«OKX» (kriptovalyuta birjasi) bosh direktori Xu Star «Binance» (kriptovalyuta birjasi) ni 10-oktabrda yuz bergan inqirozni keltirib chiqarganlikda aybladi. Ushbu inqiroz kriptovalyuta bozoridan taxminan 19 milliard AQSH dollarini olib chiqib ketdi.
Xu Starning fikricha, bu notinchlik «Binance»ning «Ethena» kompaniyasining USDe sintetik (sun’iy) dollari reklamasini qattiq targ‘ib qilgani sababli yuzaga kelgan.
OKX bosh direktori Binance’ning USDe ni mas’uliyatsiz targ‘ib qilganini tanqid qildi
Yanvar oyining 31-kuni «X» ijtimoiy tarmog’i (avval «Twitter» ijtimoiy tarmog’i)da yozgan postida Xu Star ushbu inqiroz oddiy tasodif emasligini, balki oldindan ko‘rish mumkin bo‘lgan risklarni boshqarishda yo‘l qo‘yilgan xato ekanligini aytdi.
“Bu yerda murakkablik yo‘q. Tasodif emas. 10/10 voqeasi ayrim kompaniyalar tomonidan mas’uliyatsiz olib borilgan reklama kampaniyalari natijasida yuzaga keldi”, dedi u.
Xu Star ta’kidlashicha, «Binance»ning «Ethena» USDe sintetik dollari bo‘yicha foydalanuvchi jalb qilish aksiyasi haddan tashqari ko‘p kredit (leverage) ishlatilishiga olib kelgan. U bu harakat bozorning zaiflashuviga sabab bo‘lib, stress paytida butun tizimga zarar yetkazganini aytdi.
«OKX» (kriptovalyuta birjasi) bosh direktorining so‘zlariga ko‘ra, «Binance» USDe uchun yiliga 12% daromad (yillik foiz) taklif qilgan. Bu esa foydalanuvchilarga ushbu aktivni, USDT va USDC kabi an’anaviy barqaror tokenlarga o‘xshash shartlarda garovga qo‘yishga imkon bergan.
Xu Star, natijada bozorda “kredit aylanish doirasi” paydo bo‘lganini, ya’ni savdogarlar oddiy barqaror tokenlarni USDe ga almashtirib, daromad olish uchun ishlatganini aytdi. U bunga ko‘ra, tokenning foyiz daromadi (APY) sun’iy ravishda 70% gacha ko‘tarilganligini ta’kidladi.
“Mazkur kampaniya foydalanuvchilarga USDe ni USDT va USDC bilan bir xil tarzda, hech qanday aniq chegaralarsiz garov sifatida ishlatishga imkon berdi”, deb yozdi Xu Star.
An’anaviy barqaror tokenlardan farqli o‘laroq, USDe pul yoki unga teng qiymatlardagi aktivlar bilan ta’minlanmagan. USDe «delta-neytral hedj» (xavfni qoplash) strategiyasidan foydalanadi. Xu Star bu usulni «hedj fondlarida uchraydigan tuzilma xavflari» borligini aytdi. Bu, demak, tavakkalchilik yuqori ekani anglatadi.
10-oktabr kuni bozorda o‘zgaruvchanlik paydo bo‘ldi. Xu Starning so‘zlariga ko‘ra, aynan shu vaqtda kreditlar kuchli bosim bilan qisqartirildi. Natijada USDe o‘z narx kursidan chetga chiqdi va bu o‘z navbatida ko‘plab tokenlarning majburan sotilishini (liqvidatsiya) boshlantirdi. Ayniqsa, WETH va BNSOL kabi aktivlarga ta’sir ko‘rsatdi.
Xu Star ta’kidlashicha, ayrim tokenlar qisqa vaqt ichida deyarli nol qiymatida sotilgan va USDe ning “sun’iy” barqarorligi chuqur tizimli xavfni yashirib kelgani, holat og‘irlashgach esa buning oldini olish imkoniyati yo‘qolgan.
“Eng yirik global platforma sifatida «Binance» (kriptovalyuta birjasi) kuchli ta’sirga va shu bilan birga mos mas’uliyatga ega. Kriptovalyutadagi uzoq muddatli ishonch qisqa muddatli daromad o‘yinlari, haddan tashqari kredit va xavfni yashiruvchi reklama bilan qurilmaydi”, — deb xulosa qildi Xu Star.
Binance va Ethena OKXning nazariyasiga rad javobini berdi
Biroq, yetakchi soha vakillari Xu Star taqdim etgan bu narrativga keskin e’tiroz bildirishdi. Ular arxivdagi tranzaksiya ma’lumotlarini ko‘rsatib, Xu Starning voqealar ketma-ketligini noto‘g‘ri ko‘rsatganini aytishdi.
«Dragonfly» venchur kompaniyasi boshqaruvchi hamkori Haseeb Qureshi Xu Starning nazariyasida voqealar ketma-ketligidagi muhim tafsilotlar inobatga olinmaganini ta’kidladi. Haseeb Qureshining so‘zlariga ko‘ra, Bitkoin narxi pasayishi «USDe» «Binance»da kursdan chetga chiqishidan ancha oldin, ya’ni 30 daqiqaga oldinroq bo‘lib o‘tgan.
“USDe aniq, likvidatsiyalar to‘lqinini keltirib chiqara olmagan”, — deya izohladi Haseeb Qureshi, ayblovlarni sabab-oqibat munosabatini noto‘g‘ri tushunish deb atadi.
Haseeb Qureshi qo‘shimcha qildi: USDe kursdan chetga chiqishi faqat «Binance»ning savdo oynasida kuzatilgan, likvidatsiya esa butun bozorni qamrab olgan edi.
“Agar USDe “kursdan chetga chiqishi” butun bozorga tarqalmagan bo‘lsa, qanday qilib barcha birjalarda yirik yo‘qotishlar sodir bo‘lganini tushuntirib bo‘lmaydi”, — deb ta’kidladi Haseeb Qureshi.
«Ethena Labs» (startap kompaniyasi) asoschisi Guy Young ham Xu Starning bayonotlariga qarshi chiqdi. U buyurtma daftaridagi ma’lumotlarni keltirib, USDe narxi tafovuti butun bozor qulashi sodir bo‘lgandan keyin yuzaga kelganini ko‘rsatdi.
Ayni paytda «Binance» (kriptovalyuta birjasi) muammo ulardagi mahsulot emas, balki “likvidlik bo‘shlig‘i” (ya’ni, savdo hajmi pasayib ketishi) tufayli yuzaga kelganini bildirdi.
Birja taqdim etgan ma’lumotlarga ko‘ra, inqiroz davrida Bitkoin likvidligi ko‘plab yirik savdo joylarida deyarli nol darajada bo‘ldi. Bozor shu qadar noziklashdiki, avtomatik savdolar narxlarni asossiz ravishda pastga tushirishga olib keldi.
Birja tizimli manipulyatsiyani inkor qilib, bu notinch savdo bozor yaratuvchilarining o‘ta o‘zgaruvchanlik va API sekin ishlashiga tezda javob sifatida tovarlarni tortib olishlari natijasida yuz berganini aytdi.
Baribir, ushbu ziddiyat, 10-oktabr voqealari paytida aniqlangan tizimli zaiflik tufayli yetakchi kriptovalyuta birjalari (kriptovalyuta savdo maydonchalari) o‘rtasidagi aybni bir-biriga ag‘darishga urinishlar yanada kuchayganini ko‘rsatadi.
