Kumush fyuchers (kelgusidagi shartnomalar) narxi 29-yanvar kuni 117 dollardan oshib, so‘nggi bir yil ichida 275% ga oshgan tarixiy o‘sishni davom ettirdi. Bunga sabab esa bozoridagi jiddiy tanqislik bo‘lmoqda. Omborlardagi zaxira hozirda fyuchers kontraktlarning atigi 14 foizini qoplashga yetarli xolos.
Zaxiralar kamayishi, yirik savdogarlarning qisqa pozitsiyasi oshishi va noodatiy tarzda kontraktlarning muddati qisqaroq muddatlarga koʻchirilishi bozorda real vaqtda klassik «short squeeze» — qisqa pozitsiyalarni yopishga majbur qilish holatini yuzaga keltirmoqda.
Ombor zaxiralari bosim ostida
«CME» (birja operatori) omborlardagi kumush zaxiralari haqida 27-yanvar sanasidagi hisobotga ko‘ra, «COMEX» tomonidan tasdiqlangan omborlardagi jami kumush zaxirasi 411,7 million untsiyaga tushib ketgan. Eng muhimi shundaki, fyuchers kontraktlari bo‘yicha darhol yetkazib beriladigan registratsiyadan o‘tgan kumush zaxirasi 107,7 million untsiyani tashkil qilmoqda.
Bir kun ichida registratsiyadan o‘tgan zaxiralar 4,7 million untsiyaga kamaygan. Bu zaxiralar qismida metall omborlardan olib chiqilgan yoki boshqa usulda «eligible» (faqat hisobda, fyucherslar uchun emas) holatga o‘tkazilgan. «Eligible» turdagi kumush fyuchers topshirish uchun yaroqli emas.
Hozirgi ochiq shartnomalar soni 152 020 tani (bu 760 million untsiyaga teng) tashkil etadi. Registratsiyadan oʻtgan zaxira esa hozirgi majburiyatlarning atigi 14,2 foizini qamrab oladi. Ya’ni, fyuchers kontraktlari egalari bir qismini ham jismoniy yetkazib berishni talab qilsa, birja jiddiy ishlashdagi zo‘riqishga duch kelishi mumkin.
Kommersiya qisqa pozitsiyalari yetkazib beriladigan hajmdan oshib ketdi
«Commodity Futures Trading Commission» (Tovar fyucherslari savdosi bo‘yicha regulyator tashkilot) tomonidan 20-yanvar kuni chop etilgan Commitments of Traders hisobotiga ko‘ra, qisqa pozitsiyalar bosimi juda yuqori ekani ko‘zga tashlanadi.
Asosan bank va dilerlardan iborat yirik savdogarlar 90 112 ta qisqa (short) kontraktga ega, shu bilan birga, 43 723 ta uzun (long) kontrakti bor. Ularning umumiy qisqa pozitsiyasi — 46 389 ta kontrakt yoki taxminan 231 million untsiyani tashkil qiladi.
Bu umumiy qisqa pozitsiya fyuchers orqali beriladigan 108 million untsiyadan ikki barobar ko‘p. Agar uzun pozitsiya egalarining ko‘pi kumushni jismoniy yetkazib berishni talab qilsa, qisqa pozitsiyadagi sotuvchilar bosim ostida qolib, bozordan metall topishga majbur bo‘ladi, bu esa narxlarning tezroq o‘sishiga olib kelishi mumkin.
Backwardatsiya va backward roll tahlillari bozorda bosimni ko‘rsatmoqda
Kumush bozori oktyabrdan beri «backwardation» holatida — ya’ni, joriy narxlar fyuchers narxlaridan baland. Bunday vaziyat bozorda jismoniy talab taklifdan yuqoriligini bildiradi va bu odatda doimiy bo‘lmagan holat.
Mutaxassislar fyuchers shartnomalarida aprel va martdan yanvar oyiga, fevraldan esa yanvarga surilishlar aniqlanganini qayd etishmoqda. Bunday noan’anaviy ko‘chirishlar uzoq muddat kutishni istamaydigan investorlarni bildiradi.
Fakatgina yanvar oyida 9 608 ta shartnoma (48 million untsiya) bo‘yicha jismoniy yetkazib berish amalga oshirilgan — bu hozirgi registratsiyadan o‘tgan zaxiralarning deyarli 45 foizini tashkil etadi.
Quyosh energetikasi sanoati qiyinchiliklarni boshdan kechirmoqda
Kumush bozori ta’minotidagi siqilishning kuchayishiga sanoatdagi talabning oshishi ham sabab bo‘layapti. Bugun kumush quyosh panellari ishlab chiqarish tannarxi tarkibida 29 foiz ulushga yetdi, o‘tgan yili bu ko‘rsatkich 14 foiz, 2023 yilda esa atigi 3,4 foiz edi.
Kumush hozir fotovoltaik (quyosh paneli) sanoatida eng yirik harajat moddasiga aylandi—alyuminiy, shisha va kremniyni ortda qoldirdi. Xitoyning yirik ishlab chiqaruvchilari, jumladan, «Trina Solar» va «Jinko Solar» (ikkalasi ham sanoat korxonalari), investorlarni 2025 va 2026 yillarda sof zarar kutilayotgani haqida ogohlantirdi.
Shuning uchun «Longi Green Energy» (sanoat kompaniyasi) 2026 yilning ikkinchi choragidan misga asoslangan quyosh elementlari ommaviy ishlab chiqarilishini boshlashini ma’lum qildi. Biroq, tahlilchilar sanoatda bunday o‘zgarishlar yillab vaqt olishini, yaqin orada esa talab asosan kumushga qaratilishini ta’kidlashmoqda.
Taqqoslaganda oltin barqarorligicha qolmoqda
Bunga qarama-qarshi tarzda, oltin bozorida bunday zo‘riqish ko‘zga tashlanmayapti. «COMEX» omborlarida jami 35,9 million untsiya oltin bor, shundan 18,8 millioni registratsiyadan o‘tgan. 528 004 ta ochiq shartnoma (52,8 million untsiya) bilan solishtirilsa, qoplash koeffitsienti 35,7 foizga teng — bu kumush bilan solishtirganda ikki baravar yuqori.
Oltin fyuchers narxlari hozirda «contango»da – ya’ni, fyuchers narxi joriy narxdan yuqori bo‘lgan oddiy bozordek shakllangan. Kundalik zahira harakatlari ham juda kam.
Prognoz
«Silver Institute» (tahlil instituti) ma’lumotiga ko‘ra, kumush bozoridagi tarkibiy ta’minot tanqisligi beshinchi yil ketma-ket davom etmoqda va bu yer usti zaxiralarning kamayishiga sabab bo‘lmoqda. Ijaraga olish stavkalari yuqoriligi va jismoniy sotuv narxlariga ustama ko‘payayotgani — bular narxlarning oshishi uchun sharoit yaratmoqda. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi — ana shu omillar narxlarga ta’sir ko‘rsatmoqda.
Biroq, investorlar e’tiborli boʻlishlari lozim: bozordagi bunday kuchli siqilish daromad olish uchun savdolar ortsa yoki birja pozitsiyalar cheklovini, marja talablarini oshirsa, tezkor pasayish — ya’ni, narxlarning keskin tushishi xavfi kuchlidir. Kriptosohada vaqt – bu nafaqat pul, balki ishonch.
