«Brent» turi neft fyucherslari, yil boshidan buyon 46% dan ko‘proq oshib, hozirda bir barrel uchun 113 dollarga yaqin savdolashmoqda. Bu narx o‘sishiga «Eron urushi» va Hormuz bo‘g‘ozidagi yuk tashishlarning buzilishi sabab bo‘ldi. Biroq, ochiq pozitsiyalar soni fevral oxiridan beri taxminan 50% ga kamaydi, bu esa ushbu o‘sishni aslida kim qo‘llab-quvvatlayotgani haqida savollarni yuzaga keltirmoqda. AQShning «WTI» markali neft narxi ham bir muddatga 100 dollardan oshdi. Bu esa urush sabablari faqat global emas, balki AQSh birjalari uchun ham muhim ahamiyat kasb etayotganini ko‘rsatadi.
AQSh dollar indeksi (DXY) hozir 99,84 atrofida. Neft narxi oshgani sari, yuqorilayotgan daromadlilik investorlarni dollarda ifodalangan aktivlarga jalb qilmoqda. 10 yillik AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligi urush 28-fevralda boshlanganidan beri qariyb 45 bazaviy punktga oshdi va hozir 4,40% ga etdi. Obligatsiyalar bozori bosimi hozir asosiy e’tiborni o‘ziga tortmoqda.
Narxlar oshgani sayin ochiq pozitsiyalar kamaymoqda
Yevropa ICE birjasidagi «Brent» fyuchers narxi va ochiq pozitsiyalar o‘rtasida sezilarli tafovut bor. Neft narxi yanvar oxirida 65 dollar atrofidan hozir 113 dollarga yetgan bo‘lsa-da, ochiq kontraktlar soni fevral oxiridagi 770 000 donadan 380 000 donaga tushib ketdi. Bu esa qariyb 50% pasayish demakdir.
Narxlarni o‘sishi, lekin ochiq pozitsiyalar pasayishi fyucher bozorlari uchun oddiy ogohlantirish hisoblanadi. Bu holatda ko‘pincha narxlar qisqa (short) pozitsiyalar yopilishi hisobidan o‘sadi, yangi xaridorlar hisobidan emas. «Short» pozitsiyalar qisqarishi narxni oshirishi mumkin, biroq bunday harakat uzoq davom etmaydi va natijada narx barqarorlashadi.
Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi kabi geosiyosiy xavf, odatda bozor qonuniyatlaridan ustun kelishi mumkin. Biroq, ushbu ko‘tarilishning asosi narxlar jadvali ko‘rsatganidan ham zaifroq bo‘lishi mumkin. Bozor tendensiyasi mustahkam yoki zaif, buni keyingi indikator yordamida aniqlash mumkin bo‘ladi.
Maxsus indeks tendentsiya hali ham barqaror ekanini ko‘rsatmoqda
«BeInCrypto» yangiliklar tashkilotining maxsus «Neft aksiyalari tasdiqlash indeksi» (OECI, inglizchadan: Oil Equity Confirmation Index) indikatoridan foydalaniladi. Bu indeks Brent turi neft daromadi va neft kompaniyalari aksiyalaridagi (XLE indeksi) tafovutni baholash uchun Z-bal shaklida tuzilgan. Indeks +2 dan yuqoriga chiqqanda, neft narxlari aksiyalarga nisbatan oldinda ketadi, bu esa qo‘rquv va vaqtinchalik holatni ifodalaydi. Indeks nolda bo‘lsa, neft va aksiyalar bir xil yo‘nalishda, bu esa trendning barqaror ekanini bildiradi. -2 dan past bo‘lsa, aksiyalar neftdan yuqoriroq bo‘lishi, yaqin kelajakda mustahkam ko‘rsatkichlarni ko‘zda tutadi.
Hozirda OECI indeksining ko‘rsatkichi 0,44. Bu neft narxi barqaror zonada ekanini bildiradi. OECI indeksi joriy oydan ilgari 3,23 va 2,89 ga yetganda, 9-mart kuni Brent narxi 119 dollarga chiqib, keyin tushgan edi. Aksincha, indeks -2,75 ga yaqinlashganda, narx yuqorilayotgan kanalning pastki chiziqidan sakradi. Hozirgi ko‘rsatkich tendensiya hanuz o‘sish uchun imkoniyati borligini, lekin haddan tashqari qizib ketmaganini ko‘rsatadi.
Ijobiy omil sifatida, BRN1 va BRN2 fyucherslari orasidagi farq ham katta. Ya’ni birinchi oy va ikkinchi oy «Brent» kontraktlari narxi o‘rtasidagi tafovut 4,55 dollarni tashkil etmoqda. Bu shuni anglatadiki, xaridorlar zudlik bilan neft yetkazib berish uchun ko‘proq to‘lashga tayyor. Demak, narx biroz orqaga chiqqan bo‘lsa-da, real neftga talab yuqoriligicha qolmoqda.
BNO ETF fondi (AQShda «Brent» neftiga investitsiya qilish imkonini beruvchi fond) dagi put-call nisbati ham bozor yo‘nalishini ko‘rsatadi. 20 mart holatiga ko‘ra, savdo hajmi nisbati 0,15, ochiq pozitsiyalar nisbati esa 0,36 ni tashkil etdi. Opsion savdogarlari narxning o‘sishini kutmoqda va aksincha, kamayish tahdidiga qarshi omil tanlamayotgani ko‘rinadi.
Shunga qaramay, umumiy iqtisodiy vaziyat neft narxi uchun yangi havf tug‘dirmoqda. 10 yillik AQSh obligatsiyalari daromadliligi endi asosiy to‘siqqa aylandi. Bu ko‘rsatkich 4,40% bo‘lib, oshishda davom etmoqda. Ya’ni, u 2025 yil aprel boshida tarif siyosatining to‘xtatilishiga sabab bo‘lgan 4,50-4,60% oralig‘iga yaqinlashmoqda.
Agar obligatsiyalar bozori qisqara beradigan bo‘lsa, riskli aktivlar va hukumat siyosatining qarorlariga bosim kuchayadi. Natijada, bu vaziyat neft narxi o‘sishini ham chegaralashi mumkin.
Brent neft narxi cheklangan oraliqda harakat qilmoqda
Kundalik jadval «Brent» brendi neftining narxi fevral boshidan buyon o‘sib borayotgan kanal ichida savdo qilayotganini ko‘rsatmoqda. $119 dan $120 gacha bo‘lgan oraliq 9-mart va 19-mart kunlari narx uchun yuqori to‘siq bo‘lib xizmat qildi. Agar narx $120 dan yuqoriga oshsa, $131 tomon yo‘l ochiladi. Ammo bunday holat uchun Gormuz bo‘g‘ozidagi vaziyat yanada kuchayishi va obligatsiyalar bozori bosimi yumshashi kerak bo‘ladi.
Ko‘proq ehtimolga ega bo‘lgan ssenariy – OECI indeksi barqarorligi, narxning oldinga borishini bildiruvchi farq va ijobiy opsionlar joylashuvi tufayli narx $106 dan $120 gacha oralig‘ida harakatlanishini kutish mumkin. Agar narx $106 dan pasayib ketsa, $100 sari yo‘l ochiladi.
OECI indeksi 0.44 darajada, farq $3.63 dan yuqorida, put-call nisbati esa 0.36 dan past bo‘lishi narxning oshishini qo‘llab-quvvatlamoqda. Biroq, bozorga qiziqish ikki barobar kamaygan, 10 yillik obligatsiyalar daromadi esa xavfli hududga yaqinlashmoqda. Shu tufayli, neft narxining o‘sishi jadval ko‘rsatayotganidan ko‘ra kamroq ishtirok bilan davom etmoqda.
Hozirda, o‘sib boruvchi kanal vaqidasida $106 dan past narx sog‘lom o‘sish tendensiyasidan to‘g‘rilash (korrigatsiya) boshlanganini bildiradi. U holda narx $100 hatto $92 ga ham tushishi mumkin.
