pul yuvish tarmoqlari bilan yaqin bog‘langan. Bu tarmoqlar AQSh dollariga tenglashtirilgan barqaror tokenlarni mahalliy valyutalarga juda tez aylantirishadi. Bu esa aktivlar stablecoinda saqlansa-da muzlatilishi xavfini kamaytiradi», — deya izoh berdi «Chainalysis» blokcheyn tahlil kompaniyasi.
CSAM sotuvchilari har doim asosan Bitkoindan foydalangan. Biroq, Bitkoinning ustunligi yangi Birlamchi (Layer 1) tarmoqlar ommalashgani uchun pasayib bormoqda.
2025-yilda ham ushbu xizmatlar to‘lov sifatida asosiy kriptovalyutalarni qabul qilishda davom etdi. Ammo ular tobora ko‘proq Monero (XMR)dan noqonuniy daromadlarni yuvish uchun foydalanmoqda. «Chainalysis» blokcheyn tahlil kompaniyasi bildiradiki,
«Hech qanday shaxsni aniqlash talab qilinmaydigan, tezkor va anonim kriptovalyuta almashish xizmatlari ushbu jarayonda asosiy rolni o‘ynaydi.»
Kriptovalyutaning odam savdosi bilan bog‘liq tranzaksiyalardagi ikki tomonlama roli
«Chainalysis» blokcheyn tahlil kompaniyasi inson savdosiga gumon qilinayotgan xizmatlar bilan bog‘liq kriptovalyuta oqimlarining o‘sishi oddiy bir hol emasligini ta’kidlaydi. Bu holat Janubi-Sharqiy Osiyoda tez rivojlanayotgan qalbaki ishlab chiqarish markazlari, onlayn qimor va o‘yin platformalari, hamda Xitoy tilidagi pul yuvish tarmoqlari va kafolat tizimlarining «Telegram» ijtimoiy tarmog‘ida keng ishlatilayotganiga o‘xshashdir.
Bu tuzilmalar mintaqaviy bo‘lsa-da, tez o‘sib borayotgan noqonuniy ekotizimni shakllantirmoqda va dunyo bo‘ylab ta’sir ko‘rsatmoqda. Hisobotga ko‘ra, Xitoy tilida faoliyat yurituvchi xizmatlar materik Xitoy, Gonkong, Tayvan va Janubi-Sharqiy Osiyodagi bir nechta davlatlarda rivojlangan to‘lov tizimlari va keng ko‘lamli xalqaro tarmoqlarga ega.
Bundan tashqari, geografik tahlil shuni ko‘rsatdiki, inson savdosiga aloqador xizmatlarning ko‘pi Janubi-Sharqiy Osiyoda joylashgan bo‘lsa ham, ularga tushgan kriptovalyutalar butun dunyodan kelmoqda. Katta tranzaksiyalar Amerika Qo‘shma Shtatlari, Braziliya, Birlashgan Qirollik, Ispaniya va Avstraliyaga yetkazib bo‘lingan.
«An’anaviy inson savdosi yo‘llari va uslublari hanuzgacha mavjud bo‘lsa-da, Janubi-Sharqiy Osiyodagi xizmatlar kriptovalyuta texnologiyasi yordamida pullarni olib o‘tish va mamlakatdan-mamlakatga yashirin to‘lovlarni amalga oshirishni ancha osonlashtirganini ko‘rsatadi. Qabul qiluvchi mamlakatlar xilma-xilligi esa bu tarmoqlarning global faoliyat uchun mukammal infratuzilmaga ega ekanidan dalolat beradi», — deyiladi hisobotda.
Shuningdek, «Chainalysis» blokcheyn tahlil kompaniyasi blokcheynning ochiqligi tergovchilarga inson savdosi bilan bog‘liq moliyaviy faoliyatni chuqurroq o‘rganish imkonini berishini aytdi.
Anʼanaviy naqd pul to‘lovlarida deyarli iz qoldirmaydi. Lekin blokcheyn orqali amalga oshirilgan pul o‘tkazmalari doimiy va izlab topish mumkin bo‘lgan yozuvlar qoldiradi. Bu esa oddiy to‘lov tizimlarida imkonsiz bo‘lgan yangi aniqlash va oldini olish imkoniyatlarni ochadi.
