«MicroStrategy» (texnologiya kompaniyasi) rahbari Maykl Seylor ogohlantiradiki, «Bitkoin» uchun eng katta xavf – bu tarmoqda o‘zgarishlar kiritishni talab qilayotgan va cheklovsiz imkoniyat izlayotgan fidokor insonlar.
Bu fikr ayni vaqtda, «Coinbase» (kriptovalyuta birjasi) va «Efirium» (blokcheyn tarmog‘i) «Bitkoin» uchun uzoq muddatli eng xavfli dushmanlardan biri sifatida ko‘rilayotgan — kvant hisoblash texnologiyasi — muammosiga yechim topishga urinayotgan bir paytda bildirildi.
Bitkoinning kvant muammosi protokolni o‘zgartirish bo‘yicha bahslarni yana markazga chiqarmoqda
«MicroStrategy» asoschilaridan biri Maykl Seylor, protokolning muzlashishi — ya’ni, blokcheyn tartib-qoidalarini o‘zgarmas saqlash — «Bitkoin» uchun asosiy mudofaa ekanligini ta’kidladi. Uning aytishicha, ichki taraqqiyot yoki «tarmoqni yaxshilash»ga bo‘lgan urinishlar tashqi texnologik muammolardan ham ko‘proq xavf tug‘diradi.
Bu izoh «Bitkoin»ning neytral, ya’ni, nafaqat bir tomonlama, balki hamma uchun barobar digital (raqamli) pul sifatidagi o‘rnini ko‘rsatuvchi bahslar — xususan, BIP-110 deb nomlangan soft fork (tarmoqlanish) taklifi fonida yangramoqda.
BIP-110 taklifi, 2026-yil 25-yanvar holatiga ko‘ra, tugunlarning 2,38 foizidan qo‘llab-quvvatlash olgan. Bu taklif ayrim tranzaksiya ma’lumotlarini, masalan, OP_RETURNni 83 baytgacha vaqtincha cheklashni nazarda tutadi. Maqsad – tarmoqda to‘lovdan boshqa, ya’ni mone- tar bo‘lmagan ishlatilishlardan kelib chiqadigan «spam»larni kamaytirish.
Ushbu masala jamiyatni ikkiga bo‘ldi: ba’zilar «Bitcoin Knots» (dasturiy ta’minot) tarafdorlari, boshqalar esa kengroq vazifalar uchun «Bitcoin Core» (asosiy dastur)dan foydalanadi.
Ba’zi dasturchilar noto‘g‘ri yoki siyosiy motivlarga asoslangan o‘zgarishlardan xavotirda. Boshqalar esa texnologiyadagi xavflarga ko‘z yummaslik — ya’ni, zamonaviy tahdidlarni e’tiborsiz qoldirish — o‘zi katta muammo bo‘lib qolishini ta’kidlamoqda.
Bu masalalar yanada dolzarb tus olmoqda, chunki «Coinbase» (birja) mustaqil maslahat kengashini tashkil etdi. Yangi tuzilma kvant hisoblash va blokcheyn xavfsizligi bo‘yicha ishlaydi.
Ushbu kengash kelajakda juda kuchli kvant mashinalarining «Bitkoin»ning maxfiylik asoslariga qanday tahdid solishi mumkinligini o‘rganadi. Ular o‘z tadqiqot natijalarini, xavf tahlillarini hamda tarmoqqa texnik ko‘rsatmalar ham e’lon qiladi.
Eng muhim tashvishlardan biri — elliptik egri chiziqlar asosidagi kriptografiya (ECC), ya’ni «Bitkoin»dagi ECDSA va Shnorr signaturalari asoslari.
Teoriyada, Shorning algoritmi yordamida ishlaydigan yetarlicha kuchli kvant kompyuteri ochiq kalitdan shaxsiy kalitni hisoblab chiqishi mumkin. Natijada, bosqinchilar soxta tranzaksiyalar qilishi yoki ochiq hamyonlardagi mablag‘larni osonlikcha olib ketishi ehtimoli bo‘ladi.
Bunday kuchli kvant mashinalarini yaratish uchun kamida 5 yil kerak bo‘ladi. Shu vaqtning o‘zida, xavfsiz tarmoq o‘zgarishlarini amalga oshirish uzoq tayyorgarlikni talab qiladi. Shu sababli, kvantga chidamlilikni oshirish muhim masalaga aylanmoqda.
«Coinbase»ning maslahat kengashiga kriptografiya va kvant sohasining yetakchi mutaxassislari kiradi:
- Stenford universiteti professori Dan Boneh
- Texas universiteti kvant nazariyotchisi Skott Aaronson
- «Efirium» fondi (tashkilot) tadqiqotchisi Jastin Dreyk
- «EigenLayer» asoschisi Sriram Kannan
«Coinbase» (birja) ma’lumotiga ko‘ra, maslahat kengashi butunlay mustaqil ishlaydi va kvant hisoblash texnologiyasi holati bo‘yicha fikr bildiradi.
Kengash dasturchilar va tashkilotlarga ko‘rsatmalar beradi, hamda sohadagi yangi yutuqlarga qisqa vaqt ichida javob qaytaradi.
Bitkoinning kvant haqidagi muhokamalari nazariyadan amaliy muhandislik bosqichiga o’tmoqda
Bu tashabbus «Bitkoin» ishlab chiqish jamoasi muammoni endi qanday yondashayotganini ham aks ettiradi.
2025-yil ma’lumotlariga ko‘ra, «Bitkoin» pochta tarmoqlarida kvant masalasi haqida bahs-munozaralar ancha oshgan. Texnik muloqotlarning 10 foizdan ortig‘i post-kvant xavfsizligi haqida. Aytish joizki, buning oldidan ko‘p yillar mobaynida bu masalalarda deyarli sukunat hukm surgan edi.
Endilikda muhokamalar nazariy savollardan amaliy muammolarga o‘tdi: «Bitkoin» ECC’dan keyingi, ya’ni post-kvant nomli imzo tizimiga qanday o‘tsa bo‘ladi? Bularni soft fork (yumshoq tarmoqlanish) orqali, tarmoq ishini buzmasdan amalga oshirish haqida so‘ralmoqda.
Shunga qaramay, tadqiqotchilarning ko‘pi protokolda shoshilinch o‘zgarishlarni amalga oshirishga qarshi. Ko‘pchilik fikricha, «NIST» (standartlashtirish tashkiloti) tomonidan post-kvant shifrlash standarti to‘liq tayyor bo‘lishini kutish to‘g‘ri. Aks holda erta o‘tkazilgan islohlar yangi xatarlarga olib kelishi mumkin.
Shu ma’noda, «Coinbase» ning tashabbusi xavotir emas, balki oldindan tayyorgarlik tarzida baholanmoqda. Maqsad: «Bitkoin» va boshqa blokcheyn tarmoqlari kvant tahdidlariga hali amalda yuzlashmasdan, oson, sinovdan o‘tgan o‘tish yo‘liga ega bo‘lsin.
«Efirium» bilan taqqoslaganda ham farq yaqqol ko‘rinmoqda. «Efirium» fondi yaqinda post-kvant (kvantdan keyingi) xavfsizlikni eng ustuvor strategik yo‘nalish deb e’lon qildi. Buning natijasida ular:
- Maxsus ishchi guruhlarni ishga tushirdi
- Kriptografiya sohasidagi izlanishlarni moliyalashtirmoqda
- Jonli post-kvant dasturchi tarmoqlarini sinovdan o‘tkazyapti
Endi «Efirium» vakillari «Coinbase» (birja) maslahat kengashida ham ishlaydilar. Bu esa, kvantga tayyorlik muammosi, tarmoqdan tashqariga chiqqan, butun sanoat uchun umumiy muammo ekanligini ko‘rsatadi.
Kvant tadqiqotlari jadallashar ekan va yirik tashkilotlar kripto infratuzilmasini kelajakka tayyorlash uchun faol harakat qilayotgan bir paytda, muvozanatni ushlab turish ham qiyinlashadi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi shu kabi izlanishlarda namoyon bo‘ladi.
