2024-yil 20-mart kuni «Oq uy» (AQSh davlat tashkiloti) milliy sunʼiy intellekt (AI) siyosati bo‘yicha yettita asosiy tamoyillarga ega huquqiy asosdagi qarorni e’lon qildi va AQSh Kongressini davlatlar darajasidagi sunʼiy intellektga oid tartib-qoidalarni oldindan bekor qilishga hamda yagona federal standartni yaratishga chaqirdi.
Ushbu hujjat «Crypto.com» (kripto kompaniyasi) tomonidan 12% xodimni ishdan bo‘shatgani haqida e’lon qilinganidan bir kun o‘tib chiqdi. Kompaniya o‘z qarorlarini umummilliy sunʼiy intellektni joriy etish bilan izohladi. Bundan oldin ham «Block» (to‘lov texnologiyalari kompaniyasi) va «Gemini» (kriptovalyuta birjasi) shunga o‘xshash chora-tadbirlarni qo‘llagan edi.
50 ta shtat qoidalaridan ustun federal standart
Hozirda to‘rt ta shtat — Kolorado, Kaliforniya, Yuta va Texas — sunʼiy intellektga oid maxsus qonunlar qabul qilgan. Har bir shtatda ma’lumotlarni yig‘ish, shaffoflik va xususiy sohada sunʼiy intellektdan foydalanish tartiblari ishlab chiqilgan.
«Oq uy» (AQSh davlat tashkiloti) o‘z tamoyillarida bu boradagi mahalliy harakatlarni «yamoq-yamoq» yechim deb atadi. Ular milliy raqobatbardoshlikka xavf tug‘dirishini ta’kidladi.
Maykl Kratsios («Oq uy» Fan va texnologiyalar siyosati idorasi direktori hamda Prezident yordamchisi), bu masalaning dolzarbligini ochiq ta’kidladi hamda o‘zining «X» ijtimoiy tarmog’idagi sahifasida fikr bildirdi.
«Bizga 50 ta shtatda har xil emas, yagona federal sunʼiy intellekt siyosati kerak. Ushbu hujjat aynan mana shu yo‘lda muhim qadam,» — deya bayonot berdi u «X» ijtimoiy tarmog‘ida.
«Oq uy» (AQSh davlat tashkiloti) tomonidan ishlab chiqilgan ramka aniq bayon qiladiki, shtatlar sunʼiy intellekt sohasini tartibga solmasligi kerak. Chunki AI rivojlanishi butun Amerika hududini qamrab oladi va tashqi siyosat hamda milliy xavfsizlik uchun ahamiyatga ega.
Biroq, ushbu hujjatda, sunʼiy intellekt infratuzilmasi uchun yer ajratish, davlat xaridlari va bolalar hamda iste’molchilar huquqlarini himoya qilishga oid qonunlarni nazorat qilish huquqi shtatlarda qolishi belgilanadi.
Hujjatda yangi federal tartibga soluvchi idora tashkil qilish tavsiya etilmaydi. Buning o‘rniga, mavjud nazoratchilar va soha vakillari ishtirokida, soha bo‘yicha maxsus tartibotlarni joriy etish, hamda innovatsion loyihalarni tezlashtirish uchun maxsus tajriba hududlari («regulyativ sandbox») qo‘llab-quvvatlanadi.
7 ustun nima haqida maʼlumot beradi
Bolalar xavfsizligi hujjatning bosh maqsadlaridan biri sifatida ajralib turadi. «Oq uy» (AQSh davlat tashkiloti) Kongressdan AI platformalarida yoshni aniqlovchi vositalarni joriy qilishni, ota-onalarga akkaunt va qurilmalarni boshqarish imkoniyati berilishini hamda bolalarni jinsiy zo‘rlikdan va o‘ziga zarar yetkazishdan himoya qiluvchi yechimlarni majburiy tartibda yo‘lga qo‘yishni so‘raydi. Ushbu hujjat «Donald Tramp» ma’muriyati (AQSh davlat boshqaruv idorasi) davrida imzolangan «Take It Down» qonuniga tayanadi.
Energetika bo‘yicha, hujjatda «Ai iste’molchilarini himoya qilish majburiyati» normasi tasdiqlanadi. Bu orqali Kongress sunʼiy intellekt ma’lumot markazlari uchun yangi infratuzilma barpo etish xarajatlarini oddiy aholi elektr to‘lovlariga yuklamaslik majburiyatini belgilashi ko‘zda tutiladi.
Shuningdek, hujjatda davlat tomonidan ruxsat olish jarayonini soddalashtirish ham ko‘zda tutiladi. Bu esa sunʼiy intellekt ma’lumot markazlariga joyida elektr energiyasi ishlab chiqarishni tashkil etish imkonini beradi.
Bir «X» ijtimoiy tarmog’i foydalanuvchisi energiya masalasiga e’tibor qaratib, ushbu himoya choralari yetarli muhokama qilinmayotganini ta’kidladi. Unga ko‘ra, ko‘plab amerikaliklar hanuzgacha sunʼiy intellekt markazlari sababli elektr to‘lovlari oshib ketishidan xavotirda.
Mualliflik huquqlari bo‘yicha, amaldagi hukumat aniq pozitsiyani bildirgan. Hujjatda yozilishicha, «Oq uy» (AQSh davlat tashkiloti) sunʼiy intellektga mualliflik huquqlari bilan himoyalangan materiallar asosida o‘qitish qonunni buzmaydi, deb hisoblaydi. Biroq, yakuniy qarorni sudlar chiqarishi kerak.
Shuningdek, mualliflar sunʼiy intellekt xizmatlaridan qonuniy ravishda haq olish uchun kollektiv litsenziyalash asoslari qo‘llab-quvvatlanadi. Bu ular monopoliyaga qarshi qonuniy xavf bo‘lmasdan, sunʼiy intellekt provayderlari bilan muzokara yuritish imkonini beradi.
So‘z erkinligi bo‘yicha esa, hujjatda davlat organlariga axborot beruvchilarni noqonuniy siyosiy chiqishlarni yashirishga majburlashni taqiqlash ko‘zda tutilgan. Bundan tashqari, fuqarolarga agar davlat agentliklari sunʼiy intellekt platformalarida axborot tarkibini belgilashga urinsa, shikoyat qilish huquqi beriladi.
Kriptovalyuta va texnologiya kompaniyalari sunʼiy intellekt asosida ishchi kuchini allaqachon o‘zgartirmoqda
Kadrlarni tayyorlash borasida ham , hujjatda sunʼiy intellekt bo‘yicha o‘quv dasturlarini kengaytirish va amaliyotlarni kuchaytirish tavsiya etiladi. Bu tavsiya aynan kriptovalyuta va texnologiyalar sohasida sunʼiy intellekt sabab ish o‘rinlari qisqarib ketayotgan bir pallaga to‘g‘ri keldi.
19-mart kuni «Crypto.com» (kripto kompaniyasi) taxminan 180 nafar xodimni bo‘shatdi. Kompaniya bosh direktori Kris Marszalek, korxona «AI’ni keng miqyosda joriy qilayotgan kompaniyalar safidan o‘rin oldi» deb aytdi. U, shuningdek, «bunday o‘zgarishlarni zudlik bilan amalga oshirmaydigan korxonalar muvaffaqiyatsizlikka uchraydi» deya ogohlantirdi.
«Block» (to‘lov texnologiyalari kompaniyasi) fevraĺ oyida 4 000 dan ortiq ishchini qisqartirdi — ya’ni kompaniya xodimlarining qariyb 40 foizi. Kompaniyaning bosh direktori Jek Dorsi, bu qarorni sunʼiy intellekt vositalari bilan asoslab, «kichikroq jamoa, kuchli texnologiyalar yordamida ko‘proq natijaga erishishi mumkin» dedi.
«Gemini» (kriptovalyuta birjasi) 2026-yil yanvaridan buyon ishchilar sonini qariyb 30 foizga qisqartirdi. «Messari» (kriptovalyuta tahlil markazi) esa, yangi rahbarlik ostida «AI birinchi o‘rinda» degan ish tamoyiliga o‘tdi. Bundan tashqari, «Algorand Foundation» (blokcheyn tashkiloti) ham o‘z xodimlarining 25 foizini ishdan bo‘shatdi.
«Data Innovation Center» (tahlil markazi) direktori Daniel Kastro hujjatni «jiddiy, amaliy va innovatsiyani rag‘batlantiruvchi yo‘riqnoma» deb atadi va «haqiqiy muammolarga aniqlik bilan yondashganini» ta’kidladi.
Biroq, bolalar xavfsizligini himoya qiluvchi nodavlat tashkilotlar, federal ustuvorlik mahalliy darajadagi himoya choralarini zaiflashtirishi mumkinligidan xavotir bildirdi.
«Heritage Foundation» (tadqiqot markazi) vakili Daniel Kokreyn shunday deydi: keng federal ustuvorlik «farzandlarimiz xavfsizligini xavf ostiga qo‘yishi, sunʼiy intellektni oqilona boshqarishni imkonsiz qilishi mumkin».
2026-yilda ushbu hujjatga Kongress qanday reaksiya bildirishi esa, boshqa eng muhim qonunchilik ishlariga bog‘liq bo‘ladi.
«CLARITY Act» (barqaror tokenlar va raqamli aktivlar bozori bo‘yicha qonun) kabi qonun loyihalari Kongress kun tartibida muhim o‘rin uchun raqobatlashmoqda.
Kratsios jurnalistlarga ma’muriyat «bu yilda imkon qadar tezroq» ushbu qonunni imzolashdan umidvor ekanini bildirdi.
