«Coinbase» investitsiya tadqiqotlari bo‘limi rahbari Devid Duong quantum hisoblash texnologiyasidagi rivojlanishlar nafaqat «Bitkoin»ning maxfiy kalitlarining xavfsizligiga, balki uzoq muddatli iqtisodiy va xavfsizlik tizimlariga ham xavf solishi mumkinligini ta’kidladi.
Shu bilan birga, u hozirgi quantum texnologiyalari hali «Bitkoin»ning kriptografik himoyasini buzish darajasiga yetmaganini aytdi. Bu kabi xavotirlar hozirda zudlik bilan muammo tug‘dirmasligi, balki uzoq muddatga oid masala ekanini ko‘rsatadi.
Bitkoin asoslariga ta’sir qiluvchi ikki xil xavf
O‘zining batafsil chiqishida Devid Duong asosiy xavf taxminiy “Q-kun” paydo bo‘lishidan iboratligini tushuntirdi. Fanda “Q-kun” deb quantum kompyuterlari «Bitkoin»ning himoya algoritmlarini, masalan, Shor va Grover algoritmlarini bajarish orqali, buzishga qodir bo‘lgan kelajakdagi ehtimoliy vaziyat tushuniladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, «Bitkoin» xavfsizligi ikkita muhim kriptografik asosga bog‘liq: ECDSA tranzaksiyalar va egalikni tasdiqlovchi imzolarni himoya qiladi, SHA-256 esa mayning (ya’ni, bloklarni ishlab chiqarish) va «blokcheyn» tamomila yaxlitligini kafolatlaydi. U quyidagilarni ta’kidladi:
«Ya’ni, quantum kompyuterlari aslida ikki xil tahdid soladi.»
Duong quantum imkoniyatiga ega tizimlar maxfiy kalitlarning kriptografik himoyasini ishdan chiqarishi mumkinligini qayd etdi. Bu esa, o‘z navbatida, zaif manzillardagi «Bitkoin» mablag‘larini ruxsatsiz ishlatish xavfini kuchaytiradi. U imzoga tegishli xavf ikki yo‘nalishda namoyon bo‘lishini ko‘rsatdi.
«Uzoq muddatli hujumlar – bu blokcheynda ochiq holda chiqqan umumiy kalitlarga qarshi amalga oshiriladigan tahdidlar, qisqa muddatli hujumlar esa mempool (umumiy kutish navbati)da kalit paydo bo‘lgan zahoti amalga oshirilishi mumkin,» — deya izoh berdi.
Duongning hisob-kitobicha, 900 000-blok holatiga ko‘ra, jami «Bitkoin» taklifining taxminan 32,7 foizini (ya’ni 6,51 million «Bitkoin»ni) uzoq muddatli quantum hujumlari xavfiga duchor deyish mumkin. Bu zaiflik asosan manzillardan bir necha marta foydalanish va ayrim manzil formatlarining umumiy kalitlarni blokcheynda ochiq ko‘rinishda e’lon qilishi bilan bog‘liq.
Bular orasiga Pay-to-Public-Key (P2PK), ochiq ko‘rinishda bir nechta imzoga asoslangan (P2MS) va Taproot (P2TR) kiradi. Odatda «Satoshi davri» deya tilga olinadigan dastlabki «Bitkoin»lar ana shunday eski manzil formati orqali yaratilgan qismlarni tashkil etadi.
«Xarajat qilish vaqtida har bir mablag‘ qisqa muddatli quantum hujumiga ochiq, bu esa quantumga qarshi mustahkam imzolar tomon ommaviy o‘tish muhimligini oshiradi. Hozirgi paytda kasodga uchrash ehtimoli past bo‘lsa ham, umumiy xavfsizlik uchun bunday ehtiyot chorasi zarur,» — deb xulosa qilgan mutaxassis.
Kalitlar xavfsizligidan tashqari, Duong quantum imkoniyatiga ega mayning samaradorlikni oshirishi mumkinligi, hozirgi konsensus iqtisodiyoti va tarmoq xavfsizligiga tahdid solishi mumkinligini ham ko‘rsatib o‘tdi.
«Quantum mayningi hozir imkoniyatlar miqyosi cheklanganligi sababli asosiy xavf emas. Hozirgi ikki asosiy masala — quantumga qarshi mustahkam imzolar tizimiga o‘tish hisoblanadi,» — deb qayd etdi u.
Bitkoin kvant xavflariga qanday tayyorlanishi mumkin
Tahlilining ikkinchi qismida Duong quantum bilan bog‘liq xavflarni kamaytirish uchun bir nechta usullarni ko‘rib chiqdi. Eng asosiy yechim sifatida — quantum hujumlariga dosh bera oladigan, ya’ni quantumdan so‘ng ham barqaror ishlay oladigan algoritmlar asosida tarmoqni modernizatsiya qilish taklif qilindi.
U AQSH Milliy Standartlar va Texnologiyalar Instituti tomonidan tanlangan quantumdan so‘nggi zamonaviy kriptografiya standartlariga — CRYSTALS-Dilithium, SPHINCS+ va FALCON algoritmlariga e’tibor qaratdi.
Duong shuningdek, «Chaincode Labs» tadqiqotlarini ham tilga oldi — bu muassasa ikki yo‘lni ko‘rsatadi. Quantum sohasida tez yutuq bo‘lsa, favqulodda muhojirlik rejasi ikki yil ichida amalga oshirilishi kerak.
Agar quantum taraqqiyoti sekin kechsa, «Bitkoin» quantumga chidamli imzolarni dasturiy yangilash — ya’ni «yumshoq fork» orqali joriy qilishi mumkin. Bu yo‘l esa yetti yilgacha davom etishi mumkin.
Bu o‘zgarish imzo hajmining kattalashishi, tekshirish tezligi pasayishi, hamyonlar, tugunlar va to‘lov bozori moslashishini taqozo etadi. Bundan tashqari, BIP-360, BIP-347 va Hourglass kabi texnik takliflar ham quantum xavfini kamaytirishga qaratilgan.
«Eng yaxshi amaliyotlarga — manzildan qayta-qayta foydalanmaslik, zaif mablag‘larni maxsus joylarga ko‘chirish hamda mijozlar uchun quantumga tayyor ish tizimini yo‘lga qo‘yish kiradi. Hozirgi paytda xatarli ssenariylar keng yolga qo‘yilmagani va manzillar bo‘yicha mablag‘larni taqsimlash xavfni kamaytirgani ushbu yondashuvni kuchaytiradi,» — deya ta’kidlaydi u.
So‘nggi o‘rinda, rahbar quantum hisoblash hozirda «yaqin xavf» emasligini uqtirdi. Bu baho soha mutaxassislarining pozitsiyasi bilan uyg‘unlashadi. Jumladan, «Casa» (kripto kompaniya) hammuassisi Jeymson Lopp, «Blockstream» (kripto kompaniya) direktori Adam Bek hamda «Cardano» (blokcheyn platformasi) asoschisi Charlz Hoskinson quantum bilan bog‘liq xavflar hozirda dolzarb emasligini aytishadi.
Shunga qaramasdan, ayrimlar hushyorlikni boy bermaydi. «Naoris Protocol» (texnologik kompaniya) vakili Devid Karvalyu quantum hisoblash sohasida muhim qadam 2-3 yil ichida sodir bo‘lishi mumkinligini ogohlantiradi. «Quantum Doomsday Clock» (tadqiqot loyihasi) esa quantum yordamida «Bitkoin» kriptografiyasi 2028-yil 8-martga qadar buzilishi mumkinligini taxmin qiladi.
