«MicroStrategy» kompaniyasining (axborot texnologiyalari sohasi) 64 milliard dollarlik Bitkoin (Bitkoin) bo‘yicha tashabbusi uni moliyalashtirganlar uchun chinakam sinovga aylandi. Hozir Bitkoin narxi 60 000 dollardan past savdolashmoqda, kompaniya esa o‘z aktivlaridan ancha arzonroqqa baholanmoqda.
Sarmoyadorlarni ajratayotgan savol endi «Strategy» (taxminan: kompaniya — “Strategy” yangi nomi) ertaga tugatiladimi yoki yo‘qmi — emas. Asosiy savol: kompaniya o‘z tokenlarini saqlab qolgan va ular uchun xarajat qilishda davom etayotgan bir paytda yo‘qotishlarni kim qoplaydi?
Bitkoin “uchish g‘ildiragining” qanday qurilgani
2024-yil 22-iyun holatiga ko‘ra, «Strategy» kompaniyasi portfelida jami 847 363 Bitkoin bor edi. Ularning umumiy xarid qiymati 64,1 milliard dollarni tashkil etdi. Har bir Bitkoin uchun o‘rtacha to‘langan pul 75 651 dollarga teng. Bu dunyodagi eng yirik korporativ Bitkoin jamg‘armasi hisoblanadi.
Kompaniya ishlash modeli ketma-ket harakatlanuvchi g‘ildirak kabi tashkil etilgan. «Strategy» o‘z aksiyalarini va qarz majburiyatlarini (ya’ni, qarz yoki obligatsiyalar) sotadi, so‘ngra olgan mablag‘iga yana Bitkoin xarid qiladi. Agar Bitkoin narxi oshsa, kompaniya aksiyalarining narxi ham yuqorilaydi. Lekin, Bitkoin narxi tushsa, bu model orqaga harakat qila boshlaydi.
Joriy haftada Bitkoin narxi 60 000 dollardan pastga tushib ketdi, bu 2024-yildan buyon eng past ko‘rsatkichdir. Natijada, kompaniya aksiyalari ham qadrsizlanib, o‘z balansidagi Bitkoin qiymatidan ham arzonroq bo‘lib qoldi.
Yangi buxgalteriya standarti ushbu yo‘qotishlarni ochiq qilib ko‘rsatdi. 2025-yildan boshlab, «FASB» (buxgalteriya standartlarini belgilovchi tashkilot) – ASU 2023-08 qoidasi kompaniyalarga har chorakda Bitkoinni bozordagi amaldagi narxda hisobga olishni majburiy etdi. Natijada, «Strategy» kompaniyasi 2026-yil boshida 14,46 milliard dollarlik hali amalga oshmagan zarar (ya’ni, Bitkoin asl xarid narxidan ko‘ra arzonlashgani sababli yuzaga kelgan zarar) haqida hisobot berdi. Shu sababli, kompaniyaning sof zarari 12,54 milliard dollarni tashkil etdi. Bu har bir aksiyani hisobga olgan holda, 38,25 dollar zarar degani.
Yangiliklardan xabardor bo‘lish uchun bizni «X» ijtimoiy tarmog‘i orqali kuzatib boring
«MicroStrategy» kompaniyasining Bitkoin bo‘yicha sarmoyasining haqiqiy xarajatini kim ko‘taradi?
Ushbu xarajat faqat «Strategy» (kompaniya) zimmasiga tushmaydi. Kompaniya modeli sekinlashgani sari, yo‘qotishlar besh guruhga bo‘linadi va ularning zarar ko‘rish darajasi o‘zaro farqlanadi.
- Oddiy aksiyadorlar
Ular birinchi bo‘lib zarar ko‘radi. Kompaniya aksiyalari Bitkoin qiymatidan past savdolashgani paytda ham, «Strategy» moliyaviy resurs yig‘ish uchun yangi aksiyalarni sotishda davom etadi. Har bir yangi aksiyani sotish orqali kompaniya avvalgidagi hajmdan kamroq Bitkoin oladi, qolgan aksiyalar esa o‘z qimmatini yo‘qota boshlaydi.
«Agar biz 1 milliard dollarlik MSTR aksiyalarini sotib, 1 milliard dollarlik Bitkoin xarid qiladigan bo‘lsak… Buni aksiyalar qiymati balans qiymatiga (MNAV) teng bo‘lganda bajarsak, u holda ushbu tranzaksiya aksiyadorlar uchun zararni anglatadi. 48 bazaviy punktiga teng zarar bo‘ladi. Aksiyadorlar uchun 310 million dollarlik zarar yuzaga keladi», deb aytdi (2026-yil 1-chorak hisobotida) – Maykl Seylor, «Strategy» kompaniyasi Ijrochi raisi.
Yangi aksiyalar chiqarilishi natijasida mavjud mulkdorlar o‘sha tokenlarga nisbatan kichikroq ulushga ega bo‘lib qoladi. Aynan shu yo‘l bilan kompaniya strategiyasi moliyalashtiriladi.
- Boshqa xazina korxonalariga sarmoya kiritganlar
Asl kompaniyadan nusxa ko‘chirganlar undan ham ko‘proq yo‘qotish ko‘rdi. Ularning aksiyalari oldin o‘zlaridagi Bitkoindan ancha qimmatroqqa sotilgan. Bu reklama va shov-shuv yordamida yuzaga kelgan edi.
Lekin bu ustama yo‘qolgandan so‘ng, aksariyat Bitkoin xazina kompaniyalari aksiyalari o‘zi sotib olgan Bitkoin narxidan ham ko‘proq qadrsizlandi. Natijada, bozorga kech kirgan sarmoyadorlarning zarar ko‘rish darajasi oshdi.
«Agar bu allaqachon pufakcha portlashi bo‘lmasa, unda qanday qilib bu pufakcha portlasa bo‘ladi?», dedi Tom Li, «BitMine» (kompaniya) direktorlar kengashi raisi, xazina kompaniyalari aksiyalari balans qiymatidan past savdolashganda.
- Passiv va indeks jamg‘arma sarmoyadorlari
Bu guruh aslida bunday tavakkalchilikni o‘zi tanlamagan. Chunki «MSCI» (indeksni tuzuvchi kompaniya) – o‘z indeksidan raqamli aktivlari jami aktivining yarmidan ko‘pini tashkil qiladigan kompaniyalarni chiqarib tashlashni taklif qildi.
«Konsultatsiya natijasidagi fikr-mulohazalar ko‘rsatdiki, institutsional sarmoyadorlar ba’zi raqamli aktiv kompaniyalari (DATCO) investitsiya jamg‘armalariga o‘xshash xususiyatlarga egaligidan xavotirda. Bunday kompaniyalarni “MSCI” indeksiga kiritib bo‘lmaydi», – deyiladi «MSCI» (indeksni tuzuvchi kompaniya) rasmiy bayonotida.
«Strategy» (kompaniya) ushbu tavsiyani osonlik bilan bajaradi. Agar uni indeksdan chiqarib tashlashsa, indeks jamg‘armalari va pensiya fondlari aksiyalarni avtomatik tarzda, narxidan qat’i nazar, sotishga majbur bo‘ladi. Bu esa indeksni to‘g‘ri aks ettirish va benchmarkga mos kelish uchun qilinadi.
- Konvertatsiya qilinadigan obligatsiya va imtiyozli aksiyadorlar
Ushbu sarmoyadorlar kompaniya har doim moliyaviy qayta moliyalashtirish imkoniga ega bo‘ladi deb ishonib, mablag‘ bergan edi. Agar Bitkoin 2027-yilgacha past baholanib tursa, bu ishonch yo‘qqa chiqadi.
«Bitkoin savdosidan tushgan mablag‘ imtiyozli aksiyalarga dividend to‘lash uchun ishlatilishi kutilyapti», – deyiladi kompaniyaning 1-iyun holatiga ko‘ra AQSh Qimmatli qog‘ozlar va birjalar komissiyasiga (SEC, davlat organi) topshirilgan 8-K shaklidagi hujjatida.
Obligatsiya egalari to‘g‘ridan-to‘g‘ri naqd pul so‘rashi, imtiyozli aksiyadorlar esa dividend kutishi mumkin. Bu xarajatlarning barchasi atigi 1,4 milliard dollarlik zaxiradan qoplanadi.
- «MicroStrategy» kompaniyasi (axborot texnologiyalari korxonasi)ning o‘zi
Kompaniya – so‘nggi instansiyadagi tayanch. 2026 yil birinchi chorakdagi daromadlar bo‘yicha hisobot uchrashuvida Maykl Seylor yana bir bor «Strategy» kompaniyasini Bitkoinni doim sotib oladigan, lekin hech qachon sotmaydigan subyekt sifatida ta’rifladi.
«Bozordagi vaziyatni barqarorlashtirish uchun, xabarnoma sifatida bo‘lsa ham, dividend to‘lash uchun bir oz Bitkoin sotishimiz mumkin. Bu orqali biz bu ishni qilganimizni ko‘rsatamiz».
Biroq, moliyalashtirish muzlab qolsa va qarz hamda dividendlarni to‘lash muddati yetsa, bu va’daga amal qilish iloji bo‘lmasligi mumkin.
«Biz kompaniya uchun foydali bo‘lsa, Bitkoin sotamiz. Biz shunchaki ortga chekinib, hech qachon Bitkoin sotmaymiz deb ayta olmaymiz», — dedi «Strategy» kompaniyasi (axborot texnologiyalari korxonasi) hamraisi Fong Li (manba).
Asosiy sinov 2027-yilda boshlanadi
Bugungi kunda «MicroStrategy» kompaniyasiga marja chaqiruvi (qo‘shimcha kafolat talab qilinishi) xavfi yo‘q. Uning asosiy qarzi ta’minotlarsiz, ya’ni faqat narxning tushishi majburiy Bitkoin sotishni talab etmaydi. Bu yerda xavf indikator emas, sana hisoblanadi.
1,01 milliard dollarlik konvertatsiyalanuvchi obligatsiya egalari 2027-yil 15-sentabrda qarzdorlikni qoplashni kompaniyadan talab qilishi mumkin. Agar kompaniya aksiyalari konvertatsiya narxidan past bo‘lsa, bu da’vo naqd pul shaklida to‘lash uchun majburiyatga aylanadi.
«Strategy» bu xavfga ilgari ham yaqin kelgan. 2022-yilda Silvergate nomli moliya tashkiloti bilan olingan qarz Bitkoin bilan ta’minlangan edi va u marja chaqiruvi 21 000 dollarga yaqinlashganida kompaniya tomonidan to‘liq qaytarilgan. Ta’minotlarsiz obligatsiyalar va imtiyozli aksiyalarga o‘tish majburiy sotish mexanizmini olib tashladi, lekin majburiyatni emas.
Ba’zi raqobatchilar allaqachon yo‘lidan qaytdi. Shu oyda «Nasdaq» birjasida joylashgan bir kompaniya (manba) o‘z qarzini to‘lash uchun Bitkoin sotdi va natijada aksiyalari ko‘tarildi. Tahlilchilar ham, kompaniya keng miqyosda Bitkoin sotishga majbur bo‘lsa, uning chiqish likvidligi haqida savollar ko‘tarmoqda.
Hozircha majburiy sotish tahdidi yo‘q. Bosim narx indikatoridan taqvim sanasiga ko‘chdi. Endi asosiy raqam $60 000 emas, balki 2027-yil sentabr oyidagi to‘lov muddati hisoblanadi.
